Econoom Mao Yushi gelooft in de Chinese privésector, niet in de staat

Mao Yushi leefde jarenlang in verdrukking vanwege zijn dissidente opvattingen. De econoom legt in de aanloop naar het Volkscongres in China uit hoe de privésector het land kan redden, en niet de staat.

'Ik heb nooit mijn mond gehouden, waarom zou ik er op mijn leeftijd aan beginnen?' Beeld
'Ik heb nooit mijn mond gehouden, waarom zou ik er op mijn leeftijd aan beginnen?'Beeld

Zijn fans noemen de liberale econoom Mao Yushi (88) een nationale schat. De overheid beschermt hem inderdaad alsof hij een zeldzame panda is, of een antieke vaas. 'De politie staat altijd bij de toegangspoort van mijn appartementencomplex. Ze zijn heel beleefd. Als ik ergens heen wil, brengen ze me.'

Voor zijn eigen veiligheid, aldus de politie. Om hem te beschermen tegen extreem-linkse fans van Mao Zedong. Mao Yushi heeft dezelfde achternaam als China's revolutionaire aartsvader, maar ze zijn geen familie. Maoïsten kunnen zijn bloed wel drinken na de publicatie van een essay in 2011, waarin hij de grote Roerganger tot menselijke proporties reduceerde. 'Die Mao-fans stonden schijnbaar in de buurt te demonstreren. Niet dat ik er ooit een tegengekomen ben. De politie doet zijn werk goed.'

Het artikel, dat hem de bijnaam Mao Yu-shit opleverde, werd na een dag al verwijderd. Twee maanden geleden werd zijn werk weer gecensureerd. De website van zijn onafhankelijke denktank Unirule verdween, zonder tekst en uitleg.

Die ingreep maakt een theevisite licht gespannen, maar hij is niet zo geïntimideerd dat hij van een gesprek afziet. 'Ik heb nooit mijn mond gehouden, waarom zou ik er op mijn leeftijd aan beginnen?'

Zondag begint het Volkscongres, de vergadering waarin het parlement de economische koers uitzet. Wat is het grootste risico voor de Chinese economie?

'Dat de groei stokt. China heeft genoeg potentie, maar het beleid deugt niet. Xi Jinping heeft alle kaarten op de staatssector gezet, terwijl de groeimogelijkheden in de privé-sector zitten.'

Waarom kiest hij daar niet voor?

'Xi is een kind van de rode elite. In zijn ogen is de wereld rood en dat moet zo blijven. Ik weet niet of economische adviseurs tot hem doordringen, maar door zijn politieke doel maakt hij de verkeerde keuzes voor de economie. Het succes van de economische hervormingen is te danken aan het vrije ondernemerschap. Niet aan de staatssector.'

Zijn vrouw fronst zorgelijk, maar grijpt niet in. Mao Yushi herhaalt slechts eerder gepubliceerde denkbeelden. Die brengen hem echter al zijn hele leven in de problemen. Als ingenieur gaf hij in 1957 gevolg aan Mao's oproep 'Honderd Bloemen te laten bloeien'. Iedereen werd aangemoedigd zijn mening te geven. Mao Yushi zei dat volgens marktprincipes de prijs van varkensvlees omhoog moest. Dat kwam hem op heropvoeding in een werkkamp te staan.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Mao Yushi en zijn vrouw. Beeld
Mao Yushi en zijn vrouw.Beeld

Waar kwamen uw liberale ideeën vandaan?

'Mijn vader en oom hadden in de Verenigde Staten gestudeerd. Ik kom uit Nanjing en ben opgeleid in Shanghai, twee internationaal georiënteerde steden. Ik ben van jongs af aan beïnvloed door westerse denkbeelden."

Gebrandmerkt als 'rechts' werd Mao Yushi bij elke politieke zuivering aangepakt. In het lompe Peking werd zijn zuid-Chinese levensstijl - een verzorgd uiterlijk, een werkster in huis - als decadent gezien. Tijdens de Culturele Revolutie sloten Rode Gardisten zijn familie in een waterput op terwijl ze de huiskamer leegplunderden.

Als we niet van die rasoptimisten waren, hadden we zelfmoord gepleegd, zegt zijn vrouw. Mao werd tewerk gesteld in een plattelandsfabriek. Pas na Mao Zedongs dood in 1976 kon hij zijn intellect ontplooien. Dat deed hij niet alleen in dienst van de Chinese Academie voor Sociale Wetenschappen (CASS), Mao publiceerde, adviseerde en gaf les bij gerenommeerde instituten in binnen- en buitenland.

Hoe was het om eindelijk uw talent te gebruiken?

'Na Mao's dood haalde ik de schade in. Ik verslond boeken over economie. Ik ging voor het eerst naar het westen. Ik kon me eindelijk inzetten voor mijn land tegen een goed salaris. Ach, die heerlijke jaren tachtig! Ik mis dat tijdperk.'

Dat waren hoogtijdagen voor liberale intellectuelen. China experimenteerde met economische hervormingen en mensen als Mao Yushi, die wisten hoe een vrije markt werkte, waren veelgevraagde adviseurs. China legde de fundamenten voor ongeëvenaard succes: van armoedig boerensocialisme naar de een na grootste economie ter wereld.

Ondanks de toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie in 2001 heeft China nog steeds de status van vrijemarkteconomie niet gekregen. Terecht?

'Volgens de WTO-criteria is China geen vrije markteconomie, en de WTO heeft gelijk. Wat is de definitie van een vrije markt? Dingen kopen en verkopen. Dat kan in China niet zonder toestemming van de overheid. Je kunt geen land kopen, de Chinese munt mag je niet vrij uitvoeren. Particuliere ondernemers kunnen niet participeren in staatssectoren in energie, communicatie en het bankwezen. Daarom kopen ze huizen bij gebrek aan andere mogelijkheden. Nu hebben we een huizenvoorraad die we nooit verteerd krijgen en een vastgoedbubbel die onvermijdelijk ontploft.'

Zo komt de groei eenzijdig van de staatssector en het onroerend goed. Wil China wel een vrije markt?

'Voor de Communistische Partij is de gedachte aan het opgeven van hun belangen alleen al onverdraaglijk. De dictatuur verandert niet, terwijl een vrije markt niet functioneert zonder mensenrechten, vrijheid en een onafhankelijke rechterlijke macht. Nu zitten we met een gemankeerde markteconomie; de economie is iets meer open, de politiek niet.

'Elke economische hervorming is een loos gebaar als we de rest van ons denken niet bevrijden. Het primaat van de staatsgeleide economie is rotsvast verankerd in de Chinese grondwet. Als dat artikel niet geschrapt wordt, hoe kan de economie zich losmaken uit de greep van de staat? Premier Li Keqiang weet wat er moet gebeuren, maar zijn positie is zwak. In de top zijn conflicten over de economie. Men werkt tegen elkaar in.'

De groeispurt is uit de economie, hervormingen stuiten op politieke verlamming. China richt zich op het buitenland met het Een Riem Een Weg-beleid, de aanleg van een internationaal logistiek handelsnetwerk dat zich uitstrekt over Azië en Europa. Is dat de uitweg?

'Een Riem Een Weg is een slogan. Regeren via slogans is in China normaal, maar in het buitenland niet. Overal spoorlijnen aanleggen is een ouderwets idee. China doet dat uit eigenbelang. Andere landen zijn er niet gerust op. We hebben ze angst aangejaagd met die militaire parade twee jaar geleden.. Als mensen bang voor je zijn, komen ze niet naar je toe.'

Liberale ideeën vinden nu weinig gehoor. Staan de hervormers op uitsterven?

'De jonge generatie wil vooral geld verdienen met een goede baan. In deze loodzware politieke sfeer staat China voor een hobbeltje, maar het land heeft eerder zware tijden gekend. En er is toch zoveel vooruitgang geboekt. Ik heb het mijn hele leven niet zo goed gehad als nu.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden