Drinkbare, soms lekkere wijn van het vlakke land

Nederland telt zeker veertig wijngaarden en de kwaliteit van de daar gemaakte wijn wordt steeds beter. ‘De boterham kun je verdienen met wijnbouw, het beleg alleen met nevenactiviteiten.’..

Van onze medewerkers René Didde en Maarten Evenblij

Een aantal varkensboeren uit de Achterhoek heeft zich laten omscholen tot wijnboer. Met subsidie van de provincie Gelderland en de Europese Unie. Het wordt immers warmer in Europa, wat perspectief biedt voor Nederlandse wijnbouw. Althans, dat is de gedachte. Zeker doordat er nieuwe druivenrassen beschikbaar zijn die sneller rijpen dan de klassieke.

Nederlandse wijn spreekt tot de verbeelding. Het wijnbouwareaal is toegenomen van slechts zeven wijngaarden van meer dan een hectare in 1997, tot ruim veertig nu. Lang niet alle wijngaarden zijn meer in Zuid-Limburg, vele bevinden zich boven de grote rivieren. Tot het ‘vierde gewas’ zullen de Nederlandse wijnstokken het niet schoppen, maar zal de ‘Nederwijn’ zich ooit kunnen ontworstelen aan het predikaat ‘hobbyproduct’?

De ongekroonde wijnkoning en pionier Mathieu Hulst van wijngaard de Apostelhoeve bij Maastricht denkt van niet. ‘De kostprijs van Nederlandse wijn zal altijd hoog blijven. Dat is niet bepaald een voordeel gezien de wereldwijde overproductie’, zegt Hulst, wiens vader in 1972 met druiven begon, naast de appels, peren en kersen.

Nu meet zijn Apostelhoeve 6,5 hectare en produceert het jaarlijks 40 tot 45 duizend flessen witte wijn. Zijn pittige riesling werd geschonken op de Eurotoppen in Maastricht (1992) en Amsterdam (1997). ‘Leuk, zo’n verhaal’, zegt Hulst, temidden van de stapels kerstpakketten, ‘maar je moet het toch hebben van de reguliere wijnhandel, de restaurateurs en de particulieren’. Hoewel de zaken goed gaan, zegt Hulst nooit de fruitbomen op te geven. ‘Druiven zijn niet altijd de moneymaker. Diversificatie is noodzakelijk.’

Een andere nestor is Marius van Stokkom van wijngaard De Linie in het Brabantse Made. Begonnen in 1977 als hobby, maakt hij nu op een luttele anderhalve hectare rode, witte en rosé wijn van Duitse en Franse druivenrassen. ‘Dankzij een mooie afvloeiingsregeling van mijn oude werkgever, kan ik er van leven’, zegt Van Stokkom, alweer druk bezig met de snoei. ‘Achteraf gezien had ik meer moeten aanplanten, maar het moet allemaal wel gezellig blijven’, zegt de 59-jarige Van Stokkom. De flessen van De Linie liggen voor ongeveer een tientje in de winkel. Van Stokkom raakt ze allemaal kwijt, waarvan de helft via internet.

Jan Oude Voshaar geldt met wijngaard De Wageningse Berg, met een oppervlakte van 2,3 hectare, als vertegenwoordiger van een nieuwe lichting wijnboeren die een jaar of tien geleden opstond. In plaats van de traditionele druivensoorten (zoals pinot noir, riesling, müller-thürgau) zweren ze bij nieuwe varianten als rondo, regent, cabernet cortis, merzling en johanniter. Die zijn speciaal gekruist om in koudere en vochtigere streken te rijpen en het hoofd te bieden aan schimmels en plagen.

‘De boterham kun je verdienen met wijnbouw, het beleg alleen met nevenactiviteiten als agrotoerisme’, bekent Oude Voshaar. ‘En dan nog alleen als je kwalitatief goede en daarmee dure wijn maakt. In het goedkope segment verlies je het van Zuid-Afrika en Chili. In Nederland zijn grond en arbeidskracht immers veel duurder.’ Tien, liefst vijftien euro per fles in de winkel is minimaal, stelt Oude Voshaar.

En dan moet een Nederlandse wijnboer nog proberen de tussenhandel zoveel mogelijk te passeren, dus vooral direct in de regio af te zetten. ‘Dan geniet je optimaal van het voordeel van de streekeigenheid. Mensen in Wageningen vinden het leuk om een wijn uit Wageningen te kopen, die uit Amersfoort al niet meer’, zegt Oude Voshaar.

Nederlandse wijn lijkt dus vooral een regionale curiositeit, waarbij de consument valt voor het verhaal van de boer en daarbij diep in de buidel tast, vindt ook Huib Kalkman, slijter in Tilburg. ‘Het voordeel van de streekproducten is echter ook het nadeel. De consument vindt het een tijdje leuk, dan zakt het in. Daarom verkopen we het nu niet meer’, zegt Kalkman, adviseur van de SlijtersUnie.

Kalkman: ‘We hadden De Linie in het schap. Die maakt voor het Nederlandse vlakke land een verdomd goed wijntje. Maar in het segment van acht tot tien euro zitten heel wat betere concurrenten uit andere landen. Een klein deel van de consumenten wil het best proberen, maar het zet niet echt door.’

Zijn collega Marcel Donders van wijnhandel Robbers & Van den Hoogen is iets milder. ‘Nederlandse wijn is uniek en mag daarom wat extra kosten. Maar een groeimarkt is het niet. Er is wel vraag, maar ze gaan niet met twee, drie doosjes tegelijk weg.’ Donders geeft de Nederlandse wijn het voordeel van de twijfel. ‘De kwaliteit gaat langzaam omhoog’, constateert hij. ‘Ik vind het niet negatief als er straks wat meer Nederlandse wijnen komen, maar dan zou de selectie op kwaliteit wel strenger mogen. Ik vrees dat het toch hobbyisme zal blijven.’

Ook wijndeskundigen zijn niet bijster optimistisch over het economisch perspectief van de Nederwijn. ‘De huidige generatie wijnboeren maakt drinkbare en soms zelfs lekkere wijn, maar een landelijke markt van betekenis zie ik er niet van komen’, zegt bijvoorbeeld Frank Jacobs, vinoloog, wijnjournalist en wijntaxateur. ‘Je betaalt te veel voor wat je krijgt.’

Zelfs al zal de kwaliteit verbeteren en de prijs – door schaalvergroting – dalen, een doorbraak op de extreem prijsbewuste Hollandse consumentenmarkt ligt niet voor de hand, aldus Jacobs. ‘Voor de prijs van een fles Nederlandse wijn weet een Nederlander gemakkelijk twee lekkere flessen Chileense, Australische of zelfs Franse wijn te vinden.’

En er is nog een handicap. Veel boeren planten rode rassen omdat ze vertrouwen hebben in nieuwe vroegrijpe en meeldauw-tolerante Duitse rassen als rondo en regent. Jacobs adviseert echter witte druiven. ‘Met de Nederlandse rode wijn zal het net zo gaan als in de Loire-streek. Daar hebben de wijnboeren slechts eens in de vijf jaar een mooi wijnjaar, het klimaat is vooral geschikt voor witte wijn. Net als in de Elzas.’

Daar is Roelof Visscher van wijngaard Hof van Twente in Bentelo het mee eens. ‘Franse wijnjournalisten roemen de frisse zuren van mijn witte wijn’, zegt Visscher, die optimistisch is. ‘We hebben nu drie hectare en leven van het inkomen van mijn vrouw. De twaalfduizend flessen verkoop ik allemaal, tot in Amsterdam toe. Ik kom net uit de kosten, als ik mijn arbeid niet meereken. Nog vier hectare erbij en ik kan er over vier jaar van leven. Natuurlijk moet de kwaliteit nog verbeteren. Het is net als met de eerste dvd-spelers. Ze waren peperduur en werkten niet goed. Moet je nu eens kijken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden