Doormodderen met zorgstelsel is geen optie meer

Het Centraal Planbureau laat zich in een rapport redelijk positief uit over het nieuwe zorgstelsel. Al zijn er genoeg risico's te noemen: de kwaliteit kan terugvallen en de verzekeraars kunnen samenspannen....

De allerbelangrijkste voorwaarde voor concurrentie in de zorg - een van de pijlers onder het nieuwe stelsel - is een nieuwe toezichthouder met grote bevoegdheden. Deze is er nog niet. Of het een aparte zorgkamer van de NMa wordt of een zelfstandige toezichthouder als bijvoorbeeld de Opta, maakt niet uit, als de noodzakelijke wetgeving maar op tijd klaar is.

De CPB-onderzoekers Mot, Pomp en Canoy benadrukken dat die wet er eigenlijk 'gisteren' al had moeten zijn. Zij vrezen dat de zorgsector nu al anticipeert op de veranderingen in de zorg. Fusies zijn aan de orde van de dag. Grote ziekenhuizen of verzekeraars hebben meer marktmacht en kunnen zo de concurrentie naar hun hand zetten.

'De zorgtoezichthouder moet fusies die de concurrentie beperken verbieden en dat kan moeilijk op basis van de huidige mededingingswet. Vooral omdat in de gereguleerde zorgmarkt moeilijk te bewijzen is dat de marktwerking door een bepaalde fusie slechter wordt', stelt Marcel Canoy. Fusies die de concurrentie juist versterken - als een kleine speler door een fusie een serieuze speler wordt waar andere rekening mee hebben te houden - moeten natuurlijk wel mogen van de toezichthouder. Die zal elke fusie van geval tot geval moeten beoordelen.

Toch denken de CPB-onderzoekers dat invoering van het nieuwe stelsel niet hoeft te worden uitgesteld, alhoewel invoering van een nieuwe wet al gauw twee jaar vergt. Het kabinet-Balkenende wilde het nieuwe stelsel in 2005 en dat is nog steeds haalbaar, stellen ze.

Naast een krachtige toezichthouder zal ook de transparantie in de zorg verbeterd moeten worden. Hier is een wereld te winnen, volgens het CPB. Ziekenfondspatiënten stemmen nu mondjesmaat met de voeten: enkele duizenden (van de tien miljoen) stapten dit jaar over naar een goedkoper ziekenfonds. Bij particuliere verzekeraars gebeurt dat niet, omdat de polissen moeilijk zijn te vergelijken.

In het nieuwe stelsel zal de vergelijkbaarheid flink toenemen doordat het basispakket voor iedereen gelijk is. Stemmen met de voeten wordt gemakkelijker. Daarnaast komt er veel meer ruimte voor behandelcentra, zodat ziekenhuizen meer concurrentie krijgen en efficiënter zullen moeten worden.

Het CPB verwacht dat verzekeraars er in het nieuwe stelsel alle belang bij krijgen om te waken over prijs en kwaliteit van ziekenhuizen. Kunnen ze elders goedkopere of betere zorg inkopen, dan zullen ze dat doen, omdat hun klanten er voordeel bij hebben.

Cruciaal voor het nieuwe zorgstelsel is dat verzekeraars geen energie verspillen aan de zoektocht naar gezonde, jonge klanten. 'Concurreren op risico's', heet dat in jargon. Het is beter als ze proberen de kosten zo laag mogelijk te houden, vinden de rekenmeesters. Daarom pleiten ze voor een goede compensatie voor verzekeraars met een relatief vergrijsd klantenbestand. Dit in het ziekenfonds al toegepaste vereveningssysteem is, met aanpassingen, goed bruikbaar, zegt het CPB.

Het planbureau erkent de risico's van invoering van het nieuwe stelsel. De kwaliteit van de zorg kan dalen. De kosten kunnen stijgen. De verzekeraars kunnen samenspannen waardoor concurrentie niet van de grond komt. Een bedrag noemt het CPB niet. Voor dat geval heeft het bureau 'terugvalopties' voor een volgend kabinet ontwikkeld.

Zo kan een kabinet weer terugvallen op prijsmaatregelen. De ziekenhuizen kunnen gestimuleerd worden te leveren tegen de kosten van het goedkoopste ziekenhuis. Ook kan de particuliere verzekering worden vervangen door een publieke verzekering. Dan worden de verzekeraars vervangen door sociale uitvoeringsorganen als het UWV (het vroegere GAK) voor mensen met een uitkering. Uiteindelijk is zelfs nationalisatie van de zorg door de overheid een optie. Maar dat noodscenario komt pas aan bod als het zorgstelsel is mislukt.

Niets doen is geen optie. Dankzij de inspanningen van ex-LPF-minister Eduard Bomhoff is er nu een 'recht op zorg' en bestaat het oude budgetteringssysteem niet meer. De kosten van de gezondheidszorg zijn daardoor langzaam maar gestaag aan het stijgen. 'We zitten nu in een vacuüm', stelt CPB-onderzoeker Marc Pomp. Niets doen is nog veel riskanter dan aan het nieuwe zorgstelsel te beginnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden