Duurste uitspraak ooit door Nederland rechter verwacht

De uitspraak die de Haagse rechtbank vandaag doet over de Russische oliemaatschappij Yukos wordt waarschijnlijk de duurste ooit door een Nederlandse rechter gedaan. De uitspraak zal 51 miljard dollar waard zijn.

Voormalig CEO van oliebedrijf Yukos, Michail Chodorkovski, Berlijn 2013. Beeld getty

Het gaat om de onteigening van de oliemaatschappij in 2003. Het zal nog een langdurige juridische strijd worden, en de vechtende partijen bieden fraai tableau voor een vechtfilm.

Aan de ene kant het Rusland van Vladimir Poetin, gevreesd in het ganse Westen om zijn opportunisme en verrassende zetten. Aan de andere kant een legertje aandeelhouders onder leiding van Leonid Nevzlin. Deze partij zou zo in de Panama papers kunnen opduiken. Ze opereren vanuit drie vennootschappen: Yukos Universal, Veteran Petroleum en Hulley Enterprises. De eerste staat geregistreerd op het eiland Man, de twee andere op Cyprus: allebei belastingparadijzen.

Succesvolste oligarchen

Nevzlin is al steenrijk, maar hij kan met deze zaak nog 35 miljard dollar (30,7 miljard euro) rijker worden. Hij was de naaste medewerker van Michail Chodorkovski, en zij beiden worden gerekend tot de succesvolste oligarchen. Bij de privatisering van de Russische staatsoliemaatschappijen kregen zij voor een habbekrats aandelen in handen die miljarden waard waren.

Toen Poetin aantrad en zijn macht én belastinginkomsten wilde uitbreiden, stuitte hij op Yukos, Chodorkovski, Nevzlin en een hele zwerm vennootschapjes in belastingparadijzen. Volgens Poetin werd er belasting ontdoken, en daar moest een einde aan worden gemaakt. Yukos werd onteigend en opgedeeld, Chodorkovski naar Siberië gestuurd en Nevzlin tot levenslang veroordeeld (wegens moord).

Land ontvlucht

Hiermee had het verhaal kunnen eindigen, ware het niet dat Nevzlin en enkele medestanders bijtijds het land waren ontvlucht, en vanuit hun belastingparadijzen begonnen te procederen. In de zomer van 2014 kwam de grote klap: het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag beoordeelde het Russische ingrijpen als onterechte nationalisatie en stelde vast dat Rusland 51,6 miljard dollar schadevergoeding moest betalen. Nevzlin krijgt daarvan 70 procent, dus rond 35 miljard dollar.

Nu is het Nevzlin die op Poetin jaagt, niet andersom. Maar Rusland weigert te betalen. Pogingen van het Nevzlin-kamp om beslagen te leggen, hebben weinig uitgehaald. In Frankrijk werden bankrekeningen bevroren van RosCosmos (300 miljoen euro) en Space Telecommunications (300 miljoen), maar beide beslagen zijn afgelopen weken opgeheven. In België werd beslag gelegd op een Russische bankrekening, maar dat werd snel opgeheven toen bleek dat het om een diplomatieke rekening ging. Ook in Duitsland, Engeland en Amerika zijn tevergeefs pogingen tot beslagen gedaan.

Haagse rechtbank

In 2014 oordeelden de drie arbiters van het Permanente Hof van Arbitrage dat Rusland het recordbedrag van 51,6 miljard dollar schadevergoeding moet betalen aan de onteigende aandeelhouders van Yukos. Hoger beroep tegen die uitspraak is er niet, maar er is een beperkte mogelijkheid om de uitspraak van dit internationale hof voor te leggen aan een lokale rechtbank, in dit geval de Haagse rechtbank. Volgens de advocaten van Rusland, onder wie Albert Jan van den Berg, was het Hof niet bevoegd en had het nooit tot deze uitspraak mogen komen. De uitspraak is gebaseerd op het Energy Charter uit 1991, dat mede dankzij Ruud Lubbers tot stand kwam en in 1998 van kracht werd. Rusland tekende dat, maar heeft nooit geratificeerd. Een deel van het verdrag was al van kracht, maar volgens Van den Berg was het onmogelijk Rusland in deze zaak tot een schadevergoeding te veroordelen. Daarover moet nu de Haagse rechtbank oordelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden