E-reader niet per se zegen voor het klimaat

Voor een elektronisch boek hoeven geen bomen te worden gekapt. Maar is de e-reader daarmee ook beter voor het milieu?

Geen grootschalige bomenkap, minder CO2-uitstoot en besparing van water. De steeds populairdere e-reader wordt gepresenteerd als het nieuwe, groene broertje van het klassieke papieren boek. Maar hoe duurzaam is dit nieuwe speeltje?

De e-reader en het daarbij behorende e-boek wint vlug terrein. Amazon lanceerde iets meer dan twee jaar geleden de Kindle en verkocht vorig jaar een miljoen exemplaren.

Met name in de Verenigde Staten is het e-boek doorgebroken: van titels waarvan ook een digitale versie beschikbaar is, wordt in 48 procent van de gevallen het elektronische boek aangeschaft. In mei 2009 was dat nog 35 procent.

Ook Sony en bol.com sloegen de handen ineen om digitaal lezen mogelijk te maken. En eind januari werd met veel bombarie de iPad van Apple geïntroduceerd. Het Amerikaanse onderzoeksbureau Forrester schat de verkoop van e-readers op 6 miljoen in 2010. In 2013 zullen dat er minstens 19,2 miljoen zijn.

Het digitale leesmiddel wordt door producent en consument aangeprezen als de nieuwe manier van ‘groen’ lezen: het alternatief voor de vervuilende printindustrie. Het Amerikaanse onderzoeksbureau Cleantech Group berekende dat in 2008 alleen al voor de productie van de Amerikaanse boekenbranche 125 miljoen bomen werden gekapt. En dan is er nog het waterverbruik, zo’n 78 keer meer dan bij het e-boek, en de enorme CO2-uitstoot door productie en transport.

Wanneer je het papieren boek of de krant verruilt voor de Amazon Kindle, wordt gemiddeld na één jaar de CO2-uitstoot gecompenseerd van de hele levensloop van het apparaat, concluderen de onderzoekers van Cleantech. Oftewel: na een jaar gaat er jaarlijks per gebruiker 168 kilo broeikasgas minder de lucht in. Cleantech verwacht dat door de verkoop van e-readers de komende vier jaar 9,9 miljard kilo CO2 minder wordt uitgestoten.

Volgens duurzaamheidsdeskundige Don Carli van het Institute for Sustainable Communication is het echter een misvatting dat digitaal lezen per definitie groener is dan papier. Voor de productie van bijvoorbeeld iPads zijn namelijk mineralen en metalen nodig, zoals goud en zilver. Die worden verre van milieuvriendelijk gewonnen.

Bovendien wordt niet voor iedere roman papier gebruikt waarvoor een boom het loodje legt. Zo’n 80 procent van het karton en papier in Nederland wordt hergebruikt, waardoor oud papier en niet hout de belangrijkste grondstof is voor nieuw papier.

Niettemin heeft de Amazon Kindle wel degelijk groene eigenschappen. ‘De krant lezen op de Kindle is zuiniger dan bijvoorbeeld op de computer’, zegt Kim Schoppink, campagneleider giftige stoffen bij Greenpeace. Het scherm van de Kindle, een zogenoemd e-ink-scherm, licht niet op en verbruikt alleen energie bij het uit- en aandoen en bij het omslaan van de pagina.

Bij de iPad is dat anders. Die heeft een led-verlicht scherm en gebruikt daardoor continu elektriciteit. ‘Het lezen van teksten, surfen op internet en de daarbij behorende datacapaciteit leidt tot veel energieverbruik’, zegt Schoppink. ‘Ik vraag me dus af of de iPad een duurzame vervanging is van het papieren boek of de krant.’

De iPad van Apple lijkt wel weer goed te scoren wat betreft materiaalgebruik. Zo is het apparaat vrij van (broomhoudende) vlamvertragers en schadelijke stoffen als kwik, arsenicumhoudend glas en pvc. Apple klom mede hierdoor van de negende naar de vijfde plaats op de driemaandelijkse ranglijst van groene elektronica van Greenpeace.

Maar of de e-reader echte milieuwinst gaat boeken, hangt volledig af van het gebruik, vinden de meeste deskundigen. ‘Alleen wanneer e-readers lange tijd meegaan, kunnen ze een positieve invloed hebben op het milieu’, zegt Schoppink. De kans is echter groot dat de Kindle na een jaar wordt ingeruild voor een nieuwer, beter model.

Dit veroorzaakt extra elektronica-afval, aldus Schoppink, want de meeste bedrijven hebben geen inzamelbeleid voor hun e-readers. Kunststof is bovendien moeilijk te recyclen. Volgens Schoppink moet er van de recycling van e-readers bovendien niet veel worden verwacht. ‘De winst is bijna nul.’

Of de e-reader duurzaam uitpakt, hangt af van de mate waarin het apparaat het papieren boek, tijdschrift en krant daadwerkelijk vervangt, zegt Erik van Erne van de Stichting Milieunet. Het is nog te vroeg daarover iets te zeggen.

Van Erne: ‘Als de e-reader alleen maar een extra gadget blijkt te zijn bovenop de apparaten die we al hebben, dan wordt de uiteindelijke uitstoot van kooldioxide alleen maar groter.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden