Een manke redder voor het kapitalisme

De president die het Amerikaanse zakenleven de vrije hand beloofde bij zijn aantreden, staat onder druk harde actie te ondernemen tegen corporate crimes....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

In een speech voor duizend topmanagers zal George Bush vandaag zowel zijn presidentschap als het Amerikaanse kapitalisme proberen te redden. Bush ligt onder vuur vanwege zijn schimmige praktijken als zakenman. En het vertrouwen in het economische stelsel wankelt door de reeks schandalen, met criminele topmannen en liegende accountants.

Bush zal zulk wangedrag veroordelen en hervormingen voorstellen, om neergaande aandelenkoersen af te remmen en onzekere investeerders gerust te stellen. Maar dat deed hij in maart ook al in een speech die als 'gesus' werd beschouwd. Nu is meer nodig.

Waarschijnlijk zullen topmannen strafrechtelijk vervolgd gaan worden. Corporate crime kan niet langer leiden tot een boete en verder een aangenaam bestaan aan de rand van het zwembad.

Bush wil ook een strikte scheiding tussen toezicht en advies. Arthur Andersen, de accountant die bij veel schandalen betrokken was, vervulde vaak beide rollen. Topmanagers moeten voorts duidelijker en vaker schriftelijke verantwoording afleggen.

Als dit markten en aandeelhouders geruststelt, is Bush' volgende taak om de aandacht van zichzelf af te leiden. Hij staat bekend als de ware 'pro-business-president': de eerste leider met een graad in bedrijfskunde en een Witte Huis vol voormalige zakenleiden. Sinds hij aantrad, heeft Bush zich steeds achter de belangen van bedrijven geschaard. Opvallend was de nul-groei voor de SEC, terwijl de beurswaakhond juist meer geld nodig heeft om (verdachte) ondernemingen te inspecteren.

Bovendien ligt Bush onder vuur vanwege een oude affaire. Begin jaren negentig verkocht hij zijn aandelen Harken Energy, die in werkelijkheid niet veel waard waren, maar door sluwe accountancy (door Arthur Andersen) opgeblazen waren. Harken had kort daarvoor een verlieslijdend bedrijf van Bush gekocht voor een zeer hoge prijs. De Texaanse zakenman handelde met voorkennis.

Tegelijk verkeert vice-president Dick Cheney in problemen vanwege zijn banden met Enron en de dubieuze accountant-praktijken bij energiebedrijf Halliburton toen Cheney daar de leiding had. Thomas White, de minister die over het leger gaat, werkte bij Enron, waar hij een half miljard dollar aan verlies verzweeg.

Er is geen andere weg dan vooruit voor Bush. Het Congres heeft zich deze week namelijk ook op de vertrouwenscrisis gestort. De kritiek op de SEC, op topmanagers en Bush is geen zaak meer van Democraten alleen. Ook Republikeinen willen verregaande hervorming. Iedereen eist een harde aanpak van de 'rotte appels' én de cultuur waarin hun wangedrag kon floreren.

Een wetsvoorstel van de Democratische senator Paul Sarbanes heeft steun in beide partijen. Daarin wordt een machtige nieuwe waakhond voorgesteld, de Accountant Oversight Board, die moet toezien op de scheiding tussen toezicht en advies. De uitkering en uitoefening van opties wordt aan banden gelegd. Topmannen worden harder aangepakt, hoewel strafrechterlijke vervolging niet wordt voorgesteld.

Een belangrijke supporter van het voorstel is senator John McCain. Hij heeft als eerste Republikein ook opgroepen tot het vertrek van Harvey Pitt, de voorzitter van de SEC. Pitt wordt achtervolgd door zijn belofte dat zijn SEC 'vriendelijker en zachtaardiger' zou gaan handelen. Precies het tegenovergestelde van wat nu alom wordt gewenst.

Gisteren begon ook de hoorzitting in het Huis van Afgevaardigden over de implosie van Worldcom. De telecomgigant heeft bijna vier miljard dollar aan kosten gepresenteerd als winst en zo zijn aandelenkoers kunstmatig opgejaagd.

Op 11 september werd het Amerikaanse kapitalisme van buiten aangevallen, nu wordt het bedreigd door 'slechte krachten' van binnenuit, schreef BusinessWeek. Aan Bush de zware taak om het vertrouwen te herstellen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden