Dijkdoorbraak

Ze noemen het de Big Bang, maar op het Japanse ministerie van Financiën gebruiken ze liever een andere beeldspraak. Daar hebben ze het liever over een gaatje dat wordt geboord in de dijken die om de financiële sector heenligt....

Veel financiële markten in de wereld, waaronder die in Nederland, hebben al hun Big Bang gehad en nu is die van Japan aan de beurt. De liberalisering van het financiële verkeer komt morgen op gang met twee schijnbaar symbolische maatregelen.

De eerste is het (bijna) vrijgeven van de provisies in de effectenhandel. Het is een maatregel die, zoals de ervaring elders in de wereld leert, de concurrentie tussen effectenhuizen aanmoedigt. Die extra concurrentie, zo laat dezelfde ervaring zien, leidt doorgaans tot een stroom van faillissementen en overnames.

De tweede maatregel die vanaf morgen de markt op stelten kan gaan zetten is het (bijna) geheel vrijgeven van het geldverkeer met het buitenland. Door dit gat in de dijk kan kapitaal naar het buitenland gaan stromen, waar de mogelijkheden voor sparen en beleggen aanzienlijk groter zijn en de beloningen aanzienlijk hoger.

De vrees bestaat dat dit gaatje zal uitgroeien tot een ware dijkdoorbraak. Maar de verwachting is, althans op het ministerie van Financiën, dat alleen al de dreiging van massale kapitaalvlucht de financiële instellingen binnen de dijken zal aanzetten tot een reactie.

Om klanten en dus kapitaal te behouden moeten ze met aantrekkelijkere aanbiedingen komen, meer en goedkopere diensten. Dat kost geld en dat hebben sommige instellingen niet. Wat de stroom van faillissementen en overnames kan doen aanzwellen.

Vooruitlopend op de veranderingen zijn buitenlandse banken en effectenkantoren zich al aan het inkopen en vestigen op de Japanse markt. Daardoor konden bijvoorbeeld een aantal werknemers van het vorig jaar omgevallen effectenkantoor Yamaichi aan het werk blijven.

Maar niemand weet zeker of de veranderingen die op papier per 1 april plaatsvinden in de praktijk ook echt tot aanpassingen in het gedrag van Japanse spaarders, beleggers en leners zal leiden. Sommigen hebben daar een hard hoofd in.

Japanners, zo lijkt het, gaan anders met geld om dan de rest van de wereldbewoners. Het sterkste staaltje hiervan is de massale spaarzin die ook de afgelopen jaren intact is gebleven terwijl sparen in het beste geval minder dan 1 procent rente oplevert. 'Normale' mensen, zeggen de sceptici, gaan bij zulke rentestanden massaal geld lenen en lekker consumeren. Niet de Japanner.

Alsof met dit afwijkende gedrag al rekening is gehouden, is de verandering per 1 april nog maar het begin van de liberalisering van de Japanse financiële markt. Voor de komende drie jaar staat nog een hele reeks aan veranderingen op stapel. Gaat alles door zoals gepland, wat in Japan altijd iets onzekerder is dan in andere landen, dan moeten eind 2001 de dijken die de markt tegen het buitenland beschermen zijn verdwenen. Dan moeten ook de sluizen tussen diverse binnenlandse deelmarkten (banken, verzekeraars, beleggers) geheel geopend zijn.

Over de noodzaak van alle veranderingen en de wenselijkheid van meer concurrentie bestaat weinig twijfel meer. De crisis waarin het Japanse bankwezen al jaren verkeert laat voor velen zien wat de gevolgen zijn van een gebrek aan concurrentie.

Die crisis houdt de Japanse economie ook al jaren in een soort wurggreep. Meer concurrentie moet Japanse bedrijven en consumenten meer financiële adem geven en de groei weer op gang brengen. Die groei is weer nodig om het grootste probleem op de langere termijn te kunnen oplossen: de grote vergrijzing. Om de last van de vergrijzing dragelijk te kunnen maken zijn hogere rendementen nodig dan die nu worden behaald.

Gaan alle veranderingen door,dan zal 2001 in ieder geval op papier een andere aanblik hebben. De onderonsjeseconomie waarin het prettig samenwerken was tussen bedrijven onderling en tussen bedrijven en de overheid heeft dan plaatsgemaakt voor een markteconomie met ruimte voor openheid, onafhankelijkheid en controle. Maar de echte deregulering moet niet op papier, maar in de hoofden plaatsvinden.

Harko van den Hende

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden