DNB: lage hypotheekrente is een sluipend gevaar

Als de rente plotseling stijgt, dreigen vooral huishoudens met aflossingsvrije hypotheken in de knel te raken. Ook bedrijven met hoge schulden lopen gevaar, zegt De Nederlandsche Bank.

Het interieur van een huis op Funda dat voor 595 duizend euro te koop staat in Amsterdam.

De gewenning aan een lage rente vormt een risico voor het financiële systeem in Nederland. Als de rente ineens zou gaan stijgen kunnen met name huishoudens met aflossingsvrije hypotheken en mkb-bedrijven met grote schulden in problemen komen.

Dit blijkt uit het halfjaarlijkse Overzicht Financiële Stabiliteit dat De Nederlandsche Bank dinsdag heeft gepubliceerd. Hierin worden de risico's geschetst voor het financiële systeem die groepen of hele instellingen kunnen raken en uiteindelijk ook de economie kunnen ontwrichten. Volgens de bank zijn er vijf grote risico's.

Rentestijging

Een van de grootste risico's is een rentestijging. Wanneer dat gebeurt, kunnen huishoudens en bedrijven het lastig krijgen. De schulden van Nederlandse bedrijven en huishoudens behoren tot de hoogste ter wereld. In Europa hebben alleen Cypriotische huishoudens een hogere schuld als percentage van het bbp. Nederlandse huishoudens hebben alleen al 650 miljard euro aan hypotheekschuld. Nederlandse bedrijven hebben met 800 miljard euro ook relatief veel schulden.

Woningmarkt

In Amsterdam zijn de huizenprijzen met 20 procent gestegen, terwijl ze in de rest van het land 4 procent meer waard werden. De Nederlandsche Bank waarschuwt ervoor dat de huizenmarkt overspannen kan raken, met het risico op zeepbelvorming. Daarom pleit De Nederlandsche Bank ervoor de schokbestendigheid van de woningmarkt te vergroten: de hypotheekrenteaftrek moet sneller worden versoberd en de ltv-limiet, de maximale hypotheek in relatie tot de waarde van het huis (loan to value), moet worden verlaagd tot 90 procent. Nu is deze ltv-limiet 100 procent.

Marktturbulentie

De financiële markten lijden onder grote turbulentie. Sinds de zomer van 2014 is een vlucht naar veiligheid gaande, waardoor de prijzen van aandelen, grondstoffen en bedrijfsobligaties met een lage kredietwaardigheid (high yield) scherp zijn gedaald en staatsobligaties en bedrijfsobligaties met een hoge kredietwaardigheid (investment grade) sterk zijn gestegen. Ook de prijzen van zogenoemde coco's (contingent convertible-obligaties) staan onder druk. Deze worden door banken uitgegeven. Indien banken in problemen raken kunnen ze die omzetten in aandelen of de couponrente daarvan opschorten.

Ook Nederlandse banken (ABN Amro, ING, Rabobank, SNS Bank, Bank Nederlandse Gemeenten) worden door de turbulentie geraakt. Zij hebben 38 miljard euro uitstaan in landen die kampen met dalende grondstofprijzen zoals Rusland en Brazilië en nog eens 40 miljard bij olieproducerende landen. Dankzij extra systeembuffers zijn er voorzorgen genomen. De probleemleningen van Nederlandse banken bedragen slechts 2,75 procent van het totaal aan uitstaande leningen.

Negatieve rente

Nederlandse pensioenfondsen ondervinden de invloed van langdurig lage rente en verslechterde marktomstandigheden. Sinds 2007 is de gemiddelde dekkingsgraad van de fondsen gedaald van 140 naar 100 procent, waardoor zij kwetsbaar zijn voor financiële schokken. Verzekeraars hebben daar iets minder last van, maar kampen met afnemende vraag naar levensverzekeringen. 'Een onverhoopt faillissement van een grote verzekeraar kan besmettingsgevaar met zich meebrengen.' Banken hebben volgens De Nederlandsche Bank nog enige ruimte om de spaarrentes verder te verlagen en daarmee de rente-uitgaven te drukken.

Fintech

Technologische innovatie in de financiële sector groeit exponentieel, net zoals dat eerder gebeurde in de muziekindustrie en het hotelwezen. Hieronder worden mobiel bankieren, iDeal, contactloos betalen en ook crowdfunding verstaan.

Blockchaintechnologie (de bitcoin) en peer-to-peerleningen (leningen zonder tussenkomst van banken) leidden ertoe dat er geen banken meer nodig zijn. Dat kan voordelen hebben, maar er kleven ook risico's aan. Zo kan het toezicht worden bemoeilijkt, ontstaan er cyberrisico's en nieuwe too-big-to-fail-spelers; banken die te groot zijn om failliet te laten gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden