Dure lening van meet af aan molensteen voor Gelredome

Het is 1995. Ten kantore van energiebedrijf Nuon en bij toenmalig topman Tob Swelheim thuis vinden vertrouwelijke gesprekken plaats over de financiering van het nieuwe pronkstuk van de provincie Gelderland: de Gelredome....

Het prijskaartje van de Gelredome is echter enorm. Tot op de dag van vandaag steggelen provincie, gemeente en het armlastige Vitesse over de geldzorgen van het multifunctionele stadion. De Vrienden van Vitesse, een club van lokale aannemers, wil op dit moment het stadion graag voor 11 miljoen euro overnemen, terwijl het ooit voor 75 miljoen euro is neergezet. Maar ook projectontwikkelaar TCN uit Nieuwegein is in de race voor een overname. Een beslissing over de toekomst van het stadion zal naar verwachting de komende weken vallen.

De discussies over de geldzorgen van zowel de Gelredome als Vitesse waren niet nodig geweest als er tijdens de geheime beraadslagingen van 1995 voor een andere financiering was gekozen.

Swelheim, zijn financieel adviseur Cor Veenbrink en soms ook provinciaal ambtenaar van Economische Zaken Chris Kuipers waren bij de geheime gesprekken aanwezig. Afwezige was de geestelijk vader en grote inspirator van de Gelredome, Karel Aalbers. 'Die mocht niets weten', zegt register-accountant Veenbrink nu.

Swelheim ontkent. Hij meent dat Aalbers van alles op de hoogte was. Maar de ex-voorzitter van Vitesse zegt niets te hebben geweten van de geheime besprekingen.

Veenbrink herinnert zich de gesprekken naar eigen zeggen nog goed. 'Al ver van het huis zwaaide ik met mijn armen om aan te geven dat Swelheim zijn enorme honden moest weghouden.'

'Swelheim trok aan de touwtjes', vertelt Veenbrink in zijn verbouwde boerderij in het Drentse Nijensleek. 'Hij bepaalde alles. Chris Kuipers zat erbij als dekmantel. Hij moest de plannen van Swelheim verkopen bij de provincie. Later heeft hij als dank een functie bij Nuon gekregen', denkt Veenbrink. Kuipers, die nu inderdaad bij Nuon werkt, ontkent via een woordvoerder dat hij iets met de Gelredome van doen heeft gehad.

Veenbrink was begin jaren negentig een bekend crisismanager die ten dode opgeschreven zaken in het midden-en kleinbedrijf tot leven wekte. Zijn grootste bekendheid haalde hij door een ambitieus reddingsplan voor DAF - dat tot zijn onvrede nooit serieus werd genomen. Toen Veenbrink hoorde van de plannen voor de bouw van de Gelredome, zei hij tegen Swelheim: 'Die financiering heb ik in vijf dagen rond.'

Veenbrink mocht zijn gang gaan. Op 24 mei 1995 had hij een lening van 140 miljoen gulden van de Fries-Groningse Hypotheekbank op zak. 'Van begin af aan heb ik Swelheim gezegd dat hij alleen de stenen van het Gelredome moest financieren, en spelers, exploitatie en catering er buiten moest laten. De hypothecaire lening die ik had geregeld, was verder flexibel. Als je een jaar geen aflossing kon betalen, kon je die doorsluizen naar volgend jaar.'

Hoeveel de Gelredome jaarlijks moest afdragen, wil hij niet precies vertellen. 'Maar het was beduidend minder dan wat ze er later voor moesten neerleggen.'

Veenbrink toont de leningsovereenkomst. Daar staat zwart op wit, mét alle handtekeningen, een overeenkomst met de FGH voor een bedrag van 140 miljoen. 'De zaak was rond', zegt hij.

Later wordt het stadion voor 165 miljoen gulden (75 miljoen euro) neergezet. De door vier andere banken verleende kortlopende hypotheek van 40 miljoen gulden (18,2 miljoen euro) hangt sindsdien als een molensteen om de nek van de Gelredome. Jaarlijks moet 4,4 miljoen gulden (2 miljoen euro) worden afgelost.

Veenbrink kreeg ineens te horen dat zijn veel goedkopere lening niet doorging. Waarom heeft hij nooit begrepen. ' Tob Swelheim kwam aanzetten met een consortium van ABN Amro, ING, SNS en Rabobank met die ongunstiger voorwaarde.' Het overige geld werd door provincie, gemeente en 'founders' opgehoest. Zij zouden hun geld nooit terugzien.

Niet alleen was de looptijd voor de nieuwe bankenlening bijzonder kort. De grootste blunder was dat onder de zekerheden van de banken ook exploitatie en spelers gingen vallen. 'Waanzin', zegt Veenbrink. 'Hiermee werd de basis gelegd voor de latere problemen van de Gelredome. De banken kregen alle macht in handen.'

Nuon-baas Swelheim zegt de door Veenbrink geregelde hypotheek een mooie financiering met goede voorwaarden te hebben gevonden. 'De FHG eiste echter dat iemand garant stond', zegt zijn woordvoerder Peter Knoers. 'Iedereen keek naar Tob, maar die zei: ''Ik doe het niet.'' Ook de provincie weigerde, waardoor het plan van het bankenconsortium als enig alternatief overbleef.'

Veenbrink vindt het onbegrijpelijk. 'Een garantie voor de betaling van rente en aflossing voor de eerste zeven jaar was voldoende geweest. Nu kostte het de partijen veel meer geld', zegt hij.

De Gelredome had nooit zo gefinancierd moeten worden, vindt Veenbrink. 'Een bedrijf moet je in de eerste drie jaar neerzetten. De exploitatie moet verder vrij zijn. Met mijn voorstel had dat gekund. Nu kwamen naast Nuon ook gemeente en provincie in het nauw.'

Door de 'slechte' kortlopende financiering kwam de Gelredome van meet af aan in geldnood. Om het stadion te redden, moesten provincie en gemeente onlangs weer bijspringen. 'Zo'n korte aflossingtermijn zie je nergens', verklaart financieel beleidsmedewerker Pardijs van de provincie Gelderland. 'Het is dus logisch dat er iets aan de herfinanciering werd gedaan. De hypotheek drukte te zwaar op de begroting.'

Afgelopen zomer werd daarom de eerste reddingspoging ingezet. Provincie en gemeente gingen akkoord met herfinanciering. De provincie leende, naast de eerdere zachte achtergestelde lening van 11,34 miljoen, opnieuw 4,54 miljoen euro. De gemeente Arnhem leende bijna 8 miljoen euro en kocht de grond rond het stadion voor 6,8 miljoen. De achtergestelde lening van de provincie wordt doorgeschoven naar 2010.

De looptijd van de lening is nu veertig jaar. Volgens directeur Paul van Sliedrecht van het Gelredome ziet de exploitatie van het stadion er rooskleurig uit. Maar volgens Veenbrink heeft de herfinancieringsoperatie maar weinig opgeleverd. 'Wat gebeurt er nu eigenlijk? De banken worden uitgekocht. Nou en? Daarmee verandert de feitelijke situatie niet.'

En er loert nog een ander gevaar. De gezonde exploitatie hangt af van de bijdrage van Vitesse. De noodlijdende voetbalclub heeft een forse huurverlaging (van 3,86 naar 2,27 miljoen euro) bedongen, maar wil nog minder betalen. Als deze verlaging wordt doorgezet, komt de Gelredome weer in geldnood. Zo houden club en stadion elkaar in een wurggreep. Vandaar dat de Vrienden van Vitesse, buitenstaander TCN, maar ook de gemeente weer zoeken naar een nieuwe oplossing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden