Diefstal van informatie big business

Is die nieuwe secretaresse wel te vertrouwen? Of is ze een spion van de concurrent? En hoe zit het met de tijdelijk ingehuurde systeemanalist?

In deze tijden van mondialisering en toenemende arbeidsmobiliteit krijgen ondernemers steeds vaker te maken met bedrijfsspionage. China arresteerde onlangs vier medewerkers van het Brits-Australische mijnbouwbedrijf Rio Tinto. Deutsche Bank werd deze week opgeschrikt door een spionagezaak waarbij aandeelhouders het doelwit waren.

Bedrijfsrecherche

Wat in de publiciteit komt is volgens Gerd Hoffmann van Hoffmann Bedrijfsrecherche in Almere slechts het topje van de ijsberg. In de meeste gevallen worden de daders niet gesnapt. En als ze wel tegen de lamp lopen, weigeren bedrijven die zaken aan de grote klok te hangen en wordt een discrete oplossing gezocht.

De schade is enorm. Uit een onderzoek van PriceWaterhouseCoopers in de VS bleek dat de duizend grootste bedrijven (volgens de lijst van Fortune) jaarlijks alleen al 45 miljard dollar verlies lijden door diefstal van informatie. Een Duits onderzoek uit 2006 concludeerde dat bedrijfsspionage jaarlijks in dat land vijftigduizend banen kost en 10 tot 50 miljard euro schade veroorzaakt.

Hoffmann stelt dat bedrijfsspionage vooral na de val van de Berlijnse Muur enorm is gegroeid. ‘Na het afnemen van de militaire spanning kwamen de diensten zonder vijand te zitten. Er was een groot overschot aan inlichtingenmensen. En de militaire machtsstrijd veranderde in een economische machtsstrijd. Dus de aandacht verschoof.’ Vooral in Oost-Europa werden talrijke inlichtingendiensten ontmanteld.

Ondernemers


De beschuldigingen klinken altijd over en weer. De regering van president Clinton werd er al in de jaren negentig van beschuldigd de inlichtingendiensten ingeschakeld te hebben voor bedrijfsspionage, zodat Amerikaanse ondernemers gelijke kansen zouden hebben ten opzichte van die uit opkomende economieën. Maar het gebeurde ook andersom. Zo ging het Amerikaanse computerbedrijf Ellery Systems failliet nadat een Chinese werknemer er met alle software vandoor was gegaan. De software was voor 950 duizend dollar geproduceerd, maar de werkelijke waarde bedroeg honderden miljoenen.

Twee jaar terug pakte de Franse politie in Parijs een 22-jarige Chinese studente op, omdat zij geheime informatie van Valeo, een van de grootste toeleveranciers voor de auto-industrie ter wereld, zou hebben meegenomen.

Bedrijfsspionage is zo oud als de weg naar Rome. ‘Het bekendste voorbeeld uit de twintigste eeuw was het in de Sovjet-Unie gemaakte vliegtuig Tupolev Tu-144, dat een exacte kopie van de roemruchte Concorde leek te zijn’, vertelt Hoffmann.

Bedrijfsleven

Maar er zijn vele andere voorbeelden die zich niet beperken tot het bedrijfsleven. Ook semi-overheidsinstellingen en non-profitorganisaties maken zich er schuldig aan. In 2001 bleek de Staatsloterij de concurrerende Postcodeloterij te hebben bespioneerd.

Vorig jaar daagde lingerie-ontwerpster Marlies Dekkers concurrent Sapph voor de rechter omdat een bh-bandje zou zijn gekopieerd. In Rusland werden twee Britten van het olieconcern BP gearresteerd vanwege vermeende spionage en in Wit-Rusland een Amerikaanse advocaat.

Bedrijfsspionage en internationale spionage lopen nogal eens door elkaar heen. De atoomfysicus Abdul Qadeer Khan bleek in de jaren zeventig van de twintigste eeuw bedrijfsgegevens van het Nederlandse bedrijf Urenco te hebben gebruikt voor de vervaardiging van een Pakistaanse atoombom. Die gegevens zouden nog altijd ‘op straat’ zwerven.

Naïef

Bedrijven zijn volgens Hoffmann vaak te onvoorzichtig. Ze beschermen zich tegen diefstal met camera’s, slagbomen en hekken. Maar over spionage zijn ze naïef. ‘Sommige bedrijven benaderen bijvoorbeeld technici van de concurrentie via headhunters, zogenaamd met het aanbod van een beter betaalde functie. Tijdens het sollicitatiegesprek kan geïnformeerd worden hoe bepaalde producten bij zijn oude werkgever worden gemaakt.’

Vaak is ook niet zonneklaar of informatie wel of niet mag worden ingewonnen. Dat speelt bijvoorbeeld bij de Rio Tinto-affaire.

Begin deze maand pakte China vier medewerkers op van het Brits/Australische mijnbouwconcern, inclusief topman Stern Hu, vanwege spionage en het stelen van staatsgeheimen. China beweerde bewijzen te hebben dat het viertal betrokken was bij omkoping van vertegenwoordigers van staalbedrijven bij onderhandelingen over de prijzen van ijzererts.

Vermoeden

De zaak liep hoog op. Rio Tinto sprak de beschuldigingen tegen. Zij sprak het vermoeden uit dat er andere zaken meespeelden. Een maand eerder weigerde Rio Tinto 19,5 miljard dollar te investeren in het Chinese metaalbedrijf Chinalco.

De diplomatieke spanningen tussen China en Australië zijn door het incident onder druk komen te staan. De Australische premier uitte zijn woede.

China vindt de bemoeienis van buiten een inbreuk op het eigen rechtssysteem. China interpreteert het begrip staatsgeheim veel ruimer dan veel westerse landen. Kennis over de grondstoffenmarkt is al gauw een politieke zaak: Hoffmann: ‘Als je als mijnbouwconcern in een land actief wilt zijn, probeer je uit te zoeken waar je potentiële klanten zitten, hoe groot de grondstoffenmarkt is en wat precies het overheidsbeleid is. Dat is eigenlijk heel normaal.’ Hij denkt dat China in dit geval gewoon het Westen zijn tanden even wil laten zien.

Vrouwelijke lokvogels’

Duitsland is tijdens de Koude Oorlog altijd het centrum van spionage-activiteiten geweest. En het wekt nauwelijks verbazing dat juist in dit land met zijn vele werkloze Stasi-agenten nu ook de meeste bedrijfsspionagezaken voorkomen. Deze week werden twee topmedewerkers van Deutsche Bank ontslagen vanwege een geruchtmakende spionage-affaire. Volgens het blad Der Spiegel heeft Deutsche Bank sinds 2001 ten minste vier mensen laten schaduwen.

De meest grove spionagetechnieken paste Deutsche Bank toe bij de lastige aandeelhouder Michael Bohndorf die vindt dat in 2004 ten onrechte decharge is verleend aan de raad van bestuur. Hij werd rondom de klok gevolgd en men ging zelfs zover dat er ‘vrouwelijke lokvogels’ werden ingezet. Ook mediamagnaat Leo Kirch, die Deutsche Bank ervan beschuldigt uitgeverij Springer kapot te hebben gemaakt, zou zijn bespioneerd. In de afgelopen jaren hebben zich ook grote bedrijfsspionageschandalen voorgedaan bij Deutsche Bahn, Deutsche Telekom en SAP.

Een concorde wordt naast een Tupolev 144 gezet. (EPA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden