Idfa-documentaire Push

Documentaire Push brengt in beeld hoe torenhoge prijzen bewoners uit de grote steden duwen

Central Park, New York. Beleggingsfirma’s hebben de grote steden onbetaalbaar gemaakt volgens de documentaire ‘Push’. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Huur- en huizenprijzen in grote steden rijzen de pan uit. De documentaire ‘Push’ volgt Leilani Farha, VN-rapporteur ‘huisvesting als mensenrecht’, in haar strijd voor betaalbare woningen in de grote stad. Zondag gaat Push in première op documentairefestival Idfa, in aanwezigheid van de hoofdrolspeler. Hoe ernstig is de situatie in de ogen van twee kenners van de Nederlandse huizenmarkt?

Grote steden raken in de greep van het grote geld. Anonieme financiële reuzen kopen talloze woonblokken op, verjagen de arme bewoners en verkopen de appartementen aan beleggers. Die komen niet zelden uit het buitenland en laten de woningen net zo makkelijk leeg staan, in de verwachting dat de prijzen nog verder zullen oplopen.

Dat is het beeld dat oprijst uit de documentaire Push, die zondag haar Nederlandse première beleeft tijdens het documentairefestival Idfa in Amsterdam. De film is van de Zweedse regisseur Fredrik Gertten, die bekend is van onder andere de documentaire Becoming Zlatan (2016) over zijn landgenoot en profvoetballer Zlatan Ibrahimovic. Hij volgt Leilani Farha, special rapporteur van de Verenigde Naties over huisvesting als mensenrecht.

Die VN-onderzoeker bekijkt van Toronto en Malmö tot Barcelona en Londen huizen en wijken die in de greep vallen van grote beleggingsfirma’s. Hun recept: een beetje opknappen en voor veel meer geld verhuren. Of huurders verjagen en verkopen. Alles met dank aan de snel stijgende woningprijzen in de grote steden.

‘Dit is een ongelofelijk urgent moment’, stelt Farha. ‘Over de hele wereld kopen investeerders land op. Daar wordt vervolgens niet gebouwd voor de gemeenschap, maar worden luxe appartementen neergezet. Dat leidt tot het verdrijven van de armste mensen. Soms staan die appartementen gewoon leeg.’

De Nederlands-Amerikaanse hoogleraar sociologie Saskia Sassen valt haar bij in de film. Het gaat niet alleen maar over het duurder worden van de arme buurten, zodat de armere bewoners er geen plek meer hebben. ‘Het gaat om een diepere, meer fundamentele ontwikkeling.’ Grote beleggers hebben de woningmarkt volgens Sassen namelijk ontdekt als volgende ‘mijnsector’.

Beleggingsfirma’s kopen duizenden huizen, verpakken die in een beleggingspakket en stoten die door naar de markt, ziet Sassen. Met harde ingrepen wordt het rendement vervolgens flink opgekrikt. De huizen functioneren vervolgens vooral ‘als vermogensdragers, om mee te spelen.’ De beleggers zijn ‘een monster dat onzichtbaar is, met een taal die niemand kan begrijpen’.

De Amerikaanse belegger en durfkapitalist Blackstone is in de documentaire de verpersoonlijking van dat monster. Een ‘aasgier’, volgens Farhana. Het bedrijf, dat ook investeert in Nederlandse huurhuizen, zegt op bruuske wijze een interview met haar af. Zij laat zich niet uit het veld slaan en start een beweging op (‘The Shift’) voor steden die zich willen verweren tegen de kapitaalkrachtige partijen die de ziel van hun gemeenschap ondergraven.

Push (Fredrik Gertten, 92 min., 2019, Nederlandse première) is te zien op Idfa op 24, 26, 29, 30/11 en 1/12. De première wordt bijgewoond door VN-rapporteur Leilani Farha en de regisseur.

VN-rapporteur Leilani Farha.

Gertjan Bakker, consulent van Woon, een Amsterdamse stichting voor huurdersbelangen en Twitter-activist met de hashtag #wooncrisis:

‘Een woning is een financieel product geworden, een verdienmodel. Mijn woning is mijn inkomen, hoorde ik deze week bij een hoorzitting van de gemeente Amsterdam over meer regels voor de huurmarkt. De documentaire geeft wat dat betreft een goed beeld van de situatie in veel steden. Alles draait om geld in de woningmarkt. En dat is de laatste tien jaar alleen maar erger geworden.

‘Natuurlijk zijn er altijd beleggers geweest. Die kochten hele panden of straten tegelijk. Nu gaat het in Amsterdam om individuele woningen. Kleine beleggers kopen juist de goedkopere woningen; huizen voor gewone mensen. Ze gooien er een extra wandje in en verhuren het aan zoveel mogelijk mensen voor de hoogst mogelijke prijs.

‘Onder het kabinet Rutte II is de aanval geopend op de rechten van huurders en de sociale woningbouwverenigingen. Een huurcontract kan worden beperkt tot maximaal twee jaar. En stijgen de huizenprijzen in de buurt, dan kunnen steeds meer woningen uit de sociale huur worden getrokken. Vervolgens worden ze verhuurd tegen de marktprijs, zonder enige limiet.

‘Mensen maken zich wel druk over het Kwartje van Kok, maar je hoort bijna niemand over dit soort beleid. Terwijl dat leidt tot een enorme woononzekerheid en prijsstijgingen. Het is een stille, sluipende ontwikkeling. Uiteindelijk krijg je een onbetaalbare stad, waar de verpleegster en de politieagent niet meer kunnen wonen. En zo’n stad is een dooie stad.

‘Het zijn geen natuurrampen die ons overkomen. Het is niet simpelweg de wet van vraag en aanbod. Het is ook gewoon beleid. We zullen de huurmarkt verdergaand moeten reguleren. Nu houdt de huurregulering op bij 720 euro huur per maand. Dat mag naar 1.200 euro per maand. We denken wel dat het in Amsterdam niet zo erg is als in steden als Londen en Parijs. Maar er zijn genoeg tekenen aan de wand. We gaan dezelfde kant op, als we niks doen.

‘Het gaat uiteindelijk om de vraag: van wie is de stad? Van een Amerikaanse of Duitse belegger? Van partijen die vandaag kopen en morgen weer verkopen? Of van een heel diverse bevolking, van arm tot rijk? We moeten er ook onze eigen pensioenfondsen op aankijken. Die leveren het leeuwendeel van het geld dat wordt belegd in woningen. Investeren ze ook in betaalbare nieuwbouw? Voegen ze wat toe?

‘In de documentaire is het misschien wat al te veel de schuld van het grote geld. Natuurlijk moet je die beleggers goed in de gaten houden. Steden moeten de baas blijven van hun eigen bestaan, greep houden op hun eigen markt. Dat kan door goede regulering. Maar uiteindelijk moeten die beleggers wel voor heel veel nieuwbouw zorgen. En die is heel hard nodig.’

Piet Eichholtz: ‘Het gaat niet om die verderfelijke financiële wereld en zogenaamd criminele beleggers. Dat is lulkoek. We bouwen gewoon te weinig.’

Piet Eichholtz, hoogleraar vastgoedfinanciering aan de Universiteit Maastricht en adviseur van pensioenbeleggers:

‘De betaalbaarheid van wonen in de grote steden is wereldwijd een groot en urgent probleem. Wat dat betreft is de documentaire een indrukwekkende hartekreet. Maar de documentairemakers missen de kern volledig. Het gaat niet om die verderfelijke financiële wereld en zogenaamd criminele beleggers. Dat is lulkoek. We bouwen gewoon te weinig. En die diepere laag blijft in Push volledig onbenoemd.

‘Er is een enorme trek van mensen naar de grote steden gaande. Een razendsnelle superurbanisatie. Die valt nauwelijks bij te benen met woningbouw. Als de steden niet snel groeien, dan gaan de prijzen omhoog. Dan kun je jammeren over het financiële systeem en de grote beleggers van deze wereld. Maar we stellen gewoon te weinig locaties beschikbaar voor woningbouw.

‘Wonen als belegging is van alle tijden. Wij hebben de huurcijfers vanaf het jaar 1500. Er werd altijd al verhuurd tegen de marktprijs. Niks recht op wonen, gewoon de markthuur. En omdat dat altijd al zo is geweest, kan het beleggen an sich ook niet de oorzaak zijn van het oplopen van de prijzen. Overigens is de rol van beleggers op de woningmarkt in Nederland maar heel beperkt. Heeft Blackrock 50 duizend huizen gekocht in Amerika? Dat is niks. We hebben in Nederland corporaties die méér woningen hebben. De sociale sector is hier drie keer zo groot als de particuliere huursector.

‘De beleggers profiteren van de hoge prijzen, maar ze hebben het probleem niet veroorzaakt. De oorzaak blijft: heel veel vraag en weinig aanbod. Dus die documentaire zit volledig op het verkeerde spoor. Op de koopwoningenmarkt is de betaalbaarheid in Nederland nu goed. De prijzen zijn hoog, maar de rente is afschuwelijk laag. Voor huurwoningen is dat anders. Die worden gewoon te duur, zeker in de grote steden. Maar ja, is er aanbod? Nee.

‘Dat kleine beleggers de prijzen opdrijven is wat mij betreft niet zeker. Die zetten een koopwoning om in een huurwoning. Dat gaat dus niet ten koste van het aanbod. Voor Airbnb is dat anders. Er worden nu hele huizen gekocht voor de verhuur aan toeristen. Dat verkleint het woningaanbod en leidt dus tot hogere prijzen van andere huizen. Het lijkt me terecht dat steden daar nu wat aan doen. Maar het is een symptoom, geen oorzaak van het probleem.

‘Veel belangrijker dan het aanpakken van Airbnb is dus bouwen. Een lege plek? Hup, woningen. Een weiland? Hup, woningen. Klaag je over de prijzen in Haarlem? Bouw dan het hele gebied vol tussen Haarlem en Amsterdam. Een weiland naast je huis, en lage prijzen, dat kan niet meer. Het is het een of het ander. Donderdag werd bekend dat het aantal bouwvergunningen voor woningen opnieuw is gedaald. Dus wordt het probleem alleen maar groter.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden