‘Een diep conservatief landbouwverhaal’

Balkenende nam in brief afstand van eigen natuurbeleid.

‘Zeer opmerkelijk’, noemt Kees Bastmeijer, hoogleraar natuurbeschermings- en waterrecht in Tilburg de brief van premier Balkenende waarin hij bij voorzitter Barroso van de Europese Commissie pleit voor afzwakking van het Europese natuurbeschermingsbeleid. ‘De Nederlandse regering neemt hiermee expliciet afstand van Natura 2000, het belangrijkste instrument in Europa om het afnemen van de soortenrijkdom tegen te gaan.’

Dat is vooral vreemd, meent Bastmeijer, omdat het kabinet bij herhaling zijn zorg heeft uitgesproken over het verlies aan biodiversiteit. ‘Tijdens de recente begrotingsbehandeling betreurde minister Verburg het nog dat het Nederland niet lukt om de doelstelling te halen om het biodiversiteitsverlies in 2010 een halt toe te roepen. En Natura 2000 is daar nu juist voor bedoeld.’

De voorstellen van Balkenende aan Barroso komen niet helemaal uit de lucht vallen. Eind dit jaar moet Nederland alle 162 Natura 2000-gebieden definitief hebben aangewezen. Naarmate de einddatum van aanwijzing nadert, roepen critici (onder wie werkgevers en belangenorganisaties van agrariërs) almaar luider dat Nederland ‘op slot’ gaat door de regelgeving voor Natura 2000-gebieden.

Die roep vindt weerklank bij CDA en VVD en bij sommige provincies, die beheerplannen moeten opstellen voor de gebieden. Daarbij wordt vaak verwezen naar de Crisis- en Herstelwet, bedoeld om de economische crisis te lijf te gaan. Die wet dreigt een mislukking te worden door de knellende natuurbeschermingsregels, zeggen de critici van Natura 2000.

Minister Verburg schreef op 30 juni een brief aan de Kamer over de ‘rek en ruimte’ die binnen het Natura 2000-regime te vinden is voor economische activiteiten zoals landbouw. De minister gaf ook aan dat de Europese Commissie de richtlijnen niet wilde aanpassen.

Toch schreef premier Balkenende twee weken later namens de regering zijn brief aan Barroso. ‘De regering slaat met die brief een heel ander pad in’, meent Kees Bastmeijer. ‘Balkenende vraagt expliciet om herziening van de Vogelrichtlijn en de Habitatrichtlijn, die de basis vormen van Natura 2000. Voor mij is dit nieuw. En ik vraag me af of een dergelijk verzoek niet afgestemd moet worden met het parlement.’ Overigens blijkt PvdA-minister Cramer van Milieu de brief niet te kennen.

Het door Balkenende bekritiseerde voorzorgsbeginsel is een kernelement in het Natura 2000-regime, aldus Bastmeijer. In het verleden legden natuurbelangen het vaak af tegen economische belangen. Met als gevolg dat de soortenrijkdom in natuurgebieden dramatisch afnam. Door het voorzorgsbeginsel toe te passen op de belangrijkste natuurgebieden, moet dat in de toekomst voorkomen worden. Het bepaalt dat economische activiteiten die de instandhoudingsdoelstellingen van die gebieden in gevaar brengen in beginsel niet worden toegestaan. Bastmeijer: ‘Als je dit beginsel uit het systeem haalt, dan verzwak je het Natura 2000-regime ernstig.’

Hij vindt dat Barroso er terecht op wijst dat binnen dat regime nog wel degelijk economische activiteiten mogelijk zijn in of nabij de betreffende natuurgebieden. Zelfs activiteiten die wel negatieve invloed hebben op de natuurwaarde kunnen onder voorwaarden worden toegestaan. Er moeten dan wel dwingende redenen van groot openbaar belang zijn, alternatieven moeten onmogelijk zijn en de schade moet gecompenseerd worden.

Bastmeijer noemt de timing van Balkenendes brief ‘bijzonder ongelukkig’. ‘Er is veel tijd en energie opgegaan aan de implementatie van de richtlijnen, bij overheden en bedrijven. Dat begint nu net een beetje te lopen.’

‘Mosterd na de maaltijd,’ zegt ook Tom Barkhuysen, hoogleraar staats- en bestuursrecht in Leiden en advocaat in Amsterdam. ‘Het was beter geweest als Nederland destijds had opgelet bij het vaststellen van deze richtlijnen. Nu kun je beter binnen de regelgeving zoeken naar ruimte.’

Johan van de Gronden, directeur van het Wereld Natuur Fonds spreekt van een ‘diep conservatief landbouwverhaal.’ ‘Beschamend omdat Nederland een voortrekkersrol speelde in Europa. Natura 2000 is zelfs gebaseerd op onze ecologische hoofdstructuur.’

Barosso schrijft terecht, aldus Van de Gronden, dat investeren in natuur geld kan opleveren. ‘Kwam onze premier maar eens met een visie op groene economie.’

Van de Gronden betwijfelt of het pleidooi van Balkenende breed is besproken in het kabinet. ‘Ik vrees dat het onder de radar door is geglipt. En als je niet goed thuis bent in de materie zie je niet meteen hoe groot de consequenties zijn.’

Volgens Jan Jaap de Graeff, directeur van Natuurmonumenten probeert de premier Natura 2000 te ‘demonteren’. ‘Hij heeft van collega-christen-democraat Barroso een lesje rentmeesterschap gekregen. Terecht constateert Barroso dat natuur niet strijdig is met het ondernemersbelang.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden