DNB had eerder in moeten grijpen bij dubieus trustkantoor

De Nederlandsche Bank greep niet tijdig in bij een trustkantoor. Gedupeerden van het kantoor eisen nu honderdduizenden euro's schadevergoeding. In de branche zijn vaker problemen.

Vadim B.'s trustkantoor Blaustein Business lawyers in Amersfoort. Twee weken geleden viel de FIOD hier binnen. Beeld Aurélie Geurts

Persoonlijk raadgever van 'vorsten, oligarchen, beroemdheden en politici'. Meer dan honderdvijftig medewerkers in vijftien landen. Gelicenseerd door De Nederlandsche Bank, de toezichthouder op de trustsector. En gedragen door een 'dynastie van juristen'.

Aan de Stadsring van Amersfoort, in een kantoorvilla uit 1903, resideert Blaustein Business Lawyers, specialist in het opzetten van juridische structuren voor bedrijven. De eigenaar is Vadim B., geboren op 6 mei 1977 in het Russische Leningrad, tegenwoordig Sint Petersburg. Lid van internationale netwerken voor integere bedrijfsvoering en in 2009 nog de koper van het eerste vaatje haring op de Amersfoortse Haringparty.

Twee weken geleden drong de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) het pand binnen. Op nog eens dertien locaties in Nederland, Curaçao, Duitsland en Monaco gebeurde hetzelfde. Vadim B. werd aangehouden op verdenking van belastingontduiking, valsheid in geschrift, misbruik van de regeling voor kennismigranten, oplichting en witwassen. Er werd beslag gelegd voor een bedrag van 7 miljoen euro, waaronder 100 duizend euro in contanten in de woning van B. in Monaco. Ook een limousine van het merk Bentley werd in beslag genomen.

Keurmerk

Het was daadkrachtig ingrijpen in een sector waarover De Nederlandsche Bank dit jaar bij herhaling stevige taal bezigde. Trustkantoren zijn gespecialiseerd in het wereldwijd opzetten van vennootschapsketens. Die worden gebruikt voor internationaal zakendoen en het ontwijken van belastingen, maar vaak ook voor belastingontduiking, witwassen en het verbergen van crimineel geld. De Nederlandse kantoren houden zich volgens DNB onvoldoende bezig met de 'inherent grote integriteitsrisico's' van hun werk. Geld verdienen krijgt vaak voorrang.

Onder druk van onthullingen over belastingontduiking en witwassen heeft de trustsector al plechtig beloofd zijn leven te beteren. Belangrijkste wapen: een integriteitskeurmerk van branchevereniging Holland Quaestor. Trustkantoor Blaustein kreeg die ridderslag in april jongstleden. Een wapenfeit dat Vadim B. met tromgeroffel aankondigde op zijn website.

DNB toonde zich een maand later niet onder de indruk van het integriteitskeurmerk. Op een seminar voor trustkantoren geeft DNB-directeur Frank Elderson zijn toehoorders nog eens een draai om de oren: 'We hebben het over hoe criminele geldstromen worden witgewassen. Hoe de onderwereld de bovenwereld infiltreert en haar tentakels uitstrekt naar de instituties en de rechtsorde van onze democratische, vrije samenleving.'

Twaalf boetes

In 2015, zo memoreerde Elderson, gaf DNB dertig waarschuwingen en twaalf boetes aan Nederlandse trustkantoren. Twee keer werd een naam geschrapt uit het register en een keer werd aangifte gedaan bij het OM. Ook waren er 'grote zorgen' over tenminste vier kantoren waaraan het keurmerk is verleend. DNB wil niet zeggen of Blaustein daartoe behoort.

Dat lijkt op actief ingrijpen, maar het maakt weinig indruk op een Russische familie die zaken deed met Blaustein. Na hun verhuizing naar Nederland adviseerde Vadim B. de familie (naam bekend bij de Volkskrant en DNB) hun belangen middels een vennootschap in te passen in een internationale structuur. Het liep uit op een drama, zegt hun advocaat Ronnie Eisenmann. De vennootschap bleek onbereikbaar voor de familie, verzoeken en dwangbevelen om aanpassing bleven onbeantwoord. De schade: minstens zo'n driekwart miljoen euro. Drie andere gedupeerden melden zich bij Eisenmann met vergelijkbare klachten.

Toezichthouder DNB had veel eerder moeten en kunnen ingrijpen bij Blaustein, zegt Eisenmann. 'In 2012 lag er een eerste serieuze klacht bij DNB. In november 2015 dienden wij onze klacht in. In het voorjaar en de zomer van 2016 volgden nog twee klachten. We hebben het over een zeer dubieus bedrijf. Er waren dus tal van aanleidingen om in te grijpen. DNB deed niets. Burgers moeten erop kunnen vertrouwen dat een toezichthouder zijn taak naar behoren uitvoert.'

Vergunningen en verplichtingen

Nederland telt 259 trustkantoren met een licentie van De Nederlandsche Bank. DNB verleent vergunningen op basis van de Wet toezicht trustkantoren. Die verplicht de bedrijven de herkomst van gelden van door hen opgerichte vennootschappen te kennen. Ook de 'uiteindelijke belanghebbende' moet bekend zijn. Zo moeten de kantoren crimineel gebruik van trusts voorkomen. Er zijn talrijke voorbeelden dat kantoren niet zwaar tillen aan die wettelijke verplichting. De Tweede Kamer werkt aan een aanscherping van de wet (onder andere sneller intrekken vergunning), die is voorzien voor 2018.

Eerder 'uit de markt'

Mogelijk heeft DNB twijfels over Blaustein gemeld bij het Openbaar Ministerie of de Belastingdienst. De toezichthouder wil daar niets over zeggen. Het OM maakte zelf bekend dat het onderzoek naar het kantoor begon na een boekenonderzoek van de Belastingdienst bij vier ondernemingen van de verdachte. Vadim B. zou geen of te weinig belasting hebben afgedragen over de vergoedingen voor zijn trustwerk over de periode 2010 tot en met 2013.

De vraag of de firma niet eerder 'uit de markt' gehaald kon worden is daarmee nog niet beantwoord. Sanctierechtadvocaat Melis van der Wulp, die in 2012 promoveerde op een onderzoek naar regulering en handhaving in de trustsector, denkt dat de toezichthouder 'te allen tijde gebruik kan maken van zijn toezichtbevoegdheden en dus niet het strafrechtelijk onderzoek hoeft af te wachten. De toezichthouder kan bestuurlijke maatregelen treffen, maar daarbij lijkt afstemming met het OM wel aangewezen.'

DNB wil geen commentaar geven op 'individuele zaken' zoals Blaustein. Een woordvoerder zegt wel dat 'een serieuze melding bij de toezichthouder altijd een serieuze reactie krijgt.' Het (bij wet voorgeschreven) DNB-register voor trustkantoren houdt het Amersfoortse bedrijf ondertussen nog in ere. Blaustein staat nog steeds te boek als gelicenseerd dienstverlener. Vadim B., die volgens zijn advocaat onschuldig is, is inmiddels weer op vrije voeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.