Douglas Jackson bedacht de eerste digitale valuta en werd veroordeeld voor witwassen

'Investeren in bitcoins? Ben je mal, ik ben geen gokker'

Uit idealisme bedacht Douglas Jackson (61) in 1996 de eerste digitale valuta, e-gold. Dat zijn betaalsysteem in handen zou vallen van cybercriminelen en hemzelf een veroordeling zou opleveren, had hij niet voorzien.

Douglas Jackson. Foto Foto Chris Livingston

Als je aan Douglas Jackson, bedenker van de eerste digitale valuta, vraagt of hij geld in bitcoins heeft gestoken, begint hij hard te lachen. 'Ben je mal', zegt hij dan. 'Ik ben geen gokker.' Nee, in bitcoins ziet Jackson niets. Bovendien heeft hij helemaal geen kapitaal om in welke cryptomunt dan ook te steken.

Geen vergunning

Dat raakte Jackson kwijt nadat hij in 2008 veroordeeld werd omdat-ie - samengevat - helemaal geen vergunning had voor z'n digitale valutabusiness.

E-gold heette de digitale valuta die de Amerikaan in 1995 bedacht en die in de jaren daarna razendsnel populair werd. In 2005 werden er bijna 100.000 transacties per dag gedaan via zijn betaalsysteem. Dat jaar werd er voor bijna 3 miljard dollar in e-gold verhandeld.

Een stabiel, handig en eenvoudig alternatief voor dollars, dat wil hij bieden. De nu 61-jarige Jackson is de eerste die met zoiets kwam. Een betalingssysteem met een eigen munt, dat los stond van banken en overheden. Niet iets om mee te speculeren, maar om rust te creëren.

Handel in Maleisië

Stel je was een zakenman en dreef handel in Maleisië. Wat was er dan makkelijker dan om via e-gold af te rekenen, zonder tussenkomst van een bank? Geen gedoe meer met tijdzones en openingstijden van financiële instellingen.

De opkomst en ondergang van zijn digitale valuta is interessant. Omdat Jackson midden jaren '90 een pionier was met een digitaal betaalmiddel dat niet onder controle van een overheid of een centrale bank stond. Wat hij toen deed was nieuw. Regels waren er nauwelijks. Betalen via internet was iets exotisch, en zeker met een digitale valuta.

Zeldzaam zijn digitale valuta allang niet meer. Maar de problemen waar Jackson als verkenner ervan tegenaan liep - criminele klanten, ontbreken van toezicht - bestaan nog steeds.

Gelukzoekers

Vergelijk zijn gesneuvelde e-gold niet met bitcoins, ethereum, monero of een van die andere hippe digitale munten, waar gelukzoekers tegenwoordig gek van zijn. De huidige cryptomunten hebben volgens Jackson niets met een betaalmiddel te maken, vertelt hij via Skype vanuit het kustplaatsje Melbourne in Florida. 'Veel mensen gebruiken bitcoin puur om te speculeren. Maar geld is een betaalmiddel, niet een middel om snel rijk mee te worden.' Bovendien is de koers van de cryptomunt zo volatiel dat het vrijwel onmogelijk is om het te gebruiken als een normaal betaalmiddel, zegt Jackson. 'Ik weiger bitcoins te zien als geld. Het is onzin.'

Ja, ook bitcoin ontstond uit idealisme, weet Jackson. Bitcoin zou er net als zijn munt voor zorgen dat mensen niet langer afhankelijk zijn van banken en centrale overheden voor het besteden en uitgeven van geld. Bitcoin als betaalmiddel zou de wereld eerlijker maken, riepen enthousiastelingen. Goedkoper en sneller, en ook toegankelijk voor de miljoenen mensen op de wereld voor wie toegang tot het reguliere banksysteem te duur is.

Hype

Jackson kijkt met verbazing naar de hype rond de huidige cryptovaluta's. Bitcoin is alles behalve stabiel. Beleggen in de munt is door de grote koersschommelingen zeer riskant. Snel? De wachttijden voor het uitvoeren van een bitcointransactie door het netwerk zijn door de toegenomen populariteit steeds groter geworden. De toeslag voor het laten uitvoeren van een betaling met bitcoin is fors gestegen.

Stelt je wilt een Ferrari kopen met bitcoins? Hoe moet dat dan, vraagt Jackson zich af. Laatst keek hij op internet hoeveel bitcointransacties er in de wachtrij stonden. Het waren er meer dan 170.000. 'Het duurt soms een paar dagen. Het is vreselijk inefficiënt. En in de tussentijd kan er van alles met de koers gebeuren.'

Daarnaast is om het hele technologische systeem achter bitcoin in stand te houden veel computerkracht nodig, wat een ongelofelijke hoeveelheid stroom verbruikt. Analisten van de Amerikaanse bank Morgan Stanley berekenden afgelopen week dat het hele bitcoinnetwerk dit jaar meer stroom zal verbruiken dan heel Nederland. Mooi idealisme is dat.

Geweldig betaalsysteem

De populariteit van de cryptovaluta's is pijnlijk voor Jackson. Al zal hij het zelf niet zo zeggen. Want met 'bitterheid' schiet je volgens hem niks op. Hij kan alleen maar constateren dat hij een 'geweldig betaalsysteem' met een eigen munt had ontworpen, waarmee echt efficiënt en transparant betalingen werden verricht via internet.

Jackson werkte overdag als oncoloog en bestudeerde in de avonduren economische theorieën, omdat hij daar nou eenmaal in geïnteresseerd was. Hij las boeken over het libertarisch gedachtegoed, waarin de overheid zich zo min mogelijk met het individu moet bemoeien. En toen bedacht hij zijn digitale valuta.

Die moest gedekt worden door iets van echte waarde, iets waar iedereen vertrouwen in had. Dus kocht hij gouden en zilveren munten op. Want Jackson heeft de diepe overtuiging dat goud en in mindere mate zilver superieur zijn aan papiergeld. Hij vindt het maar niks dat de Verenigde Staten in 1971 onder president Nixon de gouden standaard loslieten, waardoor de dollar niet langer inwisselbaar was tegen goud. Ineens had geld geen intrinsieke waarde meer en moesten consumenten er maar op vertrouwen dat het waarde had. De nieuwe kleren van de keizer, noemt Jackson dat.

Papieren valuta's

Want er zijn genoeg voorbeelden van papieren valuta's, die de afgelopen decennia ineens hun waarde verloren. Maar goud of zilver? Dat is volgens Jackson nog nooit waardeloos geworden. En dus werd zijn digitale munt gedekt door deze edelmetalen, waarbij de wisselkoers van e-gold ongeveer gelijk bleef aan de handelsprijs van goud.

Dat is nog zoiets aan bitcoins en al die andere digitale valuta wat hij niet snapt. Er is geen onderliggende waarde. Niks. Noppes. Het heeft iets ongrijpbaars. Wat de gek er voor geeft. En daarom heeft hij er eigenlijk ook een hekel aan als mensen zijn gesneefde digitale valuta een cryptocurrency noemen. En bovendien is bitcoin gebaseerd op een technologie waar zijn e-gold helemaal niks mee te maken had.

Douglas Jackson. Foto Foto Chris Livingston

Om zijn munt onder de aandacht te brengen, plaatste Jackson in 1996 een manifest op internet, waarin hij uitlegde wat hij met e-gold voor ogen had. Daarin adviseerde hij mensen die dachten snel rijk te kunnen worden om juist géén geld in zijn digitale munt te steken. 'Dan kunt u beter speculeren met futures.'

Als hij nu terugdenkt aan de begindagen van zijn munt noemt hij die 'behoorlijk zielig'. Overdag behandelde hij patiënten en 's avonds werkte hij aan zijn droom. Een beetje amateuristisch knutselen en rommelen, daar kwam het op neer. Hij kocht een paar honderd ons aan gouden en zilveren munten en stopte die in verschillende bankkluisjes in zijn woonplaats Melbourne. In een spreadsheet hield hij bij hoeveel munten hij had en waar ze opgeslagen waren en hij noemde ze 'e-gold'. Zijn munt was geboren.

E-gold

De volgende stap was dat mensen zijn e-gold moesten gaan gebruiken, het moest in omloop komen. Dus schonk Jackson ongeveer honderdduizend dollar aan e-gold aan kerken in de buurt. De ontvangers van zijn valuta kregen per mail een soort overschrijvingsformulieren, waarmee ze transacties aan hem konden doorgeven. Maar dat werd niet echt een succes. 'De enige transacties van dat jaar die ik me kan herinneren, waren die van de ontvangers die zich haastten om het e-gold dat ik ze gegeven had weer bij mij om te wisselen in echt geld.'

Dat was niet echt wat Jackson voor ogen had, dus besloot hij een programmeur in te huren die een systeem voor hem ontwierp. Na een maand of vier lanceerde hij zijn website en voilà; zijn munt bestond. Zo eenvoudig was het, zegt Jackson nu. 'Ik had de zogeheten Bank Secrecy Act uitvoerig bestudeerd en mijn munt paste in geen enkel vakje.'

Dus meende hij ook geen vergunning nodig te hebben. Jackson zag geen problemen omdat hij niet echt geld uitgaf, maar er vooral voor zorgde dat mensen met elkaar zaken konden doen, afrekenen, zonder tussenkomst van een financiële instelling. 'Betaal meneer A. 40.000 dollar aan e-gold', dat waren het soort betalingsopdrachten die bij Jackson binnenkwamen.

E-gold werd snel populair onder criminelen, vanwege het gebruiksgemak. Want om een e-gold-account te openen was een e-mailadres nodig en moesten mensen hun gegevens invullen. Maar die werden niet gecheckt.

Douglas Jackson noemt het nu zijn grootste fout. Dat hij niet van tevoren bedacht had dat zijn e-gold enorm aantrekkelijk zou zijn voor fraudeurs en oplichters. 'Het eerste wat ik natuurlijk had moeten doen, was ervoor zorgen dat ik gebruikers kon identificeren vóór ze een e-gold-account openden.' Maar daar had hij in 1996 niet aan gedacht.

Criminelen

De eerste keer dat hij erachter kwam dat z'n valuta door criminelen werd misbruikt, was in 1999 toen oplichters uit Australië en Nieuw-Zeeland hun slachtoffers nepbeleggingen aanboden - een klassieke Ponzifraude - waarbij ze moesten betalen met e-gold. Kort daarna ontdekte hij dat een Belgische gebruiker ook liep te rommelen. Jackson wilde dan wel een betalingssysteem dat los stond van banken en de overheid, het was niet de bedoeling dat het vervolgens werd gekaapt door fraudeurs en oplichters. 'Dat was de eerste keer dat we intensief met opsporingsautoriteiten gingen samenwerken om een oplichter te pakken.'

Want gebruikers konden dan wel met nepnamen een e-gold-account openen, ze waren niet volledig anoniem. Om echt geld om te zetten in e-gold maakte Jackson gebruik van omwisselaars, waarbij klanten zich wel moesten identificeren met een geldig legitimatiebewijs. 'Uiteindelijk was dus van elke e-gold-gebruiker terug te halen wie erachter zat.' Al die informatie heeft-ie nog steeds, zegt Jackson. 'Gebruikersnaam, wanneer iemand inlogde, met welk ip-adres. Alles vanaf 1996, een ongelofelijke berg data.'

Die kwetsbaarheid bestaat ook nu nog bij digitale valuta als bitcoins. Dat is het moment dat de reële en virtuele wereld elkaar raken, namelijk bij het omzetten van virtueel geld in ouderwetse munten of bankbiljetten. Met regelmaat leest Jackson verhalen over hoe criminelen ook de huidige digitale valuta misbruiken, zoals met zijn e-gold ook gebeurde. 'Maar bij bitcoins en die andere munten gebeurt het op veel grotere schaal.'

In 2006 verstrekte Jackson gegevens aan de FBI over een e-gold gebruiker met de naam Jilsi. Via de omwisselaar wist Jackson te achterhalen wie er achter die account schuil ging: de 33-jarige Renu Subramaniam uit Londen. Vanuit een internetcafé bleek deze jongen de website DarkMarket te beheren. Een beruchte verzamelplaats voor internetcriminelen, waar ze onder meer gestolen creditcardgegevens, virussen en handleidingen voor het hacken van websites aan elkaar verkochten. Een van de betaalmethodes? E-gold.

Het probleem, zegt Jackson nu, is dat we heel goed waren in achteraf onderzoeken wie er misbruik hadden gemaakt van e-gold. 'De put dempen als het kalf al verdronken is.' Daardoor kreeg e-gold vanaf 2001 de naam dat het 'crimineel-vriendelijk' was. Jackson bedacht wel oplossingen om criminelen te weren, maar hij had het geld niet om die nieuwe systemen door te voeren.

Geheime dienst

Wat niet hielp was dat de geheime dienst in december 2005 bij zijn bedrijf binnenviel en beslag legde op de banktegoeden. Gelukkig had hij ook nog banktegoeden in andere valuta's, buiten de Verenigde Staten. Daardoor kon hij zijn bedrijf voorlopig overeind houden. Twee jaar later werd Jackson aangeklaagd voor witwassen en het zonder vergunning online versturen van geld.

Maar dat was onzin, volgens Jackson. Zijn e-gold was iets nieuws. Het was geen echt geld, geen valuta in de zin van 'wettig betaalmiddel'. Dus zijn bedrijf verstuurde ook helemaal geen geld. En had daar dus ook geen vergunning voor nodig. Dacht Jackson toen.

US Patriot Act

Want de autodidact Jackson had niet aan de in 2001 ingevoerde US Patriot Act gedacht. Ja, dat ding had hij wel gelezen toen het werd ingevoerd. 'Maar ik had op dat moment niet door welke gevolgen dit kon hebben.' Deze wetgeving volgde op de aanslagen van 9/11 en gaf de overheid meer bevoegdheden en mogelijkheden in de strijd tegen terrorisme. Definities werden daardoor ruimer, waardoor het gebruik van e-gold ineens wel kon worden gezien als een 'money transmitting', het versturen van geld.

En wat Jackson had bedacht om zijn e-gold vertrouwen en legitimiteit te geven, werkte nu juist tegen hem. Doordat zijn digitale valuta gedekt werd door goud en zilver, oordeelde de rechter later in zijn zaak dat het versturen van e-gold in feite hetzelfde was als het versturen van geld.

In de rechtszaak die volgde, bekende Jackson uiteindelijk schuld. Hij moest wel. 'Anders had ik zo een levenslange celstraf kunnen krijgen. Een aanklacht betekent bijna altijd een veroordeling. Bijna niemand laat het aankomen op een echte zaak.'

De aanklagers van het Amerikaanse ministerie van Justitie gingen er hard in, tijdens de behandeling in 2008. E-gold werd, een jaar voor de lancering van Bitcoin, de 'meest prominente digitale valuta' genoemd. 'Het trekt aandacht in de hele wereld. Die wereld is het wilde Westen nu. Mensen zijn aan het onderzoeken wat de regels zijn en hoe ver ze kunnen gaan. Criminele activiteiten vieren hoogtij. Het is belangrijk dat deze zaak als voorbeeld dient. Dat je zult boeten als je moedwillig het versturen van besmet geld faciliteert', aldus aanklager Laurel Rimon.

De rechter was een stuk milder en oordeelde dat Jackson nooit 'de intentie' had gehad om de wet te overtreden. En hij was al behoorlijk gestraft doordat z'n levenswerk op z'n gat lag. Jackson kreeg uiteindelijk een voorwaardelijke celstraf, zes maanden huisarrest met een enkelband en een taakstraf van 300 uur.

Worstelen met digitale valuta

Een minimale straf, maar z'n bedrijf was kapot. Nu kijkt Jackson hoe overheden wereldwijd worstelen met digitale valuta. Nog steeds is er nauwelijks wettelijk toezicht op cryptovaluta's. Soms probeert de overheid in te grijpen. Zo kreeg in 2016 de oprichter van de digitale munt Liberty Reserve - vergelijkbaar met e-gold - twintig jaar celstraf voor witwassen en het opereren zonder vergunning. De werking van zijn digitale Liberty Reserve Dollar was eenvoudig. Gebruikers konden, vrijwel anoniem, dollars of euro's omwisselen in zijn digitale munt en daar online mee handelen.

Dat jaar werd ook een handelaar in bitcoins uit Florida aangeklaagd wegens witwassen en het zonder vergunning versturen van geld. Precies wat Jackson werd verweten. Maar de rechter sprak deze man vrij omdat bitcoins simpel gezegd geen wettelijk 'betalingsinstrument' zijn. Het is iets dat geld vertegenwoordigt, maar het is zelf geen geld. Bovendien heeft het geen onderliggende waarde, zoals e-gold wel had, maar is het gebaseerd op blockchaintechnologie. En e-gold was een bedrijf, met een eigenaar. Het bitcoinnetwerk heeft geen eigenaar, maar alleen aangesloten gebruikers. Een overwinning voor bitcoingebruikers, noemde de Amerikaanse econoom en deskundige op het gebied van alternatief geld Lawrence White het vonnis.

Zo ontspringen de cryptovaluta's tot nu toe de dans met justitie, waaraan Jacksons munt te onder ging. Maar hij is niet verbitterd door het succes van bitcoins, ethereum of monero. 'Wat schiet ik daar mee op?'

Ondertussen werkt Jackson vanuit Melbourne in Florida stug door aan een gedereguleerd, efficiënt en goedkoop betalingssysteem. Omdat hij erin gelooft. 'Ja, er zaten fouten in e-gold, maar ik heb er veel van geleerd. Ik werk nu aan een verbeterde versie.' Hij heeft alleen één probleem. Het lukt niet echt om investeerders te vinden. Die willen allemaal snel rijk worden. En dat gaat met zijn concept niet lukken. 'Het is nu wachten tot een investeerder me een keer terugbelt.'


Virtuele munten Wettelijk toezicht op cryptovaluta's

Het toezicht op de Nederlandse financiële sector is geregeld in de Wet op financieel toezicht (Wft). Maar de handel in cryptovaluta's, waarvan bitcoin de bekendste is, valt niet onder deze wet. De toezichthouders De Nederlandsche Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) beschouwen deze digitale valuta niet als 'wettig betaalmiddel', dus valuta in de zin van geld en niet als 'financiële producten'.

Toch is het niet zo dat bij de handel in cryptovaluta's alles mogelijk is. Een bedrijf dat in cryptomunten handelt, mag klanten bijvoorbeeld niet aanbieden om geld in te vorm van een tegoed te stallen bij het bedrijf. Want om zogeheten 'opvorderbare gelden' van consumenten te mogen bewaren heeft een bedrijf een bankvergunning nodig.

Dat geldt ook voor zogeheten Initial Coin Offerings (ICO), een soort beursgang voor nieuwe virtuele munten. Internetbedrijfjes halen met een ICO geld op bij beleggers, om te investeren in hun munt. In ruil daarvoor krijgen de investeerders geen aandelen zoals bij een reguliere beursgang, maar een token. Beleggers kunnen tokens van een ICO vaak kopen in cryptovaluta, maar soms ook met 'normaal' geld. In dat geval is een vergunning vereist om te mogen opereren als een beleggingsinstelling.


Van minen tot bitcoinkoorts: met deze artikelen bent u zo op de hoogte

Klanten van de zelfverklaarde 'eerste Nederlandse bitcoinfabriek voor particulieren' zijn een proces begonnen tegen die onderneming, Koinz Trading in Lelystad. Een van hen heeft aangifte gedaan van oplichting, de anderen overwegen volgens hun advocaat Marco Kalmijn hetzelfde te doen. Het bedrijf heeft grote betalingsachterstanden.

Berry van Mourik ontdekte hoe je bitcoins zelf kunt maken
Zelf geld maken, het klinkt als alchemie. Maar met digitale munten als de bitcoin is het mogelijk. Lees hier het artikel terug over Berry van Mourik en zijn, naar eigen zegen, grootste bitcoinfabriek voor particulieren van Nederland.

Bitcoin doorloopt alle stadia van een klassieke financiële bubbel

De cryptomunt doorloopt dezelfde vijf stadia als alle financiële bubbels. Het is daarom wachten op de duizelingwekkende koersval. Wanneer volgt de crash? We zetten alle fases op een rij.

Hoe de vloek van de bitcoin menig goudzoeker uit zijn slaap houdt
Het houdt veel bitcoinbezitters uit de slaap: ooit aangeschaft, beetje vergeten en nu de koers door het dak gaat, ben je het wachtwoord van je digitale portemonnee kwijt. Wat te doen? (+)

Marktplaats van de drugs
Kent u Silk Road nog, de marktplaats die met behulp van de anonieme browser Tor en het anonieme betaalmiddel Bitcoin een snel groeiende markt voor drugs wisten te creëren? In deze special leest u hoe de 'ebay voor drugs' te werk ging - en wat de FBI uit haar hoge hoed moest toveren om Silk Road op te rollen.

En dan nog dit: voor als u ook mee wilt praten over de bitcoinbubbel, cryptomunten en ethereum, geeft Daan Heerma van Voss hier een stoomcursus cryptocurrency.