REPORTAGE

Drijvende gasfabriek levert Rwanda schone stroom

Het gas dat op grote diepte in het water van het Kivumeer zit, wordt voor het eerst gewonnen. Maar goed ook: als het zelf omhoog komt, is het levensgevaarlijk.

Het gaswinningsplatform in het Kivumeer ligt tien kilometer uit de kust. Beeld Timothy Kisambira

Op een groot, drijvend platform in het Kivumeer staat een constructie van gekleurde buizen, huizenhoge cilinders en watertanks. Hoewel het gevaarte 10 kilometer verwijderd is van het dichtstbijzijnde land, vliegen er grote hommels rond de glimmende buizen en gaskranen. Duikers repareren de enorme watertanks onder het platform.

Deze drijvende gasfabriek, KivuWatt genaamd, ligt midden in het meer dat grenst aan Rwanda en de Democratische Republiek Congo (DRC). Aan de gasfabriek is sinds 2009 gewerkt met een onderbreking van drie jaar. Sinds kort wordt er methaangas naar boven gehaald uit de diepte van het meer, waar 65 kubieke kilometer methaangas ligt. Dat is naar schatting zeker 40 miljard dollar waard, vooral als het gas gebruikt wordt voor het opwekken van stroom, waaraan in Rwanda, waar de economie snel groeit, grote behoefte is.

Het is niet alleen lucratief het gas uit het meer te halen, het is ook verstandig, omdat het volgens wetenschappers gevaarlijk is het methaan lang te laten zitten. De hoeveelheid ervan neemt toe. Projecties van technici laten zien dat het tegen het eind van de eeuw vanzelf omhoog zou kunnen komen met desastreuze gevolgen.

De kooldioxide zou als een deken in de omringende valleien kunnen blijven liggen, met het gevaar van de verstikkingsdood voor ruim twee miljoen inwoners. Zoiets gebeurde op kleinere schaal in 1986 met het Nyosmeer in Kameroen, waarover de auteur Frank Westerman het boek Stikvallei schreef.

Ook vulkanen, die vlakbij in Congo liggen, kunnen bij uitbarstingen het meer verstoren. De gaswinning voorkomt dat bij een uitbarsting veel methaan in de atmosfeer komt. Dat is slecht voor het klimaat.

Amerikaanse energiegigant

De schat ligt niet zomaar voor het oprapen, vertelt Jarmo Gummerus boven het lawaai uit van het bootje die naar het platform vaart. De Fin is de baas van het project. Het methaangas zit opgelost in het water in de diepste delen van het meer. Dat water wordt van 350 meter diepte opgepompt, daarna wordt het gas gewonnen met nooit eerder op deze schaal gebruikte technologie om methaan uit water te halen .

De Amerikaanse investeerder en energiegigant Contour Global investeerde ruim honderd miljoen dollar (88 miljoen euro) in Kivuwatt. Het gehele budget van KivuWatt is 200 miljoen dollar, voor Afrikaanse begrippen een mega-investering. Ook de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO, de African Development Bank, het Emerging Africa Infrastructure Fund en de Belgische ontwikkelingsbank investeren erin.

Op het platform vertelt een Franse technicus dat de deskundigen met wie hij bij KivuWatt werkt, uit alle hoeken van de wereld komen. Er werken ook Rwandezen, tijdens de bouw zelfs 500.

Rwandese medewerkers bouwen aan de gasfabriek. Beeld Timothy Kisambira

Druk van de regering

De grootste bijdrage van KivuWatt aan de economie van Rwanda is de levering van elektriciteit. Twee of drie stroomstoringen van enkele uren per dag zijn niet ongebruikelijk in het land. Het elektriciteitsnet is structureel overbelast. Bedrijven en huishoudens gebruiken dure en vervuilende dieselgeneratoren.

De laatste jaren groeit Rwanda flink, zodat de vraag naar energie toeneemt. De drijvende gasfabriek die Gummerus aanstuurt, levert 25 megawatt. Over vier jaar volgt een tweede fabriek met een capaciteit van 75 megawatt. Momenteel heeft Rwanda een productiecapaciteit van 160 megawatt.

Jean-Bosco Mugiraneza, directeur van het Rwandese energiebedrijf Rwanda Energy Group, ontvangt in zijn aangenaam gekoelde kantoor in Kigali. Hij vertelt dat de regering grote druk op hem uitoefent om meer energie te produceren. De overheid is momenteel veel geld kwijt aan subsidies om de energieprijs betaalbaar te houden en aan de import van diesel voor de generatoren.

Risico's

'Methaan en zonne-energie zijn goedkoper en zullen op termijn zorgen voor een lager tarief', zegt Mugiraneza. Als Rwanda zelf meer energie produceert, staat het ook sterker in onderhandelingen met buitenlandse investeerders.

Maar er zitten ook risico's aan de gaswinning. Nadat het gas is gewonnen, moet KivuWatt het water terugvoeren in het meer. Dat gebeurt op een specifieke diepte van 260 meter, anders verstoort de gaswinning de gelaagdheid van het meer. Dan kan er gas omhoog komen, wat gevaarlijk is . Een ander gevaar is dat KivuWatt het ecosysteem verstoort. Dat kan leiden tot algengroei en vissterfte en zou de vissers bij het meer in hun levensonderhoud bedreigen.

Het is dus belangrijk in de gaten te houden wat de gevolgen zijn van de gaswinning, zegt Henk van der Leest. De Nederlandse ingenieur woont in Rwanda en werkt voor de overheid met de ontwikkeling van het Kivumeer in zijn portefeuille. Sinds 2014 financiert de Nederlandse overheid een zogenoemd monitoringprogramma met 9 miljoen euro. 'Maar de monitoring is nog niet zoals die zou moeten zijn', zegt Van der Leest. Hij beschikt bijvoorbeeld nog niet over de beste apparatuur. Maar, zegt Van der Leest: 'Op basis van alle onderzoek kun je zeggen dat het niet waarschijnlijk is dat het meer binnen vijftig jaar explodeert.'

Een Zuid-Afrikaanse specialist voor onderwaterreparaties. Beeld Timothy Kisambira

Nederlandse bijdrage

Naast de 9 miljoen voor het monitoringprogramma, gaf Nederland via de ambassade in Kigali ook 39 miljoen euro voor uitbreiding van het Rwandese elektriciteitsnet. Dat bereikt nu nog maar 15 procent van de Rwandezen. Ook gaf Nederland 25 miljoen euro voor een hoogvoltage verbindingslijn, waardoor de elektriciteit van KivuWatt ook naar de Democratische Republiek Congo en andere omringende landen, zoals Burundi, kan.

Dat laatste is belangrijk om de rust te bewaren tussen Rwanda en de Democratische Republiek Congo. Die twee landen zijn geen vrienden na gewapende conflicten in het oosten van DRC. Rwanda steunde rebellen die het opnamen tegen de regering in Kinshasa.

De landen delen het gasveld en moeten afspraken maken over gebruik van het meer. DRC haalt nog geen methaan uit het meer, maar heeft daartoe wel plannen. De hoop is dat de hoogvoltagelijn scheve ogen uit Kinshasa voorkomt nu Rwanda gas uit het meer haalt. De Nederlandse ambassade brengt ook experts uit DRC en Rwanda samen met internationale wetenschappers, om regels op te stellen over gebruik van het meer.

Het bleek lastig geavanceerde technologie aan te leggen in het binnenland van Afrika, 2.200 kilometer van zee. Elk onderdeel van de gaswinningsinstallatie dat kapot is, bestelt KivuWatt in Europa of Zuid-Afrika. Er kunnen weken of maanden overheen gaan voordat het ter plaatse is.

De gaswinningsinstallatie kostte ruim 50 miljoen dollar meer dan was gepland, wat Contour Global zelf bijlegde. 'Contour Global is daar natuurlijk niet blij mee', zegt Gummerus op het platform. 'Maar we geloven er nog steeds in. Wat we nu extra investeren, halen we er in de tweede fase uit.'

Beeld De Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden