Een leven lang leren? Niet voor laagopgeleiden

Legt het onderwijsstelsel al een kloof tussen hoog- en laagopgeleiden, daarna wordt die alleen maar dieper: eenmaal aan het werk doen mensen met weinig opleiding bijna niets meer aan scholing.

Thuiszorgmedewerkers in Groningen krijgen tijdens een bijscholing in een buurthuis een bril met beperkt gezicht voor om hen te laten ervaren hoe het is om blind of slechtziend te zijn. Beeld Hollandse Hoogte

Juist laagopgeleide werknemers volgen tijdens hun loopbaan de minste scholing. Onder hen zijn bovendien veel ouderen en flexwerkers, die als ze werkloos worden vaak grote moeite hebben een nieuwe baan te vinden. Gaat een op de vijf van de laaggeschoolde werkenden naar een cursus of opleiding, van de hoogopgeleiden doet de helft dat. Zo'n 30 procent van alle werkenden heeft na zijn middelbareschooltijd nooit meer een formele cursus gevolgd.

Dat blijkt uit het tweejaarlijkse onderzoek Aanbod van Arbeid van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), dat vandaag is verschenen. Hierin valt op dat de tweedeling op de arbeidsmarkt verder toeneemt als het gaat om scholing voor wie werkt. Het aantal werkenden dat een cursus volgt is gemiddeld genomen weliswaar vrij stabiel; het lag tussen 2004 en 2014 steeds rond de 40 procent. Maar op hbo- en universitair niveau wordt sinds de economische crisis van 2008 weer iets meer aan (bij)scholing gedaan, terwijl dat op mbo-niveau al jaren daalt.

Het is een beetje een kip-ei-verhaal, blijkt uit een rondgang onder deskundigen. Laagopgeleiden hebben onvoldoende zicht op de veranderingen die er voor hun loopbaan aankomen, zegt bijvoorbeeld Didier Fouarge, onderzoeker van het researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt van de Universiteit van Maastricht. 'Dat is moeilijk te veranderen, want het is voor een belangrijk deel ook de verklaring van het feit dat ze laag opgeleid zijn.'

Maar ook faalangst speelt mee, zegt Theo Mensen van Steps, een platform dat er al langer voor pleit al iemands kennis en kunde vast te leggen in een 'eportfolio', een moderne elektronische variant van het cv. Dan gaat het om competenties en niet meer alleen over diploma's en certificaten. 'Laagopgeleiden hebben vaak weinig succes in het onderwijs gehad. Die staan natuurlijk niet te trappelen om dan via hun werkgever een opleiding te doen. Het idee dat die dan merkt dat je zakt voor een examen...'

Meer lezen?

Lees hier het onderzoek Aanbod van arbeid 2016 van het Sociaal Cultureel Planbureau.

Competenties en ervaring

Uit eerder onderzoek is al gebleken dat werkgevers bereid zijn in scholing van hun personeel te investeren. Volgens het SCP draaien ze niet alleen op voor zo goed als alle scholingskosten (circa 89procent), ze geven ook vaak aan dat hun personeel een tekort aan kennis en vaardigheden heeft.

Opvallend is dat werknemers daar heel anders over denken, het aanhoudende pleidooi van de overheid voor een leven lang leren ten spijt. Volgens het SCP-onderzoek zegt slechts 5procent van de werkenden dat het een tekort aan kennis of vaardigheden heeft om zijn werk goed te kunnen doen. Wie weinig aan bijscholing doet, compenseert dit niet door meer informeel te leren en door op de werkplek kennis en ervaring op te doen van collega's. Juist dit informeel leren komt terecht bij de 'betere' groep, stelt het Planbureau.

Mens en Fouarge noemen het eportfolio als oplossing waarmee overigens niet alleen laagopgeleiden hun voordeel kunnen doen. Daarin wordt al vanaf school beschreven wat iemands competenties zijn en ervaring is. Fouarge: 'Een verkoper die goed kan omgaan met klanten heeft daar ook iets aan als hij buiten de detailhandel een baan probeert te vinden.'

Vice Premier Lodewijk Asscher tijdens de wekelijkse persconferentie na de Ministerraad. Beeld anp

Het beleid rond scholing en opleiding zou minder rigide moeten, zegt Jannes van der Velde van werkgeversvereniging AWVN. 'Alles is nu vooral gericht op de school- en studieloopbaan van jongeren. Eigenlijk zou iedereen een tegoed voor zijn persoonlijke ontwikkeling moeten hebben. Dat kan je ook aanspreken als je 40 of 50 bent. En niet alleen voor officiële opleidingen, maar ook voor het informele leren op je werkplek.'

Dat werkend leren achterblijft is een probleem, maar blijft vooral een verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers, zegt de woordvoerster van minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Volgens haar stimuleert het kabinet leren ook langs andere, directere wegen. Bijvoorbeeld via scholingsvouchers voor kansrijke beroepen. Er loopt een onderzoek naar een nationaal scholingsfonds en individuele leerrekeningen. Verder verwijst ze naar de plannen die op Prinsjesdag worden gepresenteerd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden