Draghi heeft het (niet) gedaan

De stelling: doordat Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank (ECB), de rente kunstmatig laag houdt, moeten Nederlandse fondsen de pensioenen (misschien) verlagen. Ik denk dat deze stelling een aardige samenvatting is van wat de afgelopen weken in de media te lezen, kijken en beluisteren was.

Frank Kalshoven
Mario Draghi. Beeld epa
Mario Draghi.Beeld epa

Klopt die stelling wel? Misschien een beetje, maar minder dan je zou denken. Hoe werkt het dan precies?

Een centrale bank beïnvloedt traditioneel vooral de 'korte' rente. Kort wil zeggen: de looptijd is een dag, een week, een maand tot maximaal een jaar. De macht van de centrale bank is op dit speelveld groot, want het geld dat hierin omgaat komt vooral van banken. Als de ECB morgen zou besluiten weer een procent rente te vergoeden op daggeld dat banken bij de ECB aanhouden, schiet de korte rente omhoog, ook in het geldverkeer tussen banken onderling. Macht.

De ECB gebruikt de korte rente als 'gaspedaal', waarbij renteverlagingen staan voor gas geven en renteverhogingen voor 'gas los'. Het doel: een inflatieniveau bereiken van een kleine 2 procent.

Omdat het intrappen van het gaspedaal niet tot meer snelheid leidde - de korte rente was al bijna nul, maar de inflatie bleef laag - begon de ECB vanaf eind 2014 leningen op te kopen, onder meer van overheden. Met dit beleid - kwantitatieve verruiming is de term - stapte de bank de kapitaalmarkt op. De opgekochte leningen hadden veel langere looptijden, 5 of 10 jaar bijvoorbeeld. Omdat de ECB als nieuwe vrager op de markt kwam, stegen de obligatiekoersen en hiermee daalden de rentes.

Maar waar de ECB de baas is op de geldmarkt, is de bank slechts een baasje op de kapitaalmarkt. Een (grote) speler tussen vele anderen. Dat opkopen van leningen is mede om deze reden controversieel. Werkt het überhaupt?

Is de ECB 'eindbaas' op de geldmarkt en 'baasje' op de kapitaalmarkt tot pakweg tien jaar, als het om de echt lange rente gaat, doet Draghi helemaal niet mee.

Pensioenfondsen moeten, om de waarde van hun lange verplichtingen te berekenen, gebruikmaken van een rente die door het leven gaat als de 'UFR'. Dit staat voor 'ultimate forward rate' en is, een beetje oneerbiedig gezegd, een bedenksel van een commissie. Het doel van de commissie was een rente te vinden die recht doet aan het karakter van veel pensioenverplichtingen: superlang. De bulk van de verplichtingen ligt 25 jaar verderop.

Het basismateriaal van de UFR is de marktrente die wordt betaald op leningen met een looptijd van twintig jaar. In de berekening van de UFR wordt een gemiddelde genomen van die twintigjaarsrentes over de afgelopen tien jaar. Met de uitkomst van dit sommetje moeten de pensioenfondsen hun lange verplichtingen berekenen. Het effect van ECB-besluiten hierop is nihil. Dit was precies de bedoeling. De commissie die de UFR bedacht, hanteerde zes criteria, waaronder 'stabiliteit'.

De pensioenfondsen mazzelen nu met deze UFR. De marktrente voor de zeer lange termijn is veel lager dan de UFR waarmee pensioenfondsen moeten rekenen.

Pensioenfondsen moeten hun verplichtingen in de toekomst terugrekenen naar het heden met de rente die hoort bij de termijn waarop de verplichting zich aandient. Verplichtingen over zestig jaar? Neem de UFR. Verplichtingen over twintig jaar? Neem (het gemiddelde over een bepaalde periode) van de twintigjaarsmarktrente. Verplichtingen volgend jaar? Neem (het gemiddelde van) de eenjaarsrente.

Op de waardering van lange verplichtingen van pensioenfondsen is de invloed van Draghi dus nihil; op de waardering van verplichtingen die dichterbij liggen is die er wel degelijk, naar de mate namelijk waarin het opkopen door de centrale bank de rente drukt.

Draghi de schuld geven van de lage dekkingsgraden van pensioenfondsen is echt te makkelijk.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren?

frank@argumentenfabriek.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden