DNB hield twijfels over IJsland voor zich

Het zijn bange dagen voor de controllers en financiële verantwoordelijken van gemeenten, provincies, waterschappen, scholen, woningcorporaties en de kerncentrale Borssele.

‘Gemeentes en provincies hebben alle regels nageleefd en zijn toch hun geld kwijt,’ zegt Ton Hooijmaijers, gedeputeerde van de provincie Noord-Holland en waarschijnlijk de grootste verliezer van de kredietcrisis. Noord-Holland stalde 79 miljoen in IJsland en nog eens 20 miljoen bij Lehman Brothers.

Voor zover bekend dreigen de overheden ongeveer 230 miljoen euro kwijt te raken. Zij zijn verplicht om dreigende financiële problemen snel openbaar te maken. Dat geldt minder voor instellingen als scholen en woningcorporaties, waarover de komende weken nog een aantal wanhoopstijdingen wordt verwacht. Ook zij wisten de weg naar de hoge IJslandse rentes te vinden.

‘De lagere overheden zijn echt niet collectief gek geweest. Degenen die de regels hebben opgesteld, moeten nu ook het geld terugeisen’, meent Hooijmaijers, die het verbazingwekkend vindt dat hij nooit is geïnformeerd over de twijfels die De Nederlandsche Bank (DNB) en het ministerie van Financiën deze zomer al hadden over IJslandse banken.

‘Toen ik Wellink hoorde zeggen dat hij al langer twijfelde over hun financiële positie, dacht ik: waarom hebben wij nooit iets te horen gekregen? Hij had deze informatie toch via de ministeries van Financiën en Binnenlandse Zaken aan ons kunnen doorspelen?’

Naar nu blijkt stond DNB vlak voordat de bom barstte op het punt om in te grijpen bij de IJslandse internetspaarbank Icesave, waar de meeste overheden hun overtollige geld op deposito’s stalden. DNB koos echter voor stille diplomatie, in plaats van publiekelijk of in de lokale wandelgangen aan de bel te trekken.

Wettelijk gezien kon DNB weinig doen. Bovendien had een waarschuwing aan spaarders nog sneller tot een val van de IJslandse banken kunnen leiden, zeggen DNB en politiek Den Haag eensgezind.

Wouter Bos voegde daar woensdag aan toe dat DNB waarschijnlijk verkeerd is voorgelicht door de IJslandse toezichthouder over de kredietwaardigheid van IJslandse banken. ‘Dat kan leiden tot een rechtszaak, want zo kunnen we niet werken’, zei Bos. DNB kreeg tot het laatst toe vanuit IJsland de informatie dat het goed zat.

De toezichthouder sprak in mei 2008 met Landsbanki (het moederbedrijf van Icesave) af dat de bank in het eerste jaar maximaal 500 miljoen euro Nederlands spaargeld mocht aantrekken. In juni bleek dat Icesave die afspraak al in de eerste maand al had overschreden.

Toen DNB Icesave hierop aansprak, lieten de IJslanders in september weten dat ze zich niet gebonden voelden aan de eerder gemaakte afspraken. In de tussenliggende maanden meldden zich dagelijks honderden particuliere spaarders en een groeiend aantal (semi-)overheden als klant bij de IJslandse prijsstunter.

In de Tweede Kamer waait een andere wind. Daar vindt een groot deel van de partijen dat de lokale overheden te makkelijk met het vingertje naar het Rijk wijzen. ‘Ik snap de boosheid, het verdriet en de teleurstelling’, zegt Ernst Cramer (ChristenUnie). ‘Maar laten de lokale overheden nu samen met het Rijk een vuist maken richting IJsland, in plaats van dat we elkaar de tent uitvechten.’

‘De overheid is geen Sinterklaas’, vindt CDA’er Frans De Nerée. ‘Gemeenten gingen zelf voor een half procentje meer rente naar buitenlandse banken.’ Daarmee verwoordt hij het algehele gevoel in de Kamer. ‘Gemeenten hebben zich het risico onvoldoende gerealiseerd’, aldus Irrgang (SP). Wel vindt vrijwel iedereen dat overheden die failliet dreigen te gaan (juridische) hulp moeten krijgen.

Politiek Den Haag heeft sinds de Ceteco-affaire uit 1999 – toen bleek dat de provincie Zuid-Holland voor honderden miljoenen speculeerde met overheidsgeld – weinig op met het bankieren door lokale overheden. In de Kamer gaan dan ook stemmen op de lagere overheden minder financiële autonomie te geven, bijvoorbeeld door ze te verplichten hun geld bij de Bank Nederlandse Gemeenten te stallen.

Ondertussen regent het initiatieven van de overheden om iets van de gestalde miljoenen terug te krijgen. De provincies Noord-Holland en Groningen en een aantal gemeenten werken sinds woensdag samen om de deposito’s uit IJsland terug te krijgen. De huisadvocaat van de provincie Noord-Holland treft voorbereidingen om gezamenlijk geld terug te vorderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden