Duitse wetenschapper probeert wereld te overtuigen van de noodzaak van milieuvriendelijke economie 'Zolang we gratis parkeerplaatsen hebben, lukt het nooit'

Een cursus moderne dialectiek voor koningin Beatrix en prins Claus, een bemoedigend woord voor minister De Boer van Milieu en straks een uitvoerig exposé voor de VN-commissie voor duurzame ontwikkeling in New York....

Van onze verslaggever

Thom Meens

DEN HAAG

Minister De Boer heeft het plan aan haar hart gedrukt. Zij neemt Von Weizsäcker in juni als gast mee naar de VN, waar Nederland Europa vertegenwoordigt op de conferentie over duurzame ontwikkeling. Gisteren gingen minister en wetenschapper op bezoek bij koningin en prins, die zich lieten voorlichten over de dilemma's over milieu en economie.

Von Weizsäcker maakt een vergelijking tussen het oude Oostblok en het huidige Westen. 'We moeten het westerse leninisme overwinnen. Het Oostblok-leninisme betekende gratis brood, water en energie. Het westerse vraagt om gratis parkeerplaatsen. Zolang we daaraan blijven toegeven, zal het nooit lukken te komen tot een meer milieuvriendelijke manier van produceren.'

Von Weizsäcker is lid van de Club van Rome, was directeur van het VN-centrum voor wetenschap en ontwikkeling en is voorzitter van het Wuppertal-instituut voor klimaat, milieu en energie. Bovenal echter is hij mede-auteur van het standaardwerk over de koppeling van duurzame ontwikkeling en economische groei Factor Vier. Doppelter Wohlstand, halbierter Naturverbrauch.

Minister De Boer zou de ideeën van Von Weizsäcker graag gebruiken als leidraad voor het komende regeerakkoord. Ze heeft onderzoeksinstituut TNO al aan het werk gezet om te bekijken wat Nederland zelf kan doen. TNO rapporteerde gisteren: voor de komende 25 jaar zijn er volop mogelijkheden.

Het kabinet komt volgende maand met de eerste veranderingen. Maar dat wordt geen grootscheepse koersverlegging, zegt De Boer. De vernieuwing gaat gestaag, met als uiteindelijke doel dat de economische groei doorzet, maar het gebruik van natuurlijke hulpbronnen vermindert.

De Duitser geeft haar gelijk. 'Je moet de belasting op arbeid verlagen en die op milieu verhogen, maar dan zo dat de consument het niet merkt in zijn portemonnee.'

Want de grootste belemmering voor een schonere en milieuvriendelijke manier van produceren is de mens en niet de techniek. Technisch is het geen probleem een auto te ontwikkelen die slechts twee liter brandstof per honderd kilometer verbruikt, of een huis dat toe kan met eentiende van het huidige energieverbruik. Zolang het denken niet verandert, en mensen niet bereid zijn de werkelijke prijs te betalen van het milieu, blijven wetenschappers als Von Weizsäcker roependen in de woestijn.

'Een ideale auto kost aan ontwikkelingskosten ongeveer twintig miljard dollar. De fabrikant verdient duizend dollar op een auto. Hij moet dan twintig miljoen auto's verkopen om de kosten eruit te halen. Daar begint geen bedrijf aan. Dat verandert als je de industrie kunt overtuigen dat ze die auto ook in landen als China en India kunnen afzetten', zegt Von Weizsäcker.

Soms is er ook gewoon sprake van echte onwil. Hij geeft als voorbeeld het Japanse Mitsubishi dat volgend jaar op de Europese markt komt met een betaalbare auto die voldoet aan de strengste normen voor benzineverbruik en stikstofuitstoot. 'Duitse autofabrikanten hebben dat project vijf jaar geleden stopgezet omdat het onhaalbaar zou zijn. Duitse industrieën zijn zo met zichzelf ingenomen. Ze denken dat ze alles het beste doen. Dat maakt ze extreem onwillig voor verandering.'

Het denken is nog helemaal gericht op structuren van 150 jaar geleden, vindt Von Weizsäcker. Toen was er weinig arbeidskracht, veel armoede en waren er bijna oneindige natuurlijke hulpbronnen. Inmiddels zit de wereld anders in elkaar. Arbeid is niet meer zeldzaam als je ziet dat we wereldwijd 800 miljoen werklozen hebben. Nu zijn de natuurlijke hulpbronnen zeldzaam en dus moet je het systeem aanpassen. Het is toch van de gekke dat een potje aardbeienyoghurt zowat drie keer heel Duitsland doorkruist voor het van de boer bij de consument is.'

Binnen dertig jaar kan de verandering worden ingevoerd, meent de Duitser, te beginnen vandaag met investeringen in huishoudelijke apparatuur en woningen die leiden tot een lager energieverbruik bij de productie en in het gebruik.

Minister De Boer wil wel. Von Weizsäcker: 'Het probleem is dat die stappen niet moeten komen van ministers van Milieu, maar van die van Financiën. Die maken de échte keuzen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden