ColumnFrank Kalshoven

Economen versus de coalitie: padje af, belatafeld

null Beeld
Frank Kalshoven

Hoe zeg je dat nou netjes? Als je bedoelt dat iets onverantwoord is, schadelijk, van het padje af, en je je afvraagt of mensen helemaal belatafeld zijn geworden, maar je in je positie de dingen echt niet zo hoort te zeggen? Voor deze vraag voelen economen zich gesteld sinds de publicatie van het coalitieakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Deze week konden we er getuige van zijn hoe een groepje academische economen én het Centraal Planbureau (CPB) zich hieruit hebben gered.

De oplossing die CPB-directeur Pieter Hasekamp koos, blijkt uit de deze week gepresenteerde (eerste) doorrekening van het coalitieakkoord, is om zo dicht mogelijk bij de feiten te blijven. De vraag of men in die coalitie belatafeld is geworden, moet de lezer er zelf achteraan bedenken.

Kernpunt: de begroting. De coalitie, u weet het inmiddels, smijt met belastingeuro’s. Dat geldt voor de huidige kabinetsperiode, maar ook voor toekomstige kabinetsperioden. Men bedacht hiertoe allerlei fondsen met tientallen miljarden euro’s en noemde dit vervolgens ‘incidentele uitgaven’, waardoor het effect op de schatkist beperkt zou zijn.

Het CPB gaat hier niet in mee. Het maakt, zoals het hoort, onderscheid tussen incidentele en structurele overheidsuitgaven. Sommige coalitieplannen zijn inderdaad incidenteel, ‘zoals de aanpak van beekdalen in de Maas, naar aanleiding van de wateroverlast in Limburg’. Maar bij grote delen van het coalitiebeleid gaat het domweg om structurele uitgaven. Fijntjes wordt opgemerkt: ‘Voor het klimaatfonds geldt dat [in het coalitieakkoord] de middelen zijn voorzien tot 2030, maar dat wel verdergaande doelstellingen voor 2040 en 2050 zijn geformuleerd.’ Het coalitieakkoord, schrijven Hasekamp en de zijnen, komt feitelijk ‘overeen met het aankondigen van een bezuiniging door toekomstige kabinetten’. Padje af, belatafeld.

Hoe groot is de schade? Een slordige 500 miljard euro. Als gevolg van het coalitieakkoord stijgt de staatsschuld met ruim 60 procentpunt tot 92 procent van het nationaal inkomen in 2060. Zelfs als het CPB de perfide logica van het coalitieakkoord volgt – en er na 2030 dus geen geld meer is voor klimaatbeleid, want ja, het fonds was ‘incidenteel’ – stijgt de staatsschuld nog met een kleine 50 procentpunt tot 75 procent van het nationaal inkomen.

Het CPB maakt zich óók zorgen over de korte termijn. De geldsmijterij begint immers al in deze kabinetsperiode, waarbij de uitgangssituatie is dat de economie al groeit als een tierelier en de arbeidsmarkt bijzonder krap is. ‘Het risico bestaat dat de extra overheidsuitgaven eerder de lonen en prijzen zullen aanjagen dan de economische activiteit.’ Padje af. Belatafeld.

Tot zover het CPB.

Maandag waren we, in een ingezonden stuk in NRC, getuige van een bijzondere samenwerking tussen academische economen. ‘Haviken’ Roel Beetsma en Lex Hoogduin sloegen de handen ineen met ‘duiven’ Coen Teulings en Bas Jacobs om op te schrijven dat ‘het coalitieakkoord ons zorgen baart, omdat de plannen kunnen leiden tot miljardenverspilling.’ De academische economen, zien we direct, kunnen wat duidelijker zijn dan de directeur van het CPB.

Naast kritiek op het ‘ontregelen van de normale begrotingsprocessen’ door de coalitie, hekelen de economen de ondoelmatigheid van veel coalitieplannen, zoals het klimaatbeleid. Heffingen op CO2-uitstoot zijn de goedkoopste en meest effectieve manier om klimaatproblemen op te lossen, schrijven ze. ‘Maar bij Rutte IV hoeven vervuilers niet te betalen; ze worden betaald. Vervuilende industrie kan op klimaatsubsidies rekenen.’ Padje af. Belatafeld.

Liever ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald, zou ik denken. De coalitie moet het pad weer op. Of de tafel af.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren?
E-mail: frank@argumentenfabriek.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden