Dit is géén belastingontwijking

Belastingontwijking? Nee hoor, alles gaat volgens de regeltjes. Maar vooral grote internationale bedrijven komen die afspraken soms wel buitengewoon goed uit.

Belastingafspraken, zogenoemde rulings, komen steeds meer onder vuur te liggen van de politiek, de OESO en de Europese Unie. De Nederlandse regering beschouwt ze nog altijd als een cruciaal 'asset', iets wat Nederland juist aantrekkelijk maakt als vestigingsplaats en dat dus niet gemist kan worden. Rulings zijn afspraken tussen de Belastingdienst en een onderneming over de manier waarop de Belastingdienst naar bepaalde transacties kijkt. Die afspraken veranderen niets aan de hoogte van de heffing, stelt de Belastingdienst zelf. Maar elke ruling gaat over een schimmige aangelegenheid, want zo'n ruling wordt juist gemaakt om onzekerheden op te heffen. Als de wet helder genoeg is, zijn ze niet nodig. De Volkskrant kreeg met een beroep op de Wet Openbaarheid van Bestuur een uitsplitsing van de 632 rulings van 2014. Hieruit konden 9 terreinen worden gedestilleerd, vol kronkelpaden en duistere steegjes.

Bedrijven die opgericht lijken om belasting te ontduiken

9 maal
Soms lijkt het er wel heel erg op dat een multinational bedrijven en instellingen heeft om de belasting te ontlopen. Zo kun je als bedrijf geen deelnemingsvrijstelling krijgen voor inkomsten uit buitenlandse dochters die alleen zijn opgericht om buitenlandse vennootschapsbelasting te ontwijken. Dit is dus een pure antimisbruik- bepaling. Maar een multinational heeft de de kans aan te tonen dat dat allemaal niet van toepassing is.

Combinaties van diverse fiscale constructies

4 maal
Op Bonaire wordt geen belasting geheven op winst (alleen op betaalde dividend wordt belasting geheven). Een multinational kan vanuit Nederland een vennootschap op Bonaire (of St. Eustatius of Saba) vestigen, en daarmee zijn winst niet of nauwelijks belast naar Nederland krijgen. Maar als de Belastingdienst deze constructie als een truc beschouwt om de belasting te ontwijken, zal die niet worden geaccepteerd. Wat natuurlijk sneu is voor een bonafide software-ontwikkelaar die op Bonaire een vestiging heeft.

Schuiven met kostenposten

12 maal
Neem een Brabantse timmerman, die af en toe in België klust. Die Nederlandse klussen vallen gewoon onder de Nederlandse belasting. Dat verandert als de timmerman in België een werkplaats heeft: dan heeft hij een vaste inrichting. Die Brabantse timmerman kan aanvoeren dat hij toch een inrichting heeft in België en dat daar een deel van zijn winst wordt gemaakt. Neem de Kulluk, het boorschip van Shell dat boven Canada naar olie boorde. Het werd er weggesleept omdat het werk niet vorderde, maar het gebeurde expres heel snel omdat het anders een 'inrichting' in Canada zou zijn geworden. Waarover belasting betaald zou moeten worden.

De Kulluk, het boorschip van Shell dat boven Canada naar olie boorde. Beeld afp

Onduidelijkheid over het soort bedrijf op de Antillen

203 maal
Multinationals doen vooral zaken met zichzelf. En rekenen dan de prijs die fiscaal goed uitkomt. Heft Nederland hoge vennootschapsbelasting, dan betaalt de Nederlandse dochter van een multinational hoge prijzen voor de producten van buitenlandse dochters, zodat de winst daalt. Om dat te voorkomen, eist de Belastingdienst marktconforme winstmarges. De multinational moet daarvoor zelf de munitie aandragen. Een bedrijf als Starbucks bezit een bruikbare schat aan gegevens over bedrijven elders.

Onduidelijke vestigingsplek

282 maal
Bedrijven die flink werk maken van hun 'tax planning' ofwel belastingontwijking, gebruiken meer dan één van al deze constructies. Dan zetten ze bijvoorbeeld een CV op, maar zetten ook hybride leningen in en bijna altijd: een constructie met de deelnemingsvrijstelling. Waar andere categorieën van rulings in het algemeen dalen, groeit deze categorie juist hard. In 2010 waren er nog 176 zulke rulings, vorig jaar 282. Sommige van deze constructies bevatten nog andere elementen, die de vraag oproepen hoe belastingverdragen moeten worden geïnterpreteerd.

De coöperatie

2 maal
De coöperatie - ooit bedacht als samenwerkingsvorm voor boeren - wordt in de regel gebruikt als rechtsvorm zonder winstoogmerk. Om verschillende redenen kent Nederland de laatste jaren een enorme toename van het aantal coöperaties. Een daarvan is de mogelijkheid om onbelast winst uit te keren aan de leden. In de afgelopen jaren hebben multinationals als supermarktketen Wal-Mart, kabelbedrijf Comcast en frisdrankengigant PepsiCo coöperaties opgericht in Nederland.

In de afgelopen jaren heeft onder andere de supermarktketen Wal-Mart coöperaties opgericht in Nederland. Beeld epa

Onduidelijke aard lening

8 maal
Amerikaanse bedrijven zijn gek op constructie met Nederlandse commanditaire vennootschappen. Dat is logisch: in Nederland wordt zo'n CV niet belast. De belastingdienst doet net alsof die CV niet bestaat en belast gewoon de eigenaren van de CV rechtstreeks. Dit laat ruimte voor prachtige constructies waarbij betaalde rente in Nederland kan worden afgetrokken en in Amerika toch niet wordt belast. Zo kun je de winst onzichtbaar maken doordat de fiscus van het ene land denkt dat het nog belast moet worden in het andere land, en de fiscus van het andere land denkt dat de winst al belast is.

Deelnemingsvrijstelling

9 maal
Over een lening moet rente worden betaald, over eigen vermogen is dat dividend. Maar soms is niet duidelijk of een zak geld nu eigen vermogen is of een lening. En dat maakt fiscaal een wereld van verschil. Rente betalen drukt de belastbare winst. Er zijn vermogensvormen die in het ene land worden gezien als lening, waarover rente (met fijne renteaftrek) wordt betaald. Maar de Nederlandse fiscus ziet het als binnenkomend dividend. Onbelast en daarmee ideaal. Winst wordt onzichtbaar door het in elk land een ander kleurtje te geven.

Onduidelijke aard bedrijf

103 maal (van de 632 in 2014)
Een bedrijf dat minimaal 5 procent bezit van de aandelen van een buitenlands bedrijf, hoeft geen belasting te betalen over de 'voordelen' die deze dochter oplevert. Dus geen belasting over het dividend. Maar dat geldt alleen voor een 'actieve'vennootschap, en daar wordt wel de hand mee gelicht. Hypothetisch voorbeeld: vestig een 'hotel' op Bermuda (waar geen vennootschapsbelasting bestaat) en manoeuvreer daar zo veel mogelijk winst heen. Al die winst zou zo naar Nederland kunnen. Maar dan wil Nederland wel weer zeker weten dat het ook echt een functionerend hotel is.

Het Wob-onderzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden