Één basisverzekering voor vast en flex wordt voorzichtig omarmd

Het plan van werkgevers-vereniging AWVN voor een sociaal stelsel voor iede-reen die werkt, heeft voor- en nadelen. Een overzicht.

Bouwvakkers eind vorige maand tijdens een demonstratie van FNV Bouw tegen cao-ontduiking en uitbuiting.Beeld anp

Het heeft soms iets weg van een godsdienstoorlog, de manier waarop zzp'ers en werknemers hun rechten en verworvenheden verdedigen. De loonslaven hebben de zekerheden van de verzorgingsstaat, de ondernemers hun ongekende vrijheden. Maar de kloof tussen vast en flex is zo groot geworden dat de werkgeversplannen voor één sociaal stelsel voor iedereen die werkt, voorzichtig worden omarmd, ook door de vakbeweging. Veel moet nog worden uitgewerkt, maar wat zijn de voor- en nadelen van een basisverzekering voor alle werkenden?

Meer zekerheid voor flexwerkers...

Van de 1,2 miljoen zzp'ers is slechts eenderde verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid ('te duur'), nog niet de helft spaart voor een aanvullend pensioen. Een verzekering tegen werkloosheid is er niet. Een basisverzekering voor iedereen garandeert de kleine ondernemer inkomen als het tegenzit.

...iets minder zekerheid voor wie een vaste baan heeft

Al was het maar om de kosten in de hand te houden, moeten werknemers dan een stapje terug doen. De uitkeringen staan niet ter discussie, de hoogte ervan wel. Maar daar vinden de werkgevers de vakbeweging tegenover zich. 'We hebben er honderd jaar over gedaan om een stelsel van sociale zekerheid op te bouwen. Dat gooien we niet zo maar te grabbel', zegt Ton Heerts van de FNV.

Met een basisverzekering dalen de premies...

Als meer mensen meebetalen aan de sociale verzekeringen, kunnen de premies omlaag. Lang niet iedereen die betaalt voor de WW of Ziektewet wordt immers werkloos of ziek. Bijkomend voordeel is dat ouderen en chronisch zieken profiteren van de collectieve solidariteit. Verzekeraars willen geen brandend huis verzekeren. Dat betekent dat een zelfstandige in de bouw die rugklachten heeft de hoofdprijs betaalt als hij zich wil verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid.

...maar ook de uitkeringen

Het ligt besloten in het begrip: een basisuitkering legt een bodem. De werkgevers noemen geen getallen uit vrees dat de plannen meteen worden afgeschoten. Nu worden WW en arbeidsongeschiktheid (70 procent) berekend over maximaal een jaarsalaris van 51 duizend euro. De AWVN gaat ervan uit dat dit omlaag gaat. Wie een hogere uitkering wil, moet zich bijverzekeren. Dat is ook nu al vrij gebruikelijk.

Vooral het aantal WW-uitkeringen neemt toe...

Omdat zich een nieuwe groep meldt, neemt het aantal werklozen toe. Maar wanneer is de kleine zelfstandige die het niet meer kan bolwerken werkloos? Wie tussen twee opdrachten in zit, hoeft volgens de plannen niet op WW te rekenen. Alleen zzp'ers die met hun onderneming zijn gestopt, hebben recht op WW. Ze moeten nadrukkelijk op zoek naar ander werk. Dat geldt ook al voor wie nu werkloos is.

...maar de langdurige werkloosheid daalt

Werkgevers gaan ervan uit dat de arbeidsmarkt nog flexibeler wordt. De werkgelegenheid neemt toe doordat bedrijven wel 'los' personeel durven in te huren. Werklozen vinden zo gemakkelijker een baan. Dat is bijvoorbeeld gunstig voor ouderen, voor wie het nu moeilijk is weer aan de bak te komen.

Inkomen zzp'er gaat omlaag...

Kleine zelfstandigen hebben minder te besteden als ze premies moeten betalen. Ze kunnen die kostenstijging lang niet altijd doorberekenen in hun tarieven. Zeker niet als ze in een sector werken waar veel concurrentie is. Maar waarom zouden zzp'ers inleveren, stelt arbeidseconoom Ronald Dekker van de universiteit van Tilburg. 'Een flexibel vliegticket is duurder omdat je dan meer te kiezen hebt. Waarom is flexibel werk goedkoper dan vast? Werkgevers wentelen de risico's af op de flexibele schil en daarmee op de maatschappij.'

...maar hun zekerheid gaat omhoog

Een kleine zelfstandige die een beroep kan doen op de verzorgingsstaat hoeft geen spaarpot voor slechte tijden meer aan te leggen. Dat geld kunnen ze uitgeven, en dat is goed voor de economie, beredeneren werkgevers.

Zzp'ers willen niet dat de vrijheid van het ondernemerschap wordt aangetast...

Organisaties die opkomen voor de belangen van zzp'ers waarschuwen dat een ondernemer niet van verplichtingen houdt. Werkloosheid, kortdurende ziekte, dat zijn de risico's die horen bij het ondernemerschap. Zzp'ers die hun vrijheid niet willen opgeven, moeten zich eens afvragen waarom de werkgevers met dit plan komen, stelt Piet de Bondt, belangenbehartiger die vindt dat veel zelfstandigen thuishoren binnen het sociale stelsel. 'Het aantal zzp'ers is vooral gegroeid omdat werkgevers de wetten misbruiken. Het is niet voor niets dat de flexwet wordt aangescherpt.'

...de kloof tussen vast en flex wordt hoe dan ook kleiner

Het is de vraag of werkgevers een nieuw sociaal stelsel willen als ze dat veel meer gaat kosten. Dit plan kan niet los worden gezien van de discussie over de belasting op arbeid. 'Arbeid is te duur', zegt Roos Wouters, politicologe die onderzoek doet naar de sociale zekerheid. 'Het draait om de vraag in wat voor samenleving we willen wonen. Een groot deel van de zzp'er is zelfstandige omdat ze er anders niet tussenkomen. Een vangnet met iets minder goud, maar wel toegankelijk voor iedereen. Zo was ons sociale stelsel ooit bedoeld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden