Duitse toestanden of structuurregime

De discussie over de benoeming van commissarissen laait weer op. D66 en GroenLinks namen het voortouw met een democratiserend plan, maar nu dreigt dit plan vast te lopen in een 'ééntweedrietje' van PvdA, VNO/NCW en FNV....

Even leek het of er moeiteloos een maatschappelijke en politieke meerderheid zou worden gevormd voor de werknemerscommissaris. Het kabinet vroeg de Sociaal Economische Raad vorig jaar wat het nu aanmoet met de typisch Nederlandse vinding van het structuurregime. Nauwelijks was de adviesaanvraag de deur uit, of GroenLinks en D66 gingen met de discussie aan de haal.

Het structuurregime werd in 1971 uitgevonden als vorm van bedrijfsdemocratisering. In grote ondernemingen moesten de commissarissen niet meer benoemd worden door de aandeelhouders. Dat legde de macht veel te eenzijdig bij de factor kapitaal, en premier Den Uyl wilde meer invloed aan de arbeid.

Commissarissen te laten kiezen door de arbeiders leek wat al te veel op het Joegoslavische systeem (waarin werknemers hun eigen bestuurders kozen), dus werd een tussenoplossing gevonden. Niet de aandeelhouders benoemden de commissarissen en ook niet de arbeiders. De commissarissen moeten het zelf maar doen.

Nederland neemt daarmee (althans voor de enkele honderden ondernemingen met een structuurregime) een tussenweg in tussen het Angelsaksische en het Duitse systeem. Volgens het Angelsaksische model heeft de aandeelhouder gewoon de macht . In Duitsland wordt een deel van de commissarissen, soms oplopend tot de helft, benoemd door werknemersvertegenwoordigers.

Erg begerenswaardig lijkt het Duitse model niet. Toen in Duitsland de bouwonderneming Holz

mann ontplofte, kwam dat voor een belangrijk deel doordat de raad van commissarissen was verzwakt door een eeuwigdurende fractiestrijd. Voor de raad van commissarissen bijeen kwam, waren er altijd aparte voorvergaderingen van de fractie van het kapitaal en die van de arbeid.

Juist om 'Duitse toestanden' te voorkomen, mogen werknemers in het voorstel van D66 en GroenLinks niet zelf commissaris worden. Ook vakbondsbestuurders zijn uitgesloten. Want GroenLinks is eveneens doodsbang voor 'Duitse toestanden'.

Die subtiliteiten zijn aan P. de Vries, directeur van de Vereniging Effectenbezitters, niet besteed. Niet dat hij voorstander is van het huidige regime; integendeel: hij gruwt van commissarissen die geen verantwoording hoeven af te leggen. 'In de bedrijven is er geen behoefte aan een werknemerscommissaris. Nu al kunnen ondernemingsraden ze niet vinden.'

Maar in de politiek leken de plannen redelijk ontvangen. In het CDA, van oudsher behept met corporatistische idealen, is steun voorhanden. J. Glasz, senator en zeer invloedrijk in zijn partij en daarbuiten: 'Ik vind dat een heel goed idee. Het ging bij het opzetten van de structuurvennootschap immers om de inspraak van de werknemers.'

De sociaaldemocraten hebben het moeilijk. Daar moet omzichtig de ideologie van de bedrijfsdemocratie worden gekoesterd, en anderzijds worden voorkomen dat er een snertsysteem ontstaat. Dat levert veel omzichtigheid op. Van PvdA's fractievoorzitter Ad Melkert bijvoorbeeld. In Het Financieele Dagblad hield hij gisteren opvallend veel slagen om de arm.

Directe verkiezingen in de onderneming? 'Ik heb moeten constateren dat het heel lastig is om draagvlak daarvoor te veronderstellen aan beide zijden in de onderneming.' En: 'Wij gaan liefst verder op basis van een unanieme aanbeveling van de SER.'

Zou hij nog even met FNV-baas De Waal hebben gesproken vóór de interviewer van het FD langskwam?

Het lijkt er veel op. Want in een andere krant, de Volkskrant, werd gisteren tegelijkertijd een handeltje tussen de twee grootste leden van de SER onthuld.

Als VNO/NCW bereid was De Waal te steunen in de ruzie met het kabinet over de uitvoering van WW en WAO, dan zou de FNV afzien van zijn eis om eenderde van de commissarissen door het personeel te laten benoemen.

Zo krijg je wel die unanieme SER waarnaar Melkert zo graag luistert. Het lijkt erop dat VNO/NCW, FNV en PvdA al hun eigen handjeklap hebben gedaan. D66 en GroenLinks krijgen het nog moeilijk. VEB-directeur De Vries: 'Ik schat de kansen voor dit plan op twee cijfers achter de komma.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.