Donald Duck en Asterix & Obelix: vrouwen maken economie leuker

Dertien jonge vrouwelijke economen willen met elkaar het traditionele, door mannen bepaalde economieonderwijs over een andere boeg gooien. 'Wij bereiken liever samen een doel.'

Negen van de dertien leden van De Vro(uwe)lijke Economen: Van linksonder met met de klok mee: Anthevan Os, Rina Timmerman, Judith Brakkee, Bartha Moerkerk, Grietje van Haren, Linda van Haren, Judith Simpelaar, Evelien Hoekman en José Haasakker. Beeld Marcel van den Bergh

Voor shopaholics is niets leuker dan winkelen. In 'shop till you drop' krijgen leerlingen van de havo- en vwo-opleidingen bij de economielessen virtueel 100 euro te besteden voor onlineaankopen. Als ze hun mandje vol hebben, veranderen de prijzen. Daarna moeten ze de inflatie berekenen.

Het maken van sommetjes en eindeloos herhalen van stof bij lessen economie is niet leuk, laat staan motiverend. Zeker niet voor meisjes, die het vak economie nog opvallend vaak laten vallen. Daarom hebben jonge vrouwelijke docenten van vwo-opleidingen naast 'shop till you drop' een gezelschapsspel met dobbelstenen en pionnen ontwikkeld: een economische variant van Trivial Pursuit. Leerlingen onthouden in spelvorm de antwoorden op de vragen beter, zo is de ervaring. En wie wil geen stripverhaal lezen tijdens de economieles? Daarom is Obelix & Co, bedrijf in menhirs, aangegrepen om bedrijfseconomie te verduidelijken.

Vrouwen dus

Negen vrouwelijke economieleraren van verschillende scholen kletsen onverstaanbaar door elkaar tijdens een high tea in restaurant De Smaak aan de Rijnkade in Arnhem. 'Wat een gekakel, hè', grapt Evelien Hoekman (34), lerares economie bij het Etty Hillesum Lyceum in Deventer. 'Vrouwen dus.' Niemand aan de tafeltjes verderop zou kunnen vermoeden dat het vak economie hen bindt. De grote econoom Keynes komt niet ter sprake, Thomas Piketty evenmin. Er wordt niet gepraat over het rentebesluit van Europese Centrale Bank, de stand van de AEX-index of andere zaken waar de mannelijke economen bij RTLZ of op Twitter zich zo druk over maken.

Ze noemen zich het bondgenootschap van De Vro(uwe)lijke Economen, kortom DVE. De naam is perfect gekozen: het zijn alle dertien jonge vrouwen en ze hebben zichtbaar een hoop lol. Er wordt uitbundig en veel gelachen. Ze keuvelen over kinderen, mannen en de gerechten die vanavond op tafel komen. Ze roddelen even over hun rectoren of directeuren. Aan de orde komt echter ook de vraag hoe een lastige leerling het best in toom kan worden gehouden. En of iemand weet hoe je een goede lerares ervan kan weerhouden op te stappen. 'Het is prettig om een keer met collega's van andere scholen over zulke problemen te praten', zegt Hoekman.

Maar ze zijn ook ambitieus. Ze willen het economieonderwijs vernieuwen. Nog nooit heeft economie zo in de belangstelling gestaan als in de laatste jaren, maar juist nu lijkt het oorspronkelijke lesmateriaal jongeren van deze tijd zo af te stoten. Daarom hebben ze samen twee succesvolle bundels gemaakt met lesmateriaal dat ervoor moet zorgen dat economie meer op jongeren en vooral op meisjes inspeelt. Ze zijn nu bezig met een derde.

'Hoe leg je inflatie uit? Wie moet een voorwoord schrijven?' De naam van Jort Kelder wordt genoemd, net als die van Annemarie van Gaal. Er is een officiële agenda van veertien punten. Er is een strip van Donald Duck opgenomen in het lesmateriaal. 'We hebben toestemming gekregen van de uitgever van het blad. Maar nu eist die nog verdere garanties.' En het jaarlijkse zomerweekend wordt besproken. Vorig jaar was Valkenburg de locatie. Dit jaar misschien een meer centrale plek.

Veel testosteron

Vrouwen zitten hormonaal anders in elkaar en dat heeft grote consequenties voor hoe over economie wordt gedacht. Tenminste: de vrouwelijke baas van het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) Christine Lagarde zei dat de kredietcrisis niet zou hebben plaatsgevonden als vrouwen de banken hadden bestuurd of, zoals ze zei, 'als Lehman Brothers toevallig Lehman Sisters' had geheten.

Beleggingsbeslissingen bij mannen worden vaak niet gebaseerd op winstverwachtingen, toekomstige economische groei, rentestand, innovatie en marketingstrategie, maar op de mix van adrenaline, dopamine, testosteron en cortisol in het lichaam. Bij stijgende koersen, zogenoemde bull markets, wordt veel testosteron aangemaakt waardoor mannen overmoedig worden en beurshaantjes worden. Bij dalende koersen wordt het stresshormoon cortisol aangemaakt, waardoor paniek en irrationele angst ontstaan.

'Ik denk dat vrouwen risico's anders inschatten... dat ze wat langer wikken en wegen voordat ze conclusies trekken', zei Lagarde over de crisis. 'Ik denk dat als gevolg daarvan met name op de handelsvloer een andere benadering was gekozen.'

Vrouwen zijn ook socialer: zij verdienen liever geld in een team terwijl mannen vooral voor het individuele succes gaan. José Haasakker (31 jaar), lerares economie op het christelijk college Nassau-Veluwe in Harderwijk, ervaart het dagelijks. Haar man is assistent-professor economie aan de universiteit. 'Ik denk dat mannen in het economieonderwijs zich meer richten op de economie zelf, terwijl vrouwen vooral zoeken naar de beste manier om het over brengen aan hun leerlingen.' Misschien verklaart dat ook dat zo weinig vrouwen economie studeren, minder dan bijvoorbeeld wiskunde of techniek.

Bijna al het lesmateriaal voor economie is door mannen geschreven. Het is vaak theoretisch. Daar proberen de vrouwelijke economen iets aan te doen. Een ingewikkeld probleem als het kapitaaldekkingsstelsel bij pensioenen wordt via een snoeppot uitgelegd. Leerlingen vormen gezinnen die een klein deel van de inkomsten moeten beleggen voor na hun 65ste of 67ste jaar. Deze worden als snoepjes in een pot gelegd, waar ze risicovol of risicoloos kunnen worden belegd. Maar in die gezinnen vinden onverwachte gebeurtenissen plaats. En ook de economie verandert die groeit of krimpt. Elke tien jaar wordt gekeken wat de reële groei van de beleggingen of snoepjes is geweest.

Het klinkt soms een beetje kleuterschoolachtig. Maar leerlingen begrijpen het beter dat als de ouderen veel snoepen zij weinig overhouden.

'Kiezen met hart en portemonnee'

Anthea van Os (28) is docente op Het Rhedens te Rozendaal.

Waarom de studie: 'Ik ben bedrijfskunde gaan studeren omdat ik management en organisatie het leukste vak op de middelbare school vond. Het was een uitdagende puzzel.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Er is nog altijd een glazen plafond. Maar ik denk dat dat zeker kan worden doorbroken. Vrouwen zijn in veel opzichten beter in dit vak. Ze zijn analytischer, kunnen beter strategisch denken en zijn diplomatieker. Mannen zien de feitelijke verbanden. Vrouwen ook de emotionele, die net zo goed invloed hebben op economisch gedrag. Kortom, mannen kiezen rationeler, ze kiezen met de portemonnee, vrouwen met zowel de portemonnee als het hart.'

'Minder risico, meer als team'

Bartha Moerkerk (40) geeft Economie en Management & Organisatie op de Christelijke Scholengemeenschap Prins Maurits in Middelharnis.

Waarom de studie: 'Na een hbo-studie in de richting Economie en Logistiek heb ik veertien jaar in het bedrijfsleven gewerkt. De wens die ik ooit had om voor de klas te staan, bleef. Ruim vijf jaar geleden zag ik een vacature, ben ik met de studie begonnen en kon ik mijn praktijkkennis gaan delen met jongeren.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Mannen opereren risicovoller en doen alles graag zélf. Vrouwen kiezen voor minder risico en vaker voor teamverband. Vrouwen zijn toch wat meer van het overleg.'

'Vrouwen snel meer in beeld'

Evelien Hoekman (34) geeft les op het Etty Hillesum Lyceum Het Vlier in Deventer.

Waarom de studie: 'Ik heb technische bedrijfskunde gestudeerd, maar na mijn afstuderen bleef het onderwijs trekken. Op de Universiteit Twente ben ik begeleider geweest op vele bijspijkerkampen voor scholieren. Economie was mijn favoriete vak op de middelbare school, voor mij een logische keuze om juist dat vak te gaan geven.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Volgens mij is het een kwestie van tijd voordat de vrouwen meer in beeld komen bij de economische wetenschap. Dertig jaar geleden waren er bijna alleen maar mannelijke docenten, nu wordt er geklaagd over de feminisering van het onderwijs.'

'Elkaar niet in de haren vliegen'

Grietje van Haren (34) geeft les op het Maaswaal College in Wijchen.

Waarom de studie: 'Wiskunde A, biologie en economie waren mijn favoriete vakken op de middelbare school. Eerst heb ik een opleiding in de biologische richting gedaan, maar die bleek na een paar maanden veel te technisch voor me. Toen ben ik sociale economie gaan studeren.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Ik vind het vooral fascinerend hoe je keynesiaans beleid of inflatie uitlegt aan leerlingen. Ik denk dat vrouwen daarover kunnen praten zonder dat ze elkaar meteen in de haren vliegen zoals de mannen zo vaak op internet doen.'

'Nadruk op uitleg van theorie'

José Haasakker (31) is docent economie op het Christelijk College Nassau-Veluwe in Harderwijk.

Waarom de studie: 'Ik heb gedragsstudies altijd erg interessant gevonden. Ook was ik goed in economie 1 en 2 op de middelbare school en gaf ik toen al bijles.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Mijn vriend is assistent-professor in de economie aan een universiteit en verdient ook meer. Ik denk dat mannen in het economieonderwijs zich meer richten op de huidige economie, terwijl vrouwen vooral zoeken naar de beste manier om de theorie over brengen aan hun leerlingen. Misschien is dat ook de oorzaak van het feit dat er relatief weinig vrouwen algemene economie studeren, minder dan bijvoorbeeld wiskunde of techniek.'

'Langer werken: sneller carrière'

Judith Brakkee (37) geeft economie op het Stedelijk Gymnasium 's-Hertogenbosch.

Waarom de studie: 'Ik hield van politiek en beleidsvraagstukken en ben daarom economie gaan studeren in Nijmegen. In 2003 ben ik in het middelbaar onderwijs beland. Ik vind het vak nog steeds fascinerend.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Vrouwen zijn behoudender en zijn sneller geneigd onenigheden pratend op te lossen. Mannen maken sneller carrière door hun bereidheid veel meer uren te werken.'

'Creatiever met oplossingen'

Judith Simpelaar (29) geeft Management & Organisatie op het Beatrix College in Tilburg.

Waarom de studie: 'Ik was niet van plan om docent te worden. Na het afronden van mijn studies organisatiewetenschappen en marketingmanagement aan de Universiteit van Tilburg was ik nog niet klaar met studeren. Een lerarenopleiding zou altijd goed van pas komen. Voor later, dacht ik. Maar toen tijdens de opleiding mijn stage ongemerkt mijn baan werd, bleken plannen te kunnen wijzigen.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Mannen zijn competitiever. Die willen laten zien dat zij individueel de beste zijn. Vrouwen zijn ook competitief, maar bereiken liever samen een doel. Bovendien vind ik vrouwen creatiever in het vinden van oplossingen.'

'Wij hebben niet minder ambitie'

Linda van Haren (34) geeft les op het Thomas a Kempis College in Arnhem.

Waarom de studie: 'Twee inspirerende docenten-economie I en -II in Dordrecht, goede cijfers voor deze vakken, enthousiaste voorlichters op de heao, een goede busverbinding, de keuze was gemaakt!'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Feminisme, de metroman, zorgverlof voor beide ouders, veel gescheiden gezinnen; tegenwoordig moeten de mannen net als de vrouwen werk en privé meer in balans brengen. Dit leidt tot interessante keuzen. We kunnen niet allemaal een groot huis, veel kinderen, dure vakanties en spullen tegelijk hebben. Ik denk dat vrouwen niet minder ambitie hebben dan mannen, maar het makkelijker accepteren dat het even opzij moet worden gezet.'

'Zonder gevoel ondernemender'

Rina Timmerman (40) doceert op de hogeschool Windesheim in Zwolle.

Waarom de studie: 'Het sloot het best aan op mijn vakkenpakket met wiskunde A en B en economie I en II. Ook kon je er destijds relatief snel een baan mee vinden. De analytische benadering vanuit verschillende invalshoeken spreekt me nog steeds erg aan, maar maakt het 'straight' toepassen op maatschappelijke vraagstukken niet eenvoudig.'

Vrouwen versus mannen in de economie: 'Mannen kunnen beter hun gevoel uitschakelen, zo denk ik. Daardoor zijn ze vaak ondernemender. Soms ook tegen beter weten in. Ik denk aan Victor Muller die toch doorging met Saab, ook al bleek het een hopeloos project te zijn.'

Beeld Marcel van den Bergh
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.