Reportage

Een dag bij de kantonrechter: hoe bescheiden schulden oplopen tot duizenden euro's

'Ik wil betalen, maar ik houd nooit genoeg over'

De Amsterdamse rechtbank heeft de handen vol aan vaak schrijnende schuldzaken. Dat stemt ook rechters moedeloos.

Foto Guus Dubbelman

Het is vrijdagochtend vijf over tien als kantonrechter Caspar Inden zijn rechtszaal inkijkt. Twaalf mensen kijken in stilte terug. Allemaal hebben ze papieren bij zich. Sommigen hebben losse papieren in de hand, bij anderen steekt er een geordend mapje uit de tas. Dan roept Inden de eerste gedaagde op naar voren te komen.

Een vrouw van middelbare leeftijd loopt langzaam naar het hekje dat anderhalve meter voor de rechter is opgesteld. Ze heeft haar jas nog aan.

'Mevrouw, u bent gedagvaard door incassobureau Syncasso omdat u een flinke huurachterstand hebt bij de woningcorporatie. Erkent u dat u het bedrag in de dagvaarding moet betalen?'

'Ja', mompelt de vrouw. De rechter buigt zich iets voorover om haar te kunnen verstaan. Hij wil weten hoe de schuld is ontstaan. 'Ik ben ziek geworden en toen heb ik ontslag gekregen. Het UWV kwam niet direct met geld. Toen kon ik niet betalen.'

'Beseft u dat er het nodige op het spel staat? De huurachterstand is meer dan drie maanden en dat betekent dat u uw huis kunt worden uitgezet. Denkt u dat u de achterstand op korte termijn kunt inlopen?'

'Misschien over anderhalve week. Dan heb ik een afspraak met het UWV, ik moet medische gegevens meenemen. En als ik thuis ben, ga ik contact opnemen met het incassobureau.'

'Dan krijgt u over veertien dagen een vonnis toegestuurd waarin staat dat u moet betalen. Gaat u alstublieft vandaag naar Syncasso en zeg dat u een betalingsregeling wilt treffen.'

'Is goed', zegt de vrouw. Ze trekt haar tas over haar schouder en loopt de zaal uit.

Al voordat ze de deur uit is, staat de volgende schuldenaar voor het hekje.

Maatschappelijk probleem

Zo gaat het vier ochtenden per week tijdens de rolzitting voor 'civiele geschillen' in de Langemeijerzaal van de Amsterdamse rechtbank. Dat schulden een groot maatschappelijk probleem vormen, weten de kantonrechters maar al te goed. Van de 140 duizend beslissingen die de rechtbank het afgelopen jaar nam, hielden er 40 duizend verband met schulden.

De rolzitting is vaak de eerste stap, zegt persrechter Monetta Ulrici, die zelf bijna dagelijks schuldzaken behandelt. 'Een deel van die mensen zien wij later terug in de procedures om hen onder schuldbewind te plaatsen of om schuldsanering aan te vragen.' Het zijn treurige zaken van mensen die amper een inkomen hebben en duizenden euro's aan schulden. Vaak zijn ze de wanhoop nabij. Ulrici: 'Op zitting voelen wij ons de helft van de tijd maatschappelijk werkers.'

De kritiek die het schuldenbeleid van de Nederlandse overheid kreeg van achtereenvolgens de Ombudsman, de Algemene Rekenkamer, de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving krijgt op de rechtbank een gezicht.

Hier zie je dat schulden vaak beginnen met een grote persoonlijke tegenslag. Zo spreekt rechter Inden vrijdagochtend niet alleen de mevrouw die door haar ziekte het huis uitgezet dreigt te worden, maar bijvoorbeeld ook een vrouw van 35 bij wie de schulden zich snel opstapelden nadat haar moeder in maart was overleden. 'Zij heeft me grootgebracht. Twee weken na haar dood kwam ik in een depressie, ik heb de post toen niet opengemaakt.'

Dat had ze beter wel kunnen doen, want het geld dat ze altijd van haar moeder kreeg viel ineens weg. 'Ik had alleen nog de 930 euro van mijn Wajong-uitkering.' Veel kans dat ze haar achterstallige rekeningen op korte termijn kan betalen is er niet.

Astronomische bedragen

In de rechtbank zie je ook dat de schulden zich door boetes razendsnel opstapelen tot astronomische bedragen. De grote man die rechter Inden als volgende tegenover zich krijgt, weet er alles van. Met zijn getatoeëerde armen leunt hij op het hekje terwijl hij vertelt over de 700 euro die hij aan Waternet moet betalen, aan onbetaalde rekeningen, maar vooral ook incassokosten. Dat kan naar uitpakken, waarschuwt Inden. 'Bij een vordering boven de 250 euro mag Waternet u al afsluiten, en in de zomer doen ze dat ook regelmatig.'

'Ik wil betalen', zegt de man. 'Maar ik heb al een loonbeslag van het UWV, ik houd maandelijks nooit wat over om dit soort bedragen te kunnen betalen.' Hij vindt dat het incassobureau maar contact moet opnemen met het UWV.

'U moet contact leggen met het incassobureau', zegt de rechter, die een vonnis zal opsturen waarin staat dat meneer moet betalen. 'Zij hebben een stok achter de deur en het is aan u om te zorgen dat ze die niet gaan gebruiken.'

De rechters worden weleens moedeloos als ze zien hoe snel bescheiden schulden door boetes oplopen tot enorme bedragen. En niet zelden is het de overheid zelf die dat doet. 'Laatst had ik een verkeersboete van 300 euro', zegt persrechter Ulrici. 'Dat bedrag was opgelopen tot 2.000 euro!'

Het zit de kantonrechters dwars dat de procedures zelf flink bijdragen aan het stapelen van schulden. 'Als mensen hier staan en de vordering wordt toegewezen, moeten zij de griffiekosten van de schuldeiser betalen. Voor een rekening van iets meer dan 500 euro bedragen die al 471 euro.' Dat zijn landelijk vastgestelde bedragen. 'Wij zeggen al jaren dat die kosten omlaag moeten, maar dat is een politieke beslissing.'

Ulrici neemt geen blad voor de mond over het overheidsbeleid voor schuldenaren. Ze kan de conclusies van alle kritische adviesraden onderschrijven: het is gemakkelijk om diep in de schulden te raken en ontzettend lastig om er weer uit te komen. De brieven die schuldenaren krijgen gaan ze door de ingewikkelde taal vaak boven de pet. 'De overheid heeft een paar maatregelen genomen om schulden te bestrijden, maar wij rechters bepleiten al jaren een veel meer geïntegreerde aanpak van dit probleem.'

In de rechtszaal rondt Caspar Inden het laatste gesprek van de ochtend af met de vrouw die haar moeder heeft verloren. Even was ze emotioneel, maar na een glaasje water gaat het weer. Ook zij krijgt een vonnis waarin staat dat ze haar achterstand bij de woningcorporatie moet betalen.

'Weer zo'n brief op dreigende toon?', vraagt de vrouw.

'Dat valt mee', zegt Inden.

Raad voor Volksgezondheid en Samenleving: toeslagenbeleid moet op de schop

Het complexe toeslagensysteem draagt bij aan de schulden problematiek in Nederland en moet snel eenvoudiger, stelt adviesraad RVS.
Lees hier dit artikel verder.

Volgende week heeft ze een afspraak met een schuldhulpverlener. Die zal contact opnemen met het incassobureau voor een betalingsregeling.

Inden: 'Wel doen, hoor. Anders krijgt u een brief van de deurwaarder, en die zal zeker een dreigende toon hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.