DNB moet vaker 'nee' leren zeggen

Het gaat niet om Wellink zelf, veel belangrijker is de weeffout in het bankentoezicht. De bank is zich meer en meer gaan gedragen als de belangenbehartiger van het Nederlandse bankwezen....

Met tegenzin wilde Bankpresident Wellink vorige week toegeven dat het ‘meer en beter had gekund’. En pas na lang sjorren door Jolande Sap van GroenLinks was hij bereid excuses te maken voor de steken die DNB had laten vallen. De grondtoon was echter onveranderd.

Al jaren is de verdedigingslijn van Wellink dat hij met handen en voeten is gebonden aan wetten en regels en dat hij echt meer zou hebben gedaan als dat zou hebben gekund. Dat was ook vorige week het geval. Uit taal en lichaamshouding sprak diep onbegrip voor de verwijten die hem werden gemaakt.

Na ABN Amro en Icesave is DSB de derde affaire rond het bancaire toezicht. Een bananenschil die Wellink fataal dreigt te worden. Het is begrijpelijk dat de volkswoede zich richt op de man die bijna 30 jaar bij DNB werkt, waarvan 14 als president. Persoon, positie en instelling zijn in de loop der jaren steeds meer met elkaar vergroeid.

Krant en tv zijn daar mede schuldig aan: als er financieel stront aan de knikker is, wordt gemakkelijk de weg gevonden naar het orakel van het Westeinde. Dat levert mooiere tv op dan de monoloog van een verslaggever voor een glazen bankgebouw. Wellink liet zich dat welgevallen. Nooit heeft hij geprobeerd om deze verpersoonlijking te voorkomen: Wellink was DNB en DNB was Wellink. En dat komt zowel Wellink als DNB nu duur te staan.

Want het gaat natuurlijk helemaal niet om Wellink. Veel belangrijker is de weeffout die in het Nederlandse bankentoezicht zit. Sinds het verlies van zijn monetaire taken aan Frankfurt is DNB zich meer en meer gaan gedragen als de belangenbehartiger van het Nederlandse bankwezen. Groot en winstgevend moest dat worden en dus werden fusies tussen verzekeraars en banken toegestaan, mochten banken hun hypotheekportefeuilles verpakken en verkopen, werden de eisen voor hypotheekleningen versoepeld, mochten roofbankjes als DSB ongehinderd hun gang gaan, werd buitenlandse nieuwkomers als Icesave geen strobreed in de weg gelegd en mochten grootbanken als ING, ABN Amro en Rabobank meedenken over vorm en inhoud van het toezicht.

Formeel moet DNB alleen zorgen voor financiële stabiliteit. In werkelijkheid heeft DNB vooral de groei van de Nederlandse bancaire sector gestimuleerd. Met alle gevolgen van dien: in twee decennia is een grote kwetsbare financiële sector ontstaan, met activa ter waarde van pakweg vijf keer het bruto nationaal product, die tijdens de crisis voor ruim 80 miljard euro door de staat overeind moest worden gehouden. Zorgwekkender is de gigantische private schuldenberg. Nederlanders hebben per hoofd van de bevolking meer schulden dan Amerikanen, Britten of Ieren en dat heeft alles te maken met een huizenbubbel. Als de huizenprijzen ook maar iets zakken, zijn de gevolgen niet te overzien. En met een recessie in het vooruitzicht zijn ook de kredietwaardigheidbeoordelaars daar huiverig voor geworden.

Hoe komt dat? Natuurlijk is er gelobbyd en natuurlijk is de toezichthouder voor informatie afhankelijk van de banken waarop hij toezicht houdt. Oftewel de relatie zal altijd innig zijn. Maar dat de toezichthouder op schoot bij de sector is gaan zitten als DNB heeft gedaan, komt volgens mij doordat de toezichthouder meer en meer is gaan geloven in de beloftes van financiële innovatie. Efficiënte markten, gespreide risico’s, hoge rendementen, lage kapitaalkosten en de competitieve voordelen van een groot financieel centrum – daarvoor is DNB vierkant gevallen. Dat de toezichthouder het wereldbeeld van de sector heeft overgenomen, is het echte probleem achter de toezichtaffaires van de laatste jaren.

Overigens is dat niet alleen in Nederland gebeurd. In Ierland, het Verenigd Koninkrijk, de VS, Luxemburg en zelfs in het Bazelse bankencomité dat Wellink voorzit, was het niet anders: wat goed is voor banken is goed voor ons allen.

Niet alleen de toezichthouder leed aan financiële verblinding. Pers en politiek konden er ook wat van. Waar zijn de waarschuwende stukken over onze private schuldenberg? Waar de reportages over de Nederlandse hypotheekverpakkers? En waar waren de parlementariërs toen onze financiële markten werden gedereguleerd?

DNB moet leren vaker ‘nee’ te zeggen. ‘Nee’ tegen het verpakken en buiten de boeken plaatsen van hypotheekproducten, ‘nee’ tegen fusies en overnames, ‘nee’ tegen binnenlandse bankjes met roofzuchtige praktijken, ‘nee’ tegen buitenlandse frontbanken, ‘nee’ tegen verzoeken om minder regels. Daarvoor is meer afstand, minder intimiteit, meer intellectueel vermogen en minder samenspraak nodig. Alleen dat kan DNB en Nederland in de toekomst beschermen.

Juist omdat Wellink zozeer de verpersoonlijking is van een toezichthouder die bij de sector op schoot zat, doet hij er goed aan de eer aan zichzelf te houden. Breken met zijn erfenis lukt alleen als hij zelf het veld ruimt. Dat heeft niets met buigen voor politieke druk te maken. Dat is gewoon gezond verstand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden