'Douwe Egberts koopt bij slavenplantages'

Op plantages in Kenia waar Sara Lee/Douwe Egberts koffie inkoopt, is weinig te merken van de sociale normen die de koffiebrander stelt....

Van onze verslaggever Bart Dirks

In Kenia is daarvan echter geen sprake, constateert George Mwamodo, directeur van het Labour Awareness en Resource Programme (LARP) in Nairobi. 'Douwe Egberts koopt zijn koffie ook van plantages waar de arbeiders leven en werken als slaven.'

In het Oost-Afrikaanse land is Sara Lee alleen bekend van schoensmeer en cosmetica, vertelt Mwamodo. Toch is het concern tegelijk een van de grootste koffie-opkopers in Kenia. 'Ze werken echter zo behoedzaam en onzichtbaar als een wild dier. Ze kopen niet zelf op de veiling, maar via tussenhandelaren als Diamond Coffee, Taylor Wynch en Jenem Coffee. Zo bedingen ze altijd de laagste prijzen. Ze lijken via de tussenhandel de verantwoordelijkheid te willen ontlopen voor wat er op de plantages allemaal mis is.'

Bij tien grote plantages waarvan vast staat dat Douwe Egberts (Sara Lee's grootste dochterbedrijf) er bonen van betrekt, werden de arbeidsomstandigheden onderzocht door het Kenya Coffee Solidaritee Network (waar LARP deel van uitmaakt). Gesproken werd met meer dan tweehonderd plantage-arbeiders, 133 mannen en 71 vrouwen.

'De meesten zijn analfabeet en kennen hun rechten niet. Vakbondstrainers die mensen op hun rechten willen wijzen, zijn meermalen bedreigd in opdracht van plantagemanagers. De koffieplukkers kunnen elk moment worden ontslagen, ze verdienen maximaal anderhalve euro per dag, terwijl de wet voorschrijft dat ze recht hebben op 38 euro bij een 45-urige werkweek.

'Overigens is ook dat te weinig: om rond te kunnen komen heeft een gezin van vijf personen 160 euro per maand nodig, nog afgezien van kosten voor onderwijs, gezondheidszorg, water en huisvesting.'

Plantages moeten hun werknemers volgens de Keniaanse wet fatsoenlijk huisvesten. Maar vaak wonen twee gezinnen, tien mensen, in bouwvallige eenkamerhutten zonder elektriciteit, en moeten honderd mensen één toilet delen. 'Vaak mogen arbeiders niet van de plantages af, en de opzichters bepalen wie er wel en niet op bezoek mag komen.'

Pesticiden worden gebruikt zonder dat de arbeiders de risico's kennen. 'Daardoor gebeuren veel ongelukken, met als gevolg dat mensen kampen met ademhalingsprobelemen of last krijgen van huidaandoeningen.'

Schrijnend noemt Mwamodo het seksueel misbruik op de plantages. 'Men zwijgt er uit schaamte over, en daarom pakken vakbonden en werkgevers de problemen niet aan. Vrouwen worden geïntimideerd en willen hun baan niet verliezen. Ze worden misbruikt door hun superieuren, maar ook is er veel betaalde prostitutie. Vrouwen proberen zo de eindjes aan elkaar te knopen.' Aids en hiv zijn een groot probleem op de bezochte koffieplantages.

Had Sara Lee/Douwe Egberts niet al lang zélf weet kunnen hebben van deze praktijken, die nadrukkelijk worden afgewezen in de eigen supplier selection guidelines? Het bedrijf wil niet reageren, maar Mwamodo heeft wel een verklaring. 'De grote multinationals praten alleen met directeuren en hooggeplaatsten in de ministeries van Nairobi. Maar die hebben er belang bij de schijn op te houden. Ze moeten ter plekke gaan kijken, en met de arbeiders zelf gaan praten.'

De Keniaan bekritiseert overigens niet alleen de westerse koffiebranders, maar ook krachten in eigen land. 'De Keniaanse vakbonden zijn zwak en doen vaak helemaal niets voor de plantage-arbeiders. Ze houden de mensen dom en onwetend. Vooral de vakbondsleiders zijn corrupt. Zij moeten zo snel mogelijk worden vervangen. Ze zijn een product van de vorige regering.'

Die is drie maanden geleden vertrokken; na 24 jaar maakte president Daniel arap Moi plaats voor de oppositie en waait er een nieuwe wind door het land.

'Kenia viert voor de tweede keer zijn onafhankelijkheid. Gelukkig heeft de huidige regering oog voor de problemen in de koffiesector.' Doordat begin dit jaar onderwijs gratis is geworden, is kinderarbeid op de plantages afgenomen - al werken kinderen nog mee in vakanties en in het weekend.

Het liefst ziet Mwamodo dat zijn regering in het buitenland de kwalitatief uitstekende Keniaanse arabica-koffie gaat promoten, 'net zoals nu met het toerisme gebeurt'. Maar ook zo'n marketingoffensief kan niet verhelen dat er wereldwijd een structurele overproductie voor koffie bestaat. Het is een van de bewzaren van Douwe Egberts tegen het Max Havelaar-keurmerk: het betalen van betere prijzen zou enkel leiden tot nóg meer aanbod.

'Voor de overproductie heb ik ook geen kant en klare oplossing', zegt Mwamodo. 'Douwe Egberts moet zeker bij ons blijven inkopen, we hebben er niets aan als het bedrijf zou uitwijken naar Vietnam. Wel moet DE verantwoordelijkheid nemen voor de koffie die het koopt.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden