COLUMNFrank Kalshoven

Door lange werkloosheid raken mensen vaardigheden kwijt

Kunnen we WW-uitkeringen niet afhankelijk maken van hoe de economie ervoor staat? Hoe slechter (beter) de toestand op de arbeidsmarkt, des te ruimhartiger (kariger) een uitkering? Ja, dat kan, en econoom Jos Jansen van het ministerie van Financiën pleit ervoor, deze week in het economenvakblad ESB.

Is het ook een goed idee? Dat misschien niet. Laten we kijken.

Wat is het idee? De overheid biedt in slechte tijden via de WW meer inkomensbescherming dan in slechte. Dat kan door hogere uitkeringen, een langere WW-duur of soepeler toegangseisen.

Wat is er voor? Naarmate in een crisis de werkloosheid oploopt, zijn er steeds meer werkzoekenden per vacature. Solliciteren kost werkzoekenden tijd, en afgewezen worden is onaangenaam. Honderden sollicitaties verwerken voor één baan is duur voor werkgevers. Verhogen we de uitkering, of verlengen we in zo’n periode de WW-duur, dan kunnen uitkeringsgebruikers selectiever solliciteren en worden de rijen voor die schaarse banen wat korter. In een hoogconjunctuur geldt het omgekeerde. Het kernpunt is hier dat zo’n flex-WW efficiënter is. Laten we dit de ‘kleine efficiëntie’ noemen.

Ten tweede, zo’n flexibele WW zou je rechtvaardiger kunnen vinden. Waarom iemand weinig geld geven of zijn uitkering beëindigen als het (in een laagconjunctuur) zó moeilijk is om werk te vinden? En, omgekeerd, waarom een uitkering verstrekken als de banen voor het oprapen liggen?

Ten derde, vooral hogere uitkeringen helpen de economie te stabiliseren, omdat uitkeringen doorgaans geheel worden uitgegeven. Dat stut de consumptie in crisistijd.

Wat is er tegen? De WW-duur wordt een speelbal van de politiek. Een links kabinet (of een rechts kabinet in de aanloop naar verkiezingen) zal de WW-duur niet of te laat naar beneden aanpassen. Een rechts kabinet zal juist de neiging hebben mooi arbeidsmarktweer te spelen en de uitkeringen te verkorten. De WW is te belangrijk om aan de politieke waan van de dag over te laten. Om dit te vermijden, pleit Jansen voor objectieve indicatoren die automatisch leiden tot aanpassing van de WW. In theorie prima, in de praktijk, vrees ik, naïef.

Ten tweede, het idee gaat voorbij aan het feit dat langdurige werkloosheid de grootste kwaal is. Een paar maanden werkloos en dan weer aan de slag? Dan is het leed te overzien. Maar naarmate mensen langer werkloos zijn, verliezen ze werkritme, raken ze vaardigheden kwijt en richten ze hun (gezins)leven anders in. Terugkeren op de arbeidsmarkt wordt dan steeds lastiger, terwijl de uitkering natuurlijk wel een keer ophoudt. En dan zijn de rapen gaar. Het punt is dat het idee dus wel bijdraagt aan het verbeteren van de ‘kleine efficiëntie’, maar juist afbreuk doet aan de ‘grote efficiëntie’.

Ten derde zou je het idee daarom ook juist onrechtvaardig kunnen vinden. Zo’n langere of hogere uitkering in crisistijd geeft mensen het valse idee dat de premiebetaler wel voor het inkomen zorgt, om er bij het beëindigen van de uitkering achter te komen dat de karavaan verder is getrokken. Dit tegenargument geldt trouwens niet als alleen de minimale uitkeringsduur (nu drie maanden) zou worden verlengd.

Jansen laat zien dat zo’n anticyclische werkloosheidsverzekering goed lijkt te werken in de Verenigde Staten en in Canada, inclusief de ‘automatische’ verlenging in crisistijd. Maar daar is de gewone WW-duur maximaal zo’n zes maanden (hier twee tot drie jaar) en het uitkeringspercentage 50 (hier 70). Dat is echt een ander startpunt.

Het is een leuk idee. Er is wat voor te zeggen. Maar er is meer tegen.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden