Duurzame beleggers dwingen bedrijven meer oog te krijgen voor mens en milieu

Het aantal duurzame beleggers groeit gestaag - voor het rendement hoeven zij het niet te laten, blijkt steeds weer.

Beeld Peter van Hugten

Keer op keer blijkt de angst ongegrond dat duurzaam beleggen gelijk staat aan een matig rendement. Uit een recente studie van fondsenanalist Morningstar blijkt weer dat aandelenfondsen die duurzaamheid hoog in het vaandel hebben net zo goed of zelfs iets beter presteren dan conventionele fondsen. De duurzame fondsen behalen dat rendement bovendien zonder extra risico te nemen.

De hoeveelheid geld die beleggers toevertrouwen aan beleggingsfondsen met oog voor het milieu, sociale kwesties en goed ondernemingsbestuur stijgt al jaren. Volgens Morningstar zit ruim 6 procent van het belegde vermogen in Europa in fondsen met het predikaat duurzaam. Een paar jaar geleden was dat nog 4 procent. Deze fondsen kunnen kiezen uit vijf methoden om hun duurzaamheidsdoel handen en voeten te geven. Al die benaderingen hebben zo hun voor- en nadelen.

1. Uitsluiten

Het uitsluiten van bedrijven die geld verdienen met activiteiten die als onethisch worden gezien is het startpunt van verantwoord beleggen. De eerste ethische beleggers waren goede doelen of kerken die geen geld wilden verdienen aan gokken of de consumptie van alcohol. De lijst met uitsluitingen is sindsdien veel langer geworden. Zo zijn tabaksfabrikanten, de seksindustrie en allerhande wapenfabrikanten taboe voor veel beleggingsfondsen. Ook bedrijven die belasting ontwijken of met dieselauto's sjoemelen zijn in ongenade gevallen.

Het voordeel van zwarte lijsten is dat de belegger weet dat zijn geld niet naar makers van landmijnen gaat. Een nadeel is het geringe effect van zo'n boycot. Sigarettenfabrikanten liggen er niet wakker van dat gewetensvolle beleggers hun aandelen niet kopen, want er zijn nog genoeg anderen die ze wel kopen. Een ander bezwaar van boycotten is dat de grens tussen uitsluiten en niet uitsluiten soms arbitrair is. Wanneer werkt een onderneming precies mee aan de productie van wapentuig? Zo wil ASN Aandelenfonds sinds vorig jaar niet meer beleggen in DSM. Dat is opvallend, omdat dit chemiebedrijf hoog scoort in ranglijsten van groene ondernemingen. Het pijnpunt voor de ASN-beleggers is het DSM-onderdeel DSM Dyneema, dat beschermingsmateriaal maakt voor tanks en militaire kleding. ASN kwalificeert dat als wapentuig.

2. De beste van de klas

Sigarettenfabrikant British American Tobacco (BAT) kon zich vorige maand op de borst kloppen. De duurzame investeringsmaatschappij RobecoSAM, die bedrijven rangschikt op duurzaamheid, riep de producent van onder meer Dunhill en Pall Mall uit tot duurzaamste fabrikant in de tabakssector. Hierdoor heeft BAT weer een plaatsje verdiend in de Dow Jones Sustainability Index. Deze aandelenindex maakt gebruik van het 'best in class'-principe. Alleen ondernemingen die in hun sector het allerhoogst scoren op duurzaamheid worden opgenomen in de index. De Hartstichting noemde de uitverkiezing van BAT bespottelijk, omdat sigarettenmakers bewust verslavende producten verkopen. RobecoSAM zegt echter uit principe geen bedrijfstakken uit te sluiten.

Meer pensioenfondsen uit tabak

Na de pensioenfondsen uit de gezondheidszorg zoals Zorg & Welzijn en de pensioenfondsen van huisartsen en specialisten stappen nu ook andere pensioenfondsen uit de tabaksindustrie. De afgelopen tijd hebben metaalfonds PME en het PGB (grafische industrie en uitgeverijen) rookwaren op de zwarte lijst gezet. Academische ziekenhuizen willen dat het ambtenarenfonds ABP dit voorbeeld volgt, maar dat wil deze stap vooralsnog niet zetten.

3. Activisme

De eerste twee methoden, uitsluiten en beleggen in ondernemingen die hoog scoren op milieugebied, sociaal-maatschappelijke kwesties en toezicht, zijn vrij passief. De betrokken bedrijven merken daar weinig van. Vandaar dat duurzame beleggers graag wijzen op hun inspanningen als actieve en betrokken aandeelhouders. Ze spannen zich in om de ondernemingen waarin ze beleggen duurzamer te maken. Oftewel: ze praten zich de blaren op de tong om ondernemingen aan te zetten tot beter gedrag. Elk gesprek en elke mail turven ze om aan te tonen dat ze hun stinkende best doen.

Zo meldt Robeco dat het vorig jaar 242 mailtjes heeft verzonden aan bedrijfsbesturen en zestig bedrijven heeft bezocht. De resultaten van dit duurzaamheidsactivisme zijn wisselend en soms moeilijk te achterhalen. Dat komt doordat gemaakte afspraken vaak vertrouwelijk zijn. Robeco zegt in samenwerking met andere beleggers vooruitgang te hebben geboekt in de kledingindustrie. Acht bedrijven zoals Primark en M&S zijn volgens Robeco scherper gaan letten op arbeidsomstandigheden en veiligheid in de textielfabrieken in lagelonenlanden.

Andere pogingen zetten minder zoden aan de dijk. Triodos wil dat farmaceut Roche meer openheid van zaken geeft over zijn medicijnenbeleid in ontwikkelingslanden. Het Zwitserse bedrijf, dat in de topvijf staat van het Triodos aandelenfonds, geeft geen sjoege. Triodos blijft Roche dus bestoken met verzoekbrieven.

4. Gebruik maken van stemrecht

Duurzame aandeelhouders gaan er prat op dat ze strategisch gebruik maken van hun stemrecht. Ze houden een gedetailleerde boekhouding bij om klanten te overtuigen van hun goede intenties. Triodos bracht vorig jaar 1.342 keer een stem uit op een aandeelhoudersvergadering. In eenderde van de gevallen stemde Triodos tegen het directievoorstel. Vooralsnog bereiken zulke dwarsliggende aandeelhouders meestal weinig. Robeco stemde vorig jaar tegen het beloningsvoorstel van Estée Lauder. Volgens Robeco hanteert het cosmeticabedrijf veel te makkelijke prestatiecriteria voor de baas. Ook als de bestuursvoorzitter weinig bijzonders presteert, heeft hij recht op een bonus van zo'n 30 miljoen euro. Maar Robeco had op de aandeelhoudersvergadering weinig medestanders. Meer dan 90 procent van de aandeelhouders stemde voor de 'slappe' bonuscriteria.

5. Impactbeleggen

De jongste loot aan de stam van verantwoord beleggen is impactbeleggen. Vaak zijn de VN-doelen voor 2030 daarbij de leidraad. Die gaan over zaken als het uitbannen van armoede, gezonde voeding, goed onderwijs en schoon drinkwater voor iedereen. Impactbeleggers letten vooral op welke producten en diensten bedrijven maken en verkopen. Die producten en diensten moeten bijdragen aan een betere wereld. Een obstakel voor impactbeleggen is dat het lastig is om bij alle VN-doelen voldoende beursgenoteerde bedrijven te vinden. Zo is moeilijk vast te stellen welke producten leiden tot beter onderwijs of minder ongelijkheid.

Als gevolg hiervan komen veel impactbeleggers uit bij bedrijven die een positieve en meetbare invloed hebben op het milieu. Denk aan windmolenfabrikanten of bedrijven die zuinig omspringen met grondstoffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden