Duits leren, en dan de grens over

Mbo'ers uit Hoogeveen die in de kinderopvang of de beveiliging aan de slag willen, maken in Duitsland veel meer kans. Daarom krijgen eerstejaars ook les in de Duitse taal en cultuur.

Beeld Harry Cock

'Guten Morgen, meine Damen und Herren', begint docente Madelon Schraa om 9.15 uur haar les. In lokaal E.104 zitten 22 studenten van de mbo-opleiding Verzorgende Individuele Gezondheidszorg aan het Alfa-college in Hoogeveen. Sinds dit studiejaar krijgen de eerstejaars behalve anatomie en zorgpraktijk ook Duitse les. Want terwijl er in Nederland ontslagen vallen in de kinderopvang en ouderenzorg, is er aan de andere kant van de grens volop behoefte aan 'Azubi's' - stagiairs.

Het Duitse alfabet ('jot', 'koe', 'oe') werkt bij veel leerlingen op de lachspieren. Hun instapniveau loopt sterk uiteen, vertelt docente Schraa. 'Sommigen hebben vier jaar Duits gehad, anderen nog nooit.' In de les leert ze de zorgleerlingen de Duitse aanduidingen voor lichaamsdelen, maar ook hoe je in het Duits een stageformulier invult.

Werkeloosheid

Als Schraa een spreuk van Albert Einstein bespreekt ('Jeden Tag lernen wir mehr und verstehen wir weniger'), begint het Kaylee (17) te duizelen. Van haar hoeft het niet zo nodig, die Duitse les. 'Ik ga toch niet naar Duitsland', zegt ze. Kaylee wil kraamverzorgster worden. 'Is er in Duitsland meer kans op werk? Daar ben ik nog niet zo mee bezig.' Guermo (21) ziet een stage in de Duitse gehandicaptenzorg daarentegen wel zitten. 'Ik vind het een gemoedelijk land met een mooie taal.'

In Hoogeveen is de werkloosheid met zo'n 14 procent een van de hoogste in Drenthe. Aan de andere kant van de grens, 30 kilometer verderop in Emsland, is dat slechts 2,8 procent. 'Vroeger was het een arme streek met zompig veen. Nu is het een groeiregio', zegt Karel Groen. Hij is directeur van de Eems Dollard Regio (EDR), een grensoverschrijdend samenwerkingsverband tussen Nederlandse en Duitse gemeenten in de noordelijke grensstreek. 'Er liggen volop kansen. Maar het gaat niet vanzelf.'

Liever naar Spanje

De arbeidsmarkt in de Duitse grensstreek biedt perspectief voor Nederlandse werkzoekenden, stelde ook uitkeringsorganisatie UWV eerder dit jaar. Dan moet wel een aantal belemmeringen worden weggenomen. Allereerst moet de taalbarrière worden geslecht, zegt Christien de Graaff, lid van het college van bestuur van het Alfa-college, dat locaties heeft in Groningen, Hoogeveen en Hardenberg. 'Wij zijn een regionaal opleidingscentrum. Als je met een passer cirkels om Hoogeveen en Hardenberg trekt, dan valt Duitsland daarbinnen. Maar om daar stage te kunnen lopen, moet je wel een paar woorden Duits spreken.'

Naast taalles krijgen studenten in de richtingen techniek, logistiek, beveiliging en zorg ook onderwijs in cultuurverschillen. 'In Duitsland zijn de verhoudingen toch wat hiërarchischer. Nederlandse studenten worden vaak wat vrijmoedig gevonden', aldus De Graaff. De formele omgang ondervond studente Toerisme en recreatie Lisa Slijpen (19) aan den lijve toen ze afgelopen zomer een geslaagde stage liep bij de Landesgartenschau, een grote tuinbeurs in Papenburg. 'Iedereen zei 'Sie' tegen me.'

'Taalbeheersing is natuurlijk belangrijk. Maar als jij goed kunt lassen, kom je in Duitsland zo aan de bak', zegt EDR-directeur Karel Groen. Volgens hem staat er echter een 'glazen wand' tussen Nederland en Duitsland. 'We kijken naar elkaar, maar gaan toch niet de grens over.' ChristenUnie-Kamerlid Carola Schouten riep het kabinet onlangs op met een economische agenda voor grensregio's te komen. 'De erkenning van diploma's en gebrekkige infrastructuur zijn nog te vaak een obstakel. De buslijn stopt bij wijze van spreken bij de grens.'

Voor jongeren is Duitsland niet de meest aansprekende optie, erkent bestuurder De Graaff van het Alfa-college. 'Veel van onze studenten gaan liever naar Spanje voor een buitenlandstage.' Bovendien zijn veel mbo-studenten honkvast en nog niet zo met loopbaanplanning bezig. De onderwijsinstelling probeert studenten bewust te maken van de mogelijkheden aan de andere kant van de grens. 'We willen in samenwerking met het Bundesagentur für Arbeit vraag en aanbod op elkaar afstemmen. Maar dit staat nog in de kinderschoenen', zegt Cigdem Zantingh, projectleider van de zogeheten Rijnlandacademie, een samenwerkingsverband met de Stenden Hogeschool, een onderwijsconglomeraat in Noord-Nederland, op het gebied van grensoverschrijdende arbeidsmarktthematiek.

Door crisis 57 duizend grenspendelaars

Het aantal grenspendelaars dat in Nederland woont maar in Duitsland werkt, schat Karel Groen in de Eems Dollard Regio op 'ettelijke duizenden'. Vanwege de crisis is de pendel richting Duitsland in de hele grensstreek toegenomen tot zo'n 57 duizend. Maar deze gegevens zijn onbetrouwbaar, zegt Marieke Maes van Euregio (Gronau-Enschede). Daarom proberen de Nederlands-Duitse grensregio's met het CBS en het Duitse Landesamt für Statistik betere data te verzamelen. 'Er zijn veel kleinschalige initiatieven, maar we willen de grensoverschrijdende arbeidsmarkt structureler aanpakken', zegt Maes. Volgend jaar worden er uniforme Grensinfopunten ingericht, waar pendelaars terecht kunnen voor advies.

Lager salaris

Behalve culturele zijn er ook praktische barrières. Duitsland heeft een duaal onderwijsstelsel. Anders dan in Nederland vindt beroepsopleiding veelal plaats binnen bedrijven, via een meester-gezelrelatie. Zantingh: 'In de horeca worden Nederlandse diploma's geaccepteerd. Maar onze verwarmingsmonteurs moeten voor bepaalde handelingen een extra toets afleggen.'

Karel Groen van de Eems Dollard Regio wijst op een andere hobbel. De lonen zijn er zo'n 10 procent lager. Als je in Duitsland werkt, vervalt bovendien de hypotheekrenteaftrek en wordt AOW-opbouw onderbroken. Ook de mores is even wennen. 'Om je in Duitsland ziek te melden, heb je een geel briefje van de huisarts nodig. In Nederland belt je vrouw even naar kantoor.'

Toch mogen zulke barrières nooit een excuus zijn, vindt Groen. Nederlanders moeten uit hun comfortzone komen. 'Nu worden in Emsland veel jonge Spanjaarden aangenomen. Die spreken geen woord Duits, houden niet van regen en krijgen vaak heimwee. Dan denk ik: dat hadden ook jongens uit Emmen kunnen zijn.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden