Doe je collega een vakantiedag cadeau

Voor mantelzorg hebben werknemers verlofmogelijkheden, maar die zijn lang niet altijd toereikend. Om de mantelzorger wat lucht te geven, is een opmerkelijk alternatief bedacht.

Beeld Claudie de Cleen

Een paar uur vrij. Het voelde als een enorme weldaad voor Ellie Bröls (63), die voor haar zieke moeder zorgde. 2015 was een zwaar jaar. De beenwond van haar moeder leidde tot een amputatie. Bröls en haar broer namen de zorgtaken op zich. Vaak moest ze onverwacht naar het ziekenhuis om haar moeder op te halen. De gemeente Amsterdam, haar werkgever, dacht mee, maar de mantelzorg kostte haar veel tijd en vrije dagen.

Totdat Bröls (ze werkt als P&O adviseur) via een collega hoorde van een experiment bij de gemeente. Werknemers met ongebruikte vakantiedagen konden hun verlofdagen schenken aan collega's die extra uren nodig hebben voor mantelzorg. Bröls stuurde 's avonds een mail en kreeg de volgende ochtend antwoord: van een onbekende collega had ze een hele vakantiedag gekregen. 'Met tranen in mijn ogen zat ik achter het toetsenbord.' Al met al nam Bröls 36 geschonken uren op.

De proef in Amsterdam werd geïnitieerd door de Gideonsbende, een groep mantelzorgers die bij de gemeente werken. Inspiratie voor het plan kwam uit Frankrijk. De vrouw van trambestuurder Karim Zaouai kreeg tijdens haar zwangerschap een hersenbloeding. Zaouai werd geconfronteerd met de zorg voor zijn baby en voor zijn zieke vrouw. Van zijn collega's kreeg hij 362 vrije dagen geschonken. In de Franse wet bestaat sinds april 2014 de mogelijkheid verlofdagen vrijwillig te delen.

Geslaagd experiment

De rijksoverheid begint nu een proef waarbij werknemers vrije dagen kunnen schenken aan collega's met een mantelzorgtaak. Dat naar aanleiding van het geslaagde experiment in Amsterdam. In 2015 schonken 87 ambtenaren in totaal 170 verlofdagen aan 43 mantelzorgende collega's.

In Amsterdam mag iedereen met een zorgtaak de vrije dagen aanvragen. Het maximaal aantal uren is gesteld op 40. De gemeente heeft besloten dit systeem definitief in te voeren.

Iedere werknemer die in Nederland fulltime werkt, heeft recht op minimaal 20 verlofdagen. Afhankelijk van cao-afspraken kan dat aantal dagen hoger liggen. Veel werknemers bouwen een stuwmeer aan vakantiedagen op. Dat is vervelend voor werkgevers, omdat zij de rekening krijgen van jaren aan opgespaarde verlofdagen. Een vakantiedag staat immers ook voor een geldbedrag dat de werkgever aan het einde van het jaar in zijn balans moet reserveren. Vorig jaar bedroeg de waarde van de opgepotte vakantiedagen volgens berekeningen van werkgeversorganisatie AWVN 14 miljard euro.

Soorten zorgverlof

Calamiteitenverlof
Een werknemer die onmiddellijk naar huis moet, kan calamiteitenverlof opnemen. De werkgever moet dan volledig doorbetalen. Calamiteitenverlof wordt bijvoorbeeld toegekend als iemand een ziek kind van school moet halen.

Kortdurend zorgverlof
Iemand kan kortdurend zorgverlof opnemen om voor een ziek kind, partner, familielied of vriend te zorgen. Het salaris wordt voor 70 procent doorbetaald.

Langdurend zorgverlof
Als iemand voor lange tijd voor een bekende moet zorgen. De vrije uren worden niet doorbetaald. Tijdens het verlof blijft de werknemer een aantal uren werken.

Concreter

Nu bestaat er dus op beperkte schaal de mogelijkheid om een ander blij te maken met een vakantiedag die anders toch niet gebruikt wordt. Judith Wildbret, communicatieadviseur bij de gemeente Amsterdam, heeft 16 uur geschonken. 'Ik kan wel iets overmaken aan het Rode Kruis. Maar dit voelt veel concreter. Ik zie weleens collega's die moe zijn. Dan vertellen ze dat het komt door de zorg die ze aan anderen geven.'

Nederland heeft 4 miljoen mantelzorgers. Daarvan is 10 procent zwaarbelast. 'Dat betekent dat er geen goede balans is tussen hun eigen leven en de zorg die ze geven', zegt Fleur Kusters van Mezzo, de belangenorganisatie van mantelzorgers. Voor veel van deze zorgtaken bestaat al het kort en langdurend zorgverlof, maar vooral in onverwachte situaties schieten deze oplossingen weleens tekort.

Uit cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) blijkt dat 30 procent van de werkende mantelzorgers af en toe een vakantiedag inzet om iemand te verzorgen. Bovendien meldt 2 procent van de werkende mantelzorgers zich een of meerdere keren per jaar ziek om te kunnen mantelzorgen.

Kusters vind het plan uit Amsterdam sympathiek, maar ziet het vooral als aanvulling. 'Er is niet één ei van Columbus. De gemeente, de werkgevers en de mantelzorger moeten samenwerken. Dat is het belangrijkste.'

Complicaties

'Het is een mooi gebaar', zegt ook Jannes van der Velde van werkgeversorganisatie AWVN. Maar hij ziet nog wel wat complicaties.

Zijn grootste bezwaar is de waarde van vakantiedagen. De ene werknemer verdient meer dan de ander, dus je kunt niet zomaar vakantiedagen tegen elkaar wegstrepen. Van der Velde ziet meer in een persoonlijk keuzebudget, waarbij werknemers een deel van hun salaris kunnen inruilen voor vrije tijd. 'Het vrijwillig delen van vakantiedagen is sympathiek, maar ons alternatief is niet oneerlijk.'

De proef bij de rijksoverheid moet duidelijk maken hoe de praktische bezwaren kunnen worden opgelost. Een goede mogelijkheid zou zijn om de waarde van de vakantiedagen in een fonds te stoppen. In dat scenario doneert de ene collega zijn vakantiedagen in een pot. De andere collega, die de extra uren nodig heeft, kan dan de uren uit dat fonds opnemen. Feit is dat de overheid hoge verwachtingen heeft van de proef. Minister Asscher van Sociale Zaken hoopt dat meer werkgevers het voorbeeld van de rijksoverheid volgen.

Collegiaal gebaar

In Amsterdam, waar de proef op kleine schaal werd uitgevoerd, is niet gekeken naar de waarde achter de vakantiedagen. Ze maakten daar wel gebruik van een fonds, maar de gemeente streepte alleen de uren tegen elkaar weg. 'We wilden een warm collegiaal gebaar maken', zegt Evita Westdijk van de Gideonsbende.

Bröls kijkt een jaar later met een uiterst goed gevoel terug op het experiment. 'De extra vrije uren die ik heb gekregen, gaven me wat mee ruimte. Juist in die uren was het mogelijk om een rondje met mijn moeder te wandelen of samen thee te drinken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden