Voor- en nadelenlage rente

Dit zijn de voor- en nadelen van 0 procent spaarrente

Beeld Sophia Twigt

ABN Amro verlaagt als eerste grote bank de spaarrente naar 0 procent. Fijn voor huizenkopers, maar is het broekzak-vestzakwerk doordat tegelijk de huizenprijzen blijven stijgen? Vier pluspunten en dito nadelen bij de nullijn of zelfs negatieve rente. Pas op voor geldillusies!

ABN Amro verlaagde als eerste grootbank de spaarrente naar 0 procent. Hoewel niemand de toekomst kan voorspellen, zijn er aanwijzingen dat die 0 procent of zelfs negatieve rentes geen tijdelijke oprisping zijn maar een structureel verschijnsel dat heel lang kan aanhouden. De gevolgen op lange termijn laten zich moeilijk voorspellen. Maar de voor- en nadelen kunnen wel worden aangestipt. Nicola Mai en Peder Beck-Friis van Pimco, de grootste obligatiebelegger ter wereld, deden onderzoek naar de effecten van de negatieve rente in vijf verschillende landen of muntunies (Japan, Zweden, Denemarken, Zwitserland en de eurozone) en kwamen tot de conclusie dat de nadelen wel eens groter kunnen zijn dan de voordelen.

Voordelen:

Stimulering
Dit is de klassieker. Een lage rente maakt het voor bedrijven en individuen minder aantrekkelijk om geld op te potten of te sparen. Ze worden aangespoord geld uit te geven voor investeringen en consumptie, waardoor de economie wordt gestimuleerd. Na de kredietcrisis van 2008 is hier bewust op gestuurd door de monetaire autoriteiten – te beginnen met de Fed in de VS en Bank of Japan en later ook de Europese Centrale Bank. Te bewijzen valt het niet, maar mogelijk is hierdoor een Grote Depressie zoals in de jaren dertig van de vorige eeuw voorkomen. De ECB heeft hiermee ook nog en passant voorkomen dat de muntunie is geïmplodeerd. Een lage rente kan ook helpen de munt van een land – het wordt minder aantrekkelijk om in die munt te beleggen – te verzwakken en daardoor de concurrentiepositie te verbeteren. Maar als iedereen het doet, werkt het zelfs averechts. Net zoals bij het opwerpen van handelsbarrières.

Huizenkopers
Het wordt gunstiger voor mensen om op de pof te leven. Kredieten zijn bijna gratis. En de voordelen zijn enorm. Wie een huis koopt van 250 duizend euro is bij een rente van 6 procent (de rentestand van begin deze eeuw) op een volledig hypotheek 15 duizend euro per jaar kwijt aan rente. Bij een rente van 1,5 procent is dat 3.750 euro. Nu zitten daar wel addertjes onder het gras. De lage rente heeft de huizenprijzen vrijwel zeker opgedreven, zodat het deels vestzak-broekzakwerk is. Daarnaast betaalt de belastingdienst minder mee. Mensen die allerlei gebruiksgoederen (auto’s, wasmachines) op krediet kopen, hebben die problemen niet. Zij kunnen die veel goedkoper financieren. 

Bedrijven
Bedrijven hoeven niet meer naar de bank, maar kunnen heel goedkoop lenen door zelf bedrijfsobligaties uit te geven. Dat is vaak veel aantrekkelijker. Ze hoeven zich niet uit te leveren aan de kredietbewakers van bemoeizuchtige banken die als het wat slechter gaat zich met de strategie gaan bemoeien. Dinsdag meldde deze krant dat de bedrijfsschulden naar een record zijn gestegen. Mogelijk blijft daardoor veel werkgelegenheid (bijvoorbeeld in de detailhandel) behouden. Bij een hoge rente zouden veel meer bedrijven failliet gaan. Maar ook in dit geval heeft het voordeel ook een nadeel. De creatieve destructie komt hierdoor tot stilstand. Want onrendabele bedrijven (zombiebedrijven) worden kunstmatig overeind gehouden en verknallen de markt voor gezonde bedrijven.

Wil je weten of je genoeg verdient? Vul het Salariskompas van Intermediair in. 

Publieke schuld
De overheden – dat zijn de belastingbetalers, u en ik – die eigenlijk altijd diep in het rood staan, komen niet zo snel in problemen. Landen die als zeer kredietwaardig (triple A) bekend staan, zoals Nederland en Duitsland, hoeven zelfs nauwelijks meer rente te betalen over hun schuld. Voor de Nederlandse staat is dat een geweldige meevaller. In 1995 was Nederland nog 18 miljard euro kwijt aan rentebetalingen op de staatsschuld. Nu is dat 7 miljard. Met die voordelen kan het kabinet leuke dingen doen, zoals investeren in onderwijs, zorg en meer blauw op straat.

Een potentiële koper van een huis op de Mariottestraat in Den Haag bekijkt de woning tijdens een bezichtiging met de makelaar.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Nadelen:

Sparen, pensioenen en levenpolissen
Op een spaarrekening is nauwelijks nog ergens geld te verdienen. De hoogste rente op een vrij opneembare spaarrekening is nu 0,2 procent bij NBIC. Wie zijn geld voor langere tijd vastzet – zeker als dat gebeurt bij een exotische bank – kan zelfs nog wel 1,45 procent krijgen. Maar niet iedereen durft dat. Pensioenfondsen zitten zoals bekend in grote problemen. Dat komt omdat zij bij het uitrekenen van hun toekomstige verplichtingen met een steeds lagere rente op beleggingsopbrengsten rekening moeten houden. Daardoor dalen al jaren hun dekkingsgraden. Dat heeft tot veel onrust en debat geleid, omdat de lage rente een enorme waardestijging van vastgoed en aandelen heeft veroorzaakt. Hier hebben pensioenfondsen vaak nog meer in belegd. Pensioenplannen die in de toekomst een minimuminkomensgarantie bieden, kunnen niet meer worden nagekomen omdat ze bij een rente van nul of negatieve rente onvoldoende opbrengst genereren. ‘Aanhoudend lage tarieven kunnen leiden tot instabiliteit in deze sectoren en kunnen in de loop van de tijd mogelijk kapitaalinjecties in pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen vereisen’, aldus Peder Beck-Friis van Pimco.

Psyche
De mens is een raar en onzeker wezen. Geen homo economicus met rationeel gedrag. Extreem lage rentes of negatieve rentes moeten het spaargedrag ontmoedigen. Maar in de praktijk blijken mensen dan juist meer te gaan sparen. Ze voelen zich gedwongen het gemiste bedrag aan rente-inkomsten zelf te compenseren door nog zuiniger te leven en minder uit te geven. De wal keert het schip. Gedragseconomen noemen dit concept al ‘geldillusie’.

Risicogedrag
De lage spaarrente moedigt mensen aan meer risico’s te nemen. Ze gaan hun geld in aandelen of tweede huizen steken of kopen er bitcoins voor. Maar die producten kunnen allemaal snel in waarde dalen – niet met 1 of 2 procent, maar met schokken van 10 of 20 procent per jaar – waardoor mensen veel van hun geld kwijtraken. Als het misgaat, kan dat tot paniek en een crash leiden. Uit onderzoek van Robeco vorige maand bleek dat bijna bij de helft van de nieuwe beleggers (45,6 procent) de lage rente de enige aanleiding was om een beleggingsrekening te openen. Eerder onderzocht de AFM al wat Nederlanders zouden doen bij een negatieve rente. 20 procent van de ondervraagden zei te gaan beleggen, liefst 34 procent zou het geld van de bank halen en in een oude sok stoppen en 5 procent zou het geld snel uitgeven.

Hoofdkwartier van de ABN Amro Groep, Amsterdam.Beeld Bloomberg via Getty Images

Winstgevendheid banken

Die kan onder druk komen te staan. Banken krijgen te maken met negatieve rentes voor het wegzetten van geld, maar kunnen voor het aantrekken van spaargeld geen negatieve rentes rekenen. Dat laatste hangt samen met de felle concurrentie voor spaartegoeden, de politieke weerstand tegen negatieve rentes voor kleine spaarders en het gevaar van een bankrun.

Aan de cijfers van de banken is het nog niet echt merkbaar, want die maken nog steeds miljardenwinsten. Die winsten worden op dit moment meer gedrukt door de dreigende boetes op nalatigheid bij witwascontroles dan door lage marges. ABN Amro, ING en Rabo krijgen nog steeds 1 tot 1,5 procent rente op nieuwe hypotheken, terwijl ze 0,01 procent rente aan spaarders vergoeden. Maar negatieve rentes zijn wel een potentieel gevaar op lange termijn.

ABN Amro heeft 150 miljard aan hypotheekleningen uitstaan. De bank heeft ook 250 miljard aan spaargeld toevertrouwd gekregen. Bijna de helft daarvan bestaat uit saldi onder de ton (95 procent van alle klanten) – ruim 100 miljard. De bank heeft beloofd dat de rente daarop nooit negatief zal worden. Maar de bank moet wel een half procent rente vergoeden op de gemiddeld 30 miljard euro die dagelijks bij ECB wordt betaald. Hierop moet een half procent strafrente worden betaald. Dat kost 150 miljoen per jaar. Ook de rente op andere beleggingen van de bank (bijvoorbeeld staatspapier van Duitsland is Nederland) is negatief. Volgens Pimco zouden de banken bij het dalen van de winst kunnen besluiten minder leningen te verstrekken aan bedrijven en huishoudens, of de rente verhogen die zij voor die leningen in rekening brengen. Lagere aandelenkoersen van banken (minder eigen vermogen) dreigen deze effecten te verergeren. 

Nieuws ABN Amro is eerste grote bank die spaarders geen rente meer geeft.

Vijf alternatieven Nu de rente nul is, kost sparen geld. Wat moet je dan met je geld doen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden