Duisenberg kan het in zijn eentje wel af

ZO'N stabiliteitspact, dat is toch nergens voor nodig. Ja, de euro zou er door zijn gered, de totem van de Europese monetaire samenwerking....

HARKO VAN DEN HENDE

Waartoe is het pact gesloten? Om Europa te dienen en daardoor in een welvarender werelddeel te wonen. Dat was, in iets andere bewoordingen misschien, de boodschap die ons afgelopen weekeinde uit Dublin bereikte.

Wat behelst het pact? Dat de landen waarin straks met de euro wordt betaald er niet maar een beetje op los kunnen leven. Ze moeten hun begroting onder controle houden. Lukt dat niet dan krijgen ze een boete, die ze alleen weer kunnen ontlopen als het dramatisch slecht gaat met de economie. De andere euro-landen brengen dan de goedheid op om zo'n crisiseconomie niet dubbel te straffen.

Dat is heel nobel. Maar wat heeft de euro hier eigenlijk aan? De Europese munt moet een harde munt worden, eentje waar je je tanden op stuk bijt. Zoiets als de Duitse mark of, zeggen sommigen tegenwoordig, als de Nederlandse gulden. Dat gaat niet vanzelf. Om een beetbestendige munt te krijgen en te houden is er straks de Europese Centrale Bank.

De kans is groot dat de hoeder van de gulden, onze eigen Wim Duisenberg, de eerste president van deze nieuwe Bank wordt. Duisenberg, wordt gezegd, geniet aanzien en vertrouwen in de financiële wereld en dat alleen al komt de euro ten goede.

Maar veel belangrijker is de afspraak die de Europese landen over hun eigen monetaire handel en wandel en die van de Bank hebben gemaakt. Zelf, zo hebben de landen plechtig vastgelegd, zullen zij zich niet bezondigen aan monetaire financiering, beter bekend als het bijdrukken van bankbiljetten. Het is een vluchtroute die regeringen in financiële nood in het verleden geregeld zijn ingeslagen en die altijd uitliep op meer inflatie. En elk procentje extra inflatie maakt een harde munt steeds brosser.

Verder hebben de landen zwart op wit gezet dat zij met hun vingers van de beleidsknoppen van de bank zullen afblijven. De Europese Centrale Bank zal politiek onafhankelijk door het leven gaan. Deze pauselijke positie levert wel eens het verwijt van een democratisch tekort op. Daar kan wel een economisch voordeel tegenover staan. Denk maar eens terug aan de democraten Lubbers en Ruding die zich in 1983 met het monetaire beleid gingen bemoeien, spielerei waarvan de Nederlandse economie nog jaren last heeft gehad.

Deze maximale beleidsvrijheid voor bankpresident Duisenberg en het stilleggen van de bankbiljettenpers maakt het voor de Europese bank mogelijk zo goed en zo kwaad als het gaat de inflatie te bestrijden en zo een afbrokkeling van de euro te voorkomen. Waarvoor is het stabiliteitspact dan nog nodig? Nergens voor. Wie vraagt naar een direct verband tussen begrotingstekort en inflatie zal langs vele omwegen een antwoord krijgen.

Natuurlijk, regeringen kunnen bijvoorbeeld belastingen verlagen, waardoor consumenten meer gaan uitgeven wat weer de prijzen kan opdrijven. Maar er is tegenwoordig geen enkele regering meer die zo'n maatregel neemt in de wetenschap dat dit beleid leidt tot een hoger financieringstekort.

Regeringen kunnen uiteraard ook belastingen verhogen, de btw bijvoorbeeld, waardoor meteen de inflatie oploopt. Dergelijke ingrepen vinden vooral in tijden van nood plaats, als het financieringstekort (te) hoog is. Precies een situatie waarvoor het pact is bedoeld met een onbedoeld effect.

Bovendien, is een hoog tekort wel nadelig voor een munt? Nederland had gedurende de jaren tachtig voortdurend een hoger tekort dan Duitsland, hoger ook dan de magische 3 procent van het pact. Maar de gulden bleef hard en de rente lag steeds op en even zelfs onder Duits niveau.

Die stabiliteit van de munt had Nederland vooral te danken aan de voortdurende loonmatiging. Deze ingetogenheid was te danken aan het akkoord van Wassenaar, een echt stabiliteitspact tussen werkgevers en vakbonden. Maar deze twee partijen hadden de Europese regeringsleiders het afgelopen weekeinde niet uitgenodigd op hun feestje in Dublin.

Harko van den Hende

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden