Duimen voor kalme wateren

Hoe komen ontdekkingen tot stand? In Ware Wetenschap volgt de Volkskrant twaalf onderzoeksteams van start tot finish. Vandaag: de boeien van Jan-Berend Stuut zijn toe aan onderhoud.

Ronald Veldhuizen
Jan-Berend Stuut Beeld NIOZ
Jan-Berend StuutBeeld NIOZ

'We hebben zo ontzettend veel geluk gehad met het weer', zegt Jan-Berend Stuut vanuit zijn hotelkamer in Polen. De marien geoloog van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ) is daar voor een conferentie aanwezig. Hij is net terug van een week varen op de Atlantische Oceaan. De missie: aan een van zijn onderzoeksboeien klussen.

Deze onderzoeksboei en twee anderen werden door Stuuts team afgelopen november op zee uitgezet, verspreid tussen de westkust van Afrika tot aan de Cariben. Stuut wil ermee meten hoeveel woestijnstof uit de Sahara neerdaalt in de Atlantische wateren. Het stof kan de koers van klimaatverandering wijzigen, maar hoe dat precies werkt, is nog niet duidelijk.

Alles leek soepel te lopen, tot Stuut halverwege de zomer op zijn computer zag dat twee van de drie boeien technische problemen hadden: ze gaven geen teken van leven meer door aan de satelliet. 'We vermoeden dat er zout is gekristalliseerd uit condenswater en dat dit zout kortsluiting heeft veroorzaakt', zegt Stuut.

Door een gelukje bleek het onderzoeksschip Pelagia in augustus en september langs alle drie de onderzoeksboeien te varen. Voor Stuut een uitgelezen kans de boeien te repareren en waar het kan, deze beter uit te rusten. En dus pakte hij samen met zijn technische team in augustus het vliegtuig naar de Canarische Eilanden, vanaf waar het schip richting de eerste boei voor de kust van West-Afrika zou varen.

Geluk

De klusmissie kon alleen slagen bij gunstige weersomstandigheden. Anders is het te gevaarlijk om de boei aan boord te takelen. 'De dag voordat we aankwamen, stond er nog windkracht 6 op zee', vertelt Stuut. 'Maar de ochtend erop werd het ineens mooi weer. De oceaan was gewoon vlak. Prachtig. En veel geluk dus.'

Eenmaal aan boord bleek de eerste boei in prima staat. 'Dat deze boei nog zou werken, wisten we al, want dit was de enige die keurig tweemaal daags een update stuurde', zegt Stuut. 'Maar om de andere boeien te repareren, hebben we de onderdelen van deze nodig.'

De geoloog heeft direct de gelegenheid aangegrepen om nog wat andere verbeteringen aan te brengen. De ketting waarmee de boei vastzit aan het diepe anker, is nu langer: zo is de kans kleiner dat een grote vishaak de dunnere kabel naar het anker doorsnijdt. Dat was de waarschijnlijke oorzaak achter een wegdrijvende boei vorig jaar.

De belangrijkste verbetering is een puur wetenschappelijke: de boei zuigt nu meer woestijnstof op. 'Het blijft moeilijk om voldoende Saharastof te verzamelen waarop je goed onderzoek kunt loslaten', legt Stuut uit. Het technische team onder leiding van Yvo Witte heeft inmiddels ook de tweede boei in goede weersomstandigheden aangetroffen en aan hetzelfde kluswerk onderworpen. Deze meldt zich nu ook weer twee keer per dag met een statusupdate en weerbericht. En nu maar duimen dat het bij de derde boei komende maand ook voor de wind gaat.

www.volkskrant.nl/warewetenschap

Tips? warewetenschap@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden