DNB: vrijwel overal in de economie schijnt de zon, loon zou best wat omhoog mogen

De crisis en bijbehorende malaise zijn echt voorbij, meent De Nederlandsche Bank. Alleen zouden de consumenten wat meer te besteden moeten hebben.

Nederlanders laten het geld steeds makkelijker rollen.Beeld anp

Nederland stevent af op de hoogste economische groei in tien jaar tijd. Maar, zo waarschuwt De Nederlandsche Bank (DNB), huishoudens zien die toenemende welvaart onvoldoende terug in hun portemonnee.

Met 2,5 procent bereikt de groei dit jaar haar hoogste niveau sinds de crisis, maakte DNB maandag bekend.

'Eigenlijk kun je niet meer van herstel spreken', constateert Job Swank, directeur monetaire zaken en finan-ciële stabiliteit bij DNB. 'Dit is gewoon gezonde economische groei. De crisis en de bijbehorende malaise verdwijnen steeds meer naar de achtergrond.'

Werkloosheid blijft dalen

Daarvan profiteert vrijwel alles en iedereen. De overheid ziet haar tekort wegsmelten als sneeuw op een Zuid-Europees strand. Mocht een nieuw kabinet het (onwaarschijnlijke) besluit nemen geen extra geld uit te geven, dan daalt de staatsschuld zelfs van 62,3 procent naar 51,3 procent van het bruto binnenlands product (bbp) in 2019, zo blijkt uit de nieuwste DNB-prognoses. Ook het bedrijfsleven draait op volle toeren. De winstgevendheid blijft goed, de export stijgt sneller dan de wereldhandel.

Alleen de gemiddelde burger komt er bekaaid van af. Huishoudens zien hun beschikbare inkomen weliswaar stijgen (met 1,6procent in 2017) maar dat is opnieuw minder dan de bbp-groei. Van de gebruikelijke inhaalslag die werknemers en zzp'ers na een crisis maken, is al helemaal geen sprake. Typerend is dat de zogenoemde 'arbeidsinkomenquote' het deel van de taart dat naar de werkenden gaat niet omhoog gaat, maar gelijk blijft. Dat is extra wrang, omdat dit deel de afgelopen decennia alleen maar is geslonken: bedrijven (winst) krijgen relatief steeds meer, de doorsnee Nederlander (loon, zzp-tarief) steeds minder.

Dat de lonen achterblijven is des te vreemder gezien de afname van de werkloosheid. Het aantal werkzoekenden daalt de komende jaren naar verwachting van bijna 539.000 Nederlanders naar minder dan 400.000. Met dat aantal zou slechts 4,4 procent van de beroepsbevolking werkloos zijn.

'In het verleden kon je er donder op zeggen dat als de werkloosheid daalde, de lonen stegen', zegt Swank. Dat gebeurt nu in veel mindere mate. Volgens DNB duidt dat erop dat de arbeidsmarkt, uitzonderingen zoals het basisonderwijs daargelaten, minder krap is dan de werkgevers beweren. Er is volgens de centrale bank veel 'onbenut arbeidspotentieel'. Zo raakte in de crisisjaren een grote groep werkzoekenden dusdanig ontmoedigd, dat zij het tijdelijk opgegeven hebben. Ook zouden veel mensen met kleine kruimelcontracten graag meer uren willen werken.

Naast die verborgen werkloosheid kunnen er ook andere, fundamentelere ontwikkelingen meespelen, geeft Swank desgevraagd toe. 'We zien langzaam een nieuwe economische wereld ontstaan en die heeft ook invloed op de lonen.'

Zo liggen de vakbonden al jaren op hun gat, staan werknemers zwakker door flexibilisering en rukken automatisering en robots op. Hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers beaamt dat. 'Kijk naar de banken. Daar zijn zoveel banen verdwenen dat mensen al blij zijn überhaupt nog werk te hebben. In die situatie trekken mensen geen heel grote broek aan als het om hun beloning gaat.'

Niet alleen de vakbonden, maar ook de centrale bankiers vinden dat een probleem. Zij kijken naar de stabiliteit van de Nederlandse economie als geheel. Hogere lonen zijn goed voor de binnenlandse bestedingen. Bovendien maken zij het huishoudens makkelijker om hun schulden af te bouwen. Om die reden pleitte DNB de afgelopen jaren al meerdere keren voor een bescheiden loongolfje.

Een beetje krapte op de arbeidsmarkt zou in die optiek zo slecht niet zijn. 'Wij zijn niet voor ongeremde loonstijgingen. Dat een centrale bank pleit voor hogere lonen, is historisch bezien al heel wat', zegt Swank desgevraagd. 'Maar inderdaad, er mag best nog wel wat meer bij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden