Column Koen Haegens

Een Keynesiaanse tragedie op het Binnenhof

In een van zijn mooiste passages vergelijkt John Maynard Keynes de aandelenbeurs met een schoonheidswedstrijd. Een waarbij het publiek moet voorspellen wie wint – de beste man leefde ver voor #MeToo. Dat leidt tot een ingewikkeld psychologisch spel. Je kunt namelijk niet afgaan op wie jíj de knapste kandidaat vindt. Zelfs niet op wie in de smaak zal vallen bij het grote publiek. ‘We hebben de derde graad bereikt’, schrijft Keynes, ‘waar we onze hersenen eraan wijden om te anticiperen op wat de gemiddelde opinie verwacht dat de gemiddelde opinie zal zijn.’

Eenzelfde duizelingwekkende spiegeldans speelt zich deze week af rond het Binnenhof. De inzet is geen schoonheidswedstrijd, of aandelen, maar het hart van Keynes’ theorie zelf. Het idee dat de overheid actief de grillen van de conjunctuur moet temperen: in groeiperiodes blijft de hand op de knip, om in tijden van recessie het geld te laten rollen. 

Tussen Den Haag en die al uit het Oude Testament stammende ‘Jozef-economie’ botert het niet. De Nederlandse economie is extreem procyclisch. Bevindt het land zich in de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog, dan klopt het kabinet zich op de borst met een bezuinigingspakket dat zijn weerga niet kent. Is het hoogconjunctuur, dan drukken politici het gaspedaal nóg dieper in.

In een ideale wereld zou de regering op dit moment alvast een investeringsplan optuigen, inclusief benodigde vergunningen en financiering. Zodat straks, bij de volgende recessie, in één klap miljoenen woningen kunnen worden geïsoleerd, spoorwegen aangelegd en supersnel internet uitgerold. Het volk houdt werk. De overheid krijgt een veel gunstigere prijs dan in de huidige, krappe arbeidsmarkt.

De afgelopen weken leek het er zowaar van te komen. Rutte III zou de laatste hand leggen aan een investeringsfonds. Dat vullen we met gratis leningen, om straks tijdens een recessie de Nederlandse economie fundamenteel mee te versterken. In de media ging het al over een paradigmawisseling. Vaarwel leenangst, welkom terug Keynesiaanse overheid. Helaas. ‘Dat is echt pas iets voor over twintig, dertig jaar’, relativeerde Rutte zijn miljardenfonds woensdag in deze krant. Tegelijkertijd presenteert de premier naar eigen zeggen ‘de meest expansieve begroting sinds Den Uyl’. Ook al krijgen zijn ministers het extra geld voor defensie, zorg en onderwijs nu al amper uitgegeven.

Waarom? Denk aan Keynes’ schoonheidswedstrijd: in plaats van doen wat we juist achten, lopen we vooruit op hoe we denken dat de ander zal handelen. Het bezuinigingskamp blijft ervan overtuigd dat democratisch gekozen politici te opportunistisch zijn voor anticyclisch beleid. Linkse partijen en economen zien dat, en vrezen terecht dat bij een volgende crisis als vanouds gesneden wordt. Dus juichen ze extra uitgaven toe, ook al versterken die de pieken en dalen van de Nederlandse economie. Waardoor rechts zich weer bevestigd ziet in het onvermogen van Den Haag om… enzovoorts. 

Ziedaar de Keynesiaanse tragedie. En ondertussen lopen de vette jaren op hun einde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden