Door de jacht op terroristen en fout geld kunnen ook de brave vrijwilligers hun geld nergens kwijt

Goede doelen, kerken en andere brave vrijwilligersorganisaties komen in het nauw door de jacht van banken op fout geld. SNS, ASN en RegioBank weigeren zelfs alle stichtingen en verenigingen.

Koen Haegens
Vrijwilliger Aldert Hartlief brengt in een Trias belbus een  inwoner van Tynaarlo naar de tandarts in Zuidlaren.  Beeld Harry Cock / de Volkskrant
Vrijwilliger Aldert Hartlief brengt in een Trias belbus een inwoner van Tynaarlo naar de tandarts in Zuidlaren.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Leo Hegge dacht alles geregeld te hebben. De welzijnsorganisatie in zijn gemeente Tynaarlo stopt begin volgend jaar met de ‘belbus’, een vorm van openbaar vervoer op afspraak. Vooral ouderen met een kleine portemonnee maken er gebruik van als ze, bijvoorbeeld, naar het ziekenhuis moeten. Dus wierp Hegge zich samen met andere vrijwilligers op om het stokje over te nemen. ‘We hebben inmiddels een stichting, bussen, chauffeurs’, vertelt hij. ‘Maar nu lopen we vast op iets heel anders: de bank. Dat had ik totaal niet verwacht.’

Zonder zakelijke bankrekening kan de belbus geen subsidies ontvangen of betalingen doen. Maar de medewerker van RegioBank zei niks voor hem te kunnen betekenen vanwege een reorganisatie. ‘Let op: Het is tijdelijk niet mogelijk om een betaalpakket voor verenigingen en stichtingen te openen’, heet het op de website. Bij Knab, de online bank: idem dito. En Rabobank deelde hem mee dat de wachttijd twee tot drie maanden bedraagt. Hegge: ‘Tegen die tijd moeten wij al aan het rijden zijn.’

Crimineel geld

De belbus is niet de enige die de wanhoop nabij is. Steeds meer goede doelen, kerken, verenigingen van eigenaren en andere vrijwilligersorganisaties komen in het nauw omdat zij amper nog een zakelijke bankrekening kunnen krijgen, blijkt uit onderzoek van de Volkskrant. Lokale initiatieven verhalen van slepende procedures die in sommige gevallen langer dan een halfjaar duren. Triodos kampt met een gemiddelde wachttijd van drie maanden. Bij de Volksbank-merken SNS, ASN en Regiobank krijgen nieuwe klanten zelfs de mededeling dat ze voorlopig helemaal geen stichtingen of verenigingen accepteren.

Oorzaak is de strijd tegen crimineel geld. Sinds de recordboete van 775 miljoen euro voor ING controleren banken streng op witwassen en terrorismefinanciering. Onschuldige burgers en organisaties blijken collateral damage. Coffeeshops, seksclubs, autohandelaren en vastgoedondernemers kwamen al langer lastig aan een bankrekening. Ook ontwikkelingsorganisaties die actief zijn in het Midden-Oosten of Afrika klagen hierover. Anders dan bij particuliere rekeningen mogen banken bonafide organisaties weigeren.

Dat nu ook brave vrijwilligersorganisaties in Nederland hier tegenaan lopen, zet de zaak op scherp. ‘Dit speelt in de hele filantropie’, zegt directeur Siep Wijsenbeek van brancheorganisatie FIN. ‘Iedereen begrijpt dat financiële instellingen een poortwachtersfunctie hebben, maar dit slaat door. Onze sector draait grotendeels op vrijwilligers. Die willen gewoon iets goeds doen. Zonder bankrekening wordt dat ze onmogelijk gemaakt.’

Joost van Alkemade, directeur van de Nederlandse Organisaties Vrijwilligerswerk (NOV), spreekt van een ‘bizarre’ ontwikkeling. ‘Als de hoge controlekosten een probleem zijn, dan kun je de tarieven verder verhogen. Maar helemaal weigeren? Het zal toch niet de bedoeling zijn dat organisaties hun geld onder een matras verstoppen.’ Van Alkemade weet waar hij over praat: de Vereniging van Eigenaren waarvan hij lid is, kreeg de afgelopen weken nul op het rekest bij zowel ASN als Triodos. ‘Het gaat om een nieuw, duurzaam woonproject in Amersfoort. Dus hebben we als eerste aangeklopt bij een bank die onze idealen deelt. Dat bleek niet te kunnen.’

Veel uitzoekwerk

De problemen lijken het grootst bij de kleinere banken. ‘Verenigingen en stichtingen vergen heel veel uitzoekwerk’, legt een woordvoerder van de Volksbank uit. ‘Alleen door selectief te werk te gaan, kunnen we sommige aanvragen nog verwerken.’ Anders dan op de website vermeld staat, worden volgens hem in elk geval bij RegioBank nog ‘druppelsgewijs’ stichtingen en verenigingen geholpen. Zzp’ers en kleine bv’s worden sowieso geaccepteerd. Reden: zij zijn eenvoudiger te controleren.

Triodos accepteert al langer geen ‘Vereniging van Eigenaren en woonverenigingen’, blijkt uit de officiële criteria van de bank. Voor andere organisaties zonder winstoogmerk zegt de bank in een schriftelijke reactie juist heel veel moeite te doen. Feit is dat banken een hoop informatie moeten verzamelen over stichtingen en verenigingen. Een woordvoerder van Rabobank somt op: ‘de ultimate beneficial owner, zeggenschap en eigenaarschap, inzicht in de statuten, herkomst vermogen en dergelijke’. Of deze in de zogenoemde ‘Bunker’ in Zeist gecentraliseerde klantcontroles inderdaad twee tot drie maanden duren, kan hij niet bevestigen.

Inmiddels jagen in de hele bankensector achtduizend medewerkers fulltime op fout geld. Zij meldden vorig jaar 245 duizend ongebruikelijke transacties, een stijging van 58 procent. Slechts een fractie daarvan leidde tot een strafzaak. Dat leidt tot ergernis bij de financiële instellingen, die toch al het gevoel hebben naar een speld in de hooiberg te zoeken.

Banklozen

De banken kondigen een gezamenlijk onderzoek aan naar de omvang van de problematiek, plus mogelijke oplossingen. Want dát het groeiende aantal ‘banklozen’ om actie schreeuwt, geeft de nieuwe voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Banken, Medy van der Laan, ruiterlijk toe. ‘Kunnen we onze klanten iets minder lastig vallen en toch die criminele ondermijning tegengaan? Dat is de vraag. Het is in elk geval niet onze bedoeling bepaalde sectoren categorisch uit te sluiten.’

Leo Hegge van de belbus in het noorden van Drenthe is inmiddels in gesprek met ING. Hij heeft goede hoop dat de stichting daar wél op kortere termijn een zakelijke rekening mag openen. Dan kunnen de vrijwillige chauffeurs met een gerust hart verder rijden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden