'Dramatischer dan ondergang Fokker'

Interview..

Amsterdam De schadeclaims over de koopsompolissen en hypotheken zijn niet de aanleiding voor de ondergang van DSB. ‘DSB is ten onder gegaan omdat de securitisatiemarkt was opgedroogd’, zegt curator Joost Kuiper, voormalig bankier van ABN Amro.

DSB kon door de kredietcrisis zijn hypotheekportefeuilles niet meer securitiseren, of anders gezegd: voor een redelijke prijs doorverkopen. Tegenover de uitstaande hypotheken stond te weinig lange financiering (bijvoorbeeld obligaties). ‘DSB moest lang uitstaande kredieten daardoor noodgedwongen financieren met geld dat voor korte termijn werd aangetrokken en elk moment opvraagbaar was.’

Kuiper en zijn medecurator Rutger Jan Schimmelpenninck hebben zich nu ruim een maand over de boedel van de DSB gebogen. Drie tot vier dagen per week zijn ze in Wognum met honderd eigen en ingehuurde mensen en ruim zeshonderd ex-werknemers van DSB aan de slag. ‘Het belangrijkste is dat we stabiliteit hebben gecreëerd. De overgrote meerderheid van de mensen die daar een lening had uitstaan, betaalt nu weer rente en aflossing. In oktober was dat vrijwel tot stilstand gekomen.’

Schimmelpenninck wijst elke kritiek op harde incassomethoden van de hand. ‘We halen er pas een incassobureau bij als de klant een betalingsachterstand heeft van drie maanden. Na zes maanden komt de onderhandse verkoop van bijvoorbeeld een woning in beeld. Als die onderhandse verkoop binnen een jaar niet lukt, wordt pas overgaan tot executoriale verkoop.’ Kuiper voegt daaraan toe: ‘Dat is heel marktconform, niet harder, gemener of agressiever dan elke andere bank.’

De curatoren zeggen dat de enorme mediabelangstelling voor de DSB-ondergang het werk soms bemoeilijkt. ‘Er worden de gekste dingen geschreven, wat ons weer extra werk kost. De Telegraaf had een artikel van een mijnheer die op EenVandaag had gezegd na vier dagen betalingsachterstand het huis te worden uitgezet. Minister Bos informeerde ernaar. Wij moesten het dossier gaan opzoeken. Daar bleek alleen uit dat het incassobureau na vier dagen zou worden ingeschakeld. Over huisuitzetting was niets gezegd’, aldus Schimmelpenninck.

Terwijl curatoren normaal in stilte opereren, staan Kuiper en Schimmelpenninck volop in de schijnwerpers. Ze verschijnen regelmatig op televisie en zijn bijna bekendheden geworden. ‘We zijn nog net niet gevraagd voort Dansen met de Sterren’, grapt Kuiper. Schimmelpenninck is betrokken geweest bij veel grote bedrijfsfaillissementen (Fokker) en bij die van diverse financiële instellingen (Van der Hoop Bankiers, Lehmann), maar zegt zoiets zelden te hebben meegemaakt.

Is dit een veel groter faillissement dan van vliegtuigbouwer Fokker?

Schimmelpenninck: ‘Ik zou zeggen dramatischer. Daar waren de schuldeisers professionele partijen die jarenlang goede zaken hadden gedaan. Hier zijn het particulieren die met sappelen iets gespaard hadden voor een verbouwing of een auto. Er is in tienduizenden gezinnen veel pijn, veel verdriet en veel spanning. Dat beseffen we steeds.’

Ze krijgen tot 100 duizend euro toch alles terug?

‘Ja, maar daar moeten ze wel tot Kerst op wachten. Van het faillissement van Van der Hoop had ik al geleerd dat veel kleine spaarders daardoor in grote problemen komen. Daarom hebben we dit keer een unieke maatregel genomen. Zestigduizend spaarders hebben een voorschot van drieduizend euro gekregen. Die administratie heeft veel werk gekost. Maar de mensen op het kantoor in Wognum waren enorm gemotiveerd om dat te doen slagen.’

U heeft die medewerkers ook een gratificatie beloofd van 30 procent van het salaris als ze tot april 2010 blijven. Is dat uniek?

Schimmelpenninck: ‘Sinds kort wordt dat wel meer gedaan. En zeker bij grote faillissementen. Je moet mensen houden om de boedel zo snel mogelijk af te wikkelen. Maar je weet dat iedereen een baan zoekt omdat hij of zij binnen een half jaar op straat staat. Bij DSB zijn tot nu toe maar enkele werknemers opgestapt.’

U bent er ook in geslaagd binnen een maand een balans op te stellen. Er is – afgezien van de gesecuritiseerde schulden – vier miljard euro uitgeleend voor hypotheken en consumptief krediet. En er is 3,2 miljard aangetrokken aan spaargeld. Dat wordt een eitje: iedereen krijgt alles terug.

Kuiper: ‘Nee, zo is het beslist niet. DSB Bank heeft ook nog een schuld van 1 miljard aan de Europese Centrale Bank en 80 miljoen euro aan De Nederlandsche Bank. Daar staat een vordering van 75 miljoen op DSB Beheer tegenover. Maar er zullen zeker schuldeisers worden gedupeerd, bijvoorbeeld de banken die opdraaien voor de kosten van het depositogarantiestelsel.’

Schimmelpenninck: ‘Bij Van der Hoop hebben alle schuldeisers 97 procent van hun vorderingen teruggekregen. Dat zal hier minder hoog zijn.’

Wanneer ging het mis bij DSB?

Kuiper: ‘In 2008, eigenlijk al in 2007. Toen begon de crisis in de VS en begon de securitisatiemarkt te haperen. Het businessmodel was niet goed meer.’

Scheringa had juist op dat moment met Gerrit Zalm een ervaren bankier in dienst genomen die had kunnen ingrijpen.

Kuiper: ‘Zalm was geen ervaren bankier. Hij was een ervaren minister van Financiën.’

Heeft DSB Bank minder doortastend gehandeld in de crisis dan andere banken in Nederland?

‘U moet die vraag zelf kunnen beantwoorden. Kijk maar naar de anderen banken die gebruik hebben gemaakt van de staatsgarantie voor lange financiering. Bij ABN Amro is dat nu 28 of 29 miljard euro in totaal.’

Maar Scheringa zei nog in november 2008 dat zijn bank geen last had van de crisis.

‘De bank heeft geprobeerd op andere wijze middelen aan te trekken. Misschien heeft DSB Bank zich te lang gerekend tot het groepje banken als Friesland Bank en Van Lanschot die er veel minder mee te maken hebben.’

Minister Bos van Financiën heeft een onderzoekscommissie onder leiding van Michiel Scheltema benoemd om de schuldvraag te beantwoorden. Gaat u dat ook nog doen als curatoren?

Schimmelpenninck: ‘Onze taak als curatoren is simpel. We moeten ervoor zorgen dat de crediteuren een zo groot mogelijk deel van hun geld terugkrijgen. Maar we moeten uiteindelijk ook kijken of er partijen aansprakelijk kunnen worden gesteld. Eerst zullen we dat grondig gaan onderzoeken voordat we daar een oordeel over vellen. En dat zal veel langer duren dan dat de commissie-Scheltema heeft gekregen voor haar werk.’

Had DSB nog bestaan als ze in een veel eerder stadium met de gedupeerde hypotheekhouders tot een schikking was gekomen?

Kuiper: ‘Dat is moeilijk te zeggen. Je belandt in de als- op alsvragen die nooit helemaal goed zijn te beantwoorden. Misschien wel. Dan was er geen Pieter Lakeman geweest met zijn oproep. Dan was er geen slechte publiciteit geweest en had DSB misschien extra kapitaal kunnen aantrekken.’

Er is veel kritiek geweest dat u het akkoord van de Stichting Steunfonds Probleemhypotheken van Jelle Hendrickx met Scheringa over de schuldverlichting voor gedupeerde hypotheekhouders niet heeft overgenomen.

Schimmelpenninck: ‘Het akkoord is voor ons een aanbeveling. Maar we kunnen het niet zonder meer overnemen. Ieder geval is anders, dus ieder geval moet individueel worden beoordeeld wat er precies is gedaan.

‘Mijnheer Scheringa kon dat akkoord fiatteren en bindend verklaren voor het bedrijf. Maar dat kunnen wij als curatoren niet. We zijn de vooruitgeschoven post van de rechter. Als we het bindend zouden verklaren voor een groep, kan ieder andere crediteur dat weer bij de rechtbank gaan betwisten. Toen we vorige week met de stichtingen overleg voerden, begreep iedereen dat ook. Dat Hendrickx en Lakeman later iets anders roepen, snap ik niet.’

Als je het curatorenverslag van DSB Beheer zo doorleest, dan blijkt Scheringa al zijn bezittingen beleend te hebben. Zelfs op zijn privévliegtuig zit een hogere hypotheek dan waarvoor het toestel op de balans staat. Hij vulde het ene gat met het andere. Was hij zelf niet van alle DSB-klanten het meest over gecrediteerd?

Kuiper: ‘Nou, hij was flink geleveraged als je het zo mag noemen. DSB Beheer had 75 miljoen van de DSB Bank zelf geleend en nog eens 100 miljoen van andere banken. En op dat laatste zaten allemaal zekerheden, zoals hypotheken. Maar je bent bankier of je bent geen bankier. En tot enkele jaren geleden was DSB een goed lopende bank met een mooi eigen vermogen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden