REPORTAGENeerslagtekort

Door de droogte zaait de akkerbouwer zijn witlof op beton

Ruggen waar de witlof in gezaaid wordt op het akkerbouwbedrijf Scholtens. De droge wind blaast fijne deeltjes klei over het land. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Akkerbouwers zijn amper bekomen van de vraaguitval door corona of ze worden geconfronteerd met een van de droogste lentes ooit. ‘Het is alsof ik op beton moet zaaien.’ 

Het beeld op de akkers is dezer dagen eender. Zware tractoren die onder de blauwe lucht traag over onbewerkte gronden rollen, badend in de zon. En vooral: omgeven door een dichte pluim stof.

Bij akkerbouwer Marcel Scholtens in de Noordoostpolder is het niet anders. Zijn kleigrond is gortdroog, waardoor hij de gekste capriolen moet uithalen om binnenkort zijn witlof te kunnen zaaien, zegt hij gehurkt boven zijn akker vol keiharde kluiten. Achter hem zorgt een van zijn loonwerkers in een tractor voor het rokerige decor.

Een van droogste aprilmaanden ooit

Naast de brandende natuur, zijn het vooral boeren die momenteel last hebben van een van de droogste aprilmaanden ooit. Het neerslagtekort ligt volgens het KNMI ver boven het langjarig gemiddelde en is heviger dan in recordjaren 1976 en 2018. Wat niet alles hoeft te zeggen: april 2007 was ook extreem droog, maar het werd alsnog een zeer nat jaar. Dat scenario lijkt zich op basis van de prognoses nog niet te voltrekken: de voorspelling is dat het de komende weken nauwelijks natter wordt.

‘We zien vooral dat de zwaardere kleigronden nu moeilijk te bewerken zijn’, zegt Jaap van Wenum van Land- en Tuinbouworganisatie LTO Nederland. ‘Dat ze zo hard zijn komt ook doordat ze met de vele neerslag in de eerste maanden van het jaar stijf zijn dichtgeregend. Om vervolgens met veel zon en wind in no-time op te drogen.’

Scholtens heeft nog een meteorologische verklaring voor zijn harde kleigrond bij Luttelgeest. ‘We hebben geen vorst gehad deze winter.’ Vrieskou zorgt normaal voor erosie, waardoor kluiten uit elkaar vallen en niet zoals nu hard worden als stenen. Deze combinatie van factoren zorgt in het begin van de zaaitijd voor de nodige problemen. ‘Het is alsof ik op beton moet zaaien.’

Niet dat Scholtens dat gaat doen. ‘Een witlofzaadje is nog geen millimeter groot’, legt hij uit. ‘Die moet wel contact kunnen maken met de grond. Dit lukt alleen als die fijn genoeg is. Anders kiemen ze niet of drogen ze uit.’

Beregenen

En dus heeft de 58-jarige Scholtens pas voor de tweede keer in zijn 40-jarige boerenbestaan vooraf zijn witlofakkers beregend. Wanneer de vorige keer was, weet hij niet meer, maar deze zal hij onthouden. ‘Toen hoefde maar een deel natgemaakt te worden. Nu alles.’

De vraag naar oppervlaktewater vanuit landbouw  is in het hele land vanwege de droogte hoger dan normaal in deze tijd van het jaar. De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling waarschuwt dat de eerste sproeiverboden eraan komen. Met name op de hoge zandgronden in het zuiden en oosten van het land, omdat daar de grondwaterstand snel zakt.

Naast sproeien voor het zaaien, is de droogte dit jaar goed voor nog een unicum op het land van Scholtens, zijn broer en hun beider zonen. Om de grond poederfijn te krijgen moesten ze naast het beregenen ook nog twee type eggen over het land trekken. ‘Normaal is altijd maar een van de twee nodig.’

Windtunnel

Op een ander perceel worden als laatste stap voor het zaaien heuveltjes - witlofruggen, de kleinere variant van aspergebedden - in de klei getrokken. Ertussen blaast de wind het zand als door een windtunnel. Scholtens neemt een hand uit een witlofrug en laat zien hoe poederig de klei inmiddels is. Goed genoeg om het zaadje vanaf mei te laten uitgroeien tot een witlofpen, die vervolgens via een koelcel in water of in de grond terechtkomt, en daar uitgroeit tot het product zoals het in de supermarkt ligt.

Het zijn al met al uitzonderlijke tijden voor akkerbouwers als Scholtens. Nadat voor zijn frietaardappelen geen markt meer was vanwege corona, zorgt de droogte nu voor de nodige extra onkosten. Scholtens schat een kostprijsstijging door droogte van zo’n 40 procent op de 200 duizend witlofpennen die hij per hectare eraf hoopt te halen. Door loonwerkers die meer uren schrijven, een sloot aan extra gasolie voor zijn tractoren en hardere slijtage van zijn machines. ‘Dat moet je allemaal meerekenen om te weten of je nog pindakaas op je brood kunt smeren.’

Niet dat hij ervan gaat somberen. ‘Dat heeft weinig zin en we zijn wel wat gewend’, zegt hij vanaf de akker met zicht op een van de eerst asielzoekerscentra van Nederland. Over hoe het moet in andere landen, is Scholtens wel bezorgd. ‘Wij maken hier veel basismateriaal, zoals pootaardappelen en uien’, zegt hij. ‘Die gaan de hele wereld over. Wat als dat straks niet meer gaat door bijvoorbeeld corona? Dan lijden mensen honger in landen waar het nog veel droger is. Met alle armoede- en migratiegevolgen van dien.’

LEES OOK

Wetenschappers slaan alarm: ‘Droogte is een sluipmoordenaar’
Klagen over het weer is typisch Nederlands, maar nu is er reden: het is te droog, voor het derde jaar opeen. Wetenschappers slaan alarm: ‘Droogte is een sluipmoordenaar’.

Wind wakkert natuurbranden in Nederland aan
Zelden komen rampen eenzaam als verspieders: het was al te droog, nu wakkert de harde oostenwind het vuur nog eens aan dat rondwaart in drie kwetsbare natuurgebieden. Het gaat om de Deurnese Peel in Noord-Brabant, De Meinweg in Limburg en sinds dinsdagmiddag de Weerribben in Overijssel. De oorzaken van de branden zijn nog niet bekend.

Herkenbosch in Limburg ontruimd vanwege brand in natuurgebied: ‘Daar gaat mijn huis, dacht ik even’
Vanwege een grote brand in het Limburgse natuurgebied De Meinweg moest het complete dorp Herkenbosch worden ontruimd. ‘Wij hebben dit nog nooit meegemaakt.’

Nu zien we wel kans om boeren in de buurt op te zoeken
Mensen hebben meer tijd, kopen bewuster en mijden de supermarkten. Streekboeren zien hun omzetten daarom enorm stijgen. ‘Nu werk ik thuis en kan het wel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden