vonk

Deze vijf zouden ABN Amro wél kunnen leiden

Weinig kans dat de raad van bestuur van ABN Amro erin slaagt het vertrouwen van maatschappij, politiek én personeel terug te winnen. Jonathan Witteman stelt een top samen die dat wel kan. En tegen een betaalbare prijs.

Ali Niknam, Kees Vendrik, Peter Blom, Merel van Vroonhoven en Alexander Klöpping.Beeld Illustratie Antonia Hrastar

Toch nog onverwacht maakte ABN Amro op maandag 13 april 2015 het opstappen bekend van de voltallige top van de staatsbank. 'De bestuurders en commissarissen hebben gemeend dat zij onvoldoende gestalte kunnen geven aan de transformatie van ABN Amro tot de dienstbare, bescheiden nutsbank waar haar 17 miljoen aandeelhouders zo naar snakken', luidde het perscommuniqué.

Gerrit Zalm, aftredend voorzitter van de raad van bestuur: 'Wie te laat komt, wordt gestraft door het leven. De hoorzitting in de Tweede Kamer over onze salarissen heeft ons doen inzien dat we dermate uit de pas lopen met de tijdgeest dat aanblijven ongeloofwaardig is.' Als opvolger van Zalm is Peter Blom benoemd. Blom leidde achttien jaar de Triodos Bank. Ook Merel van Vroonhoven (oud-AFM-voorzitter), Kees Vendrik (voormalig lid van de Algemene Rekenkamer) en de internetondernemers Alexander Klöpping en Ali Niknam zijn bereid gevonden zitting te nemen in de nieuwe raad van bestuur van ABN Amro. Zij nemen genoegen met een jaarsalaris van twee ton.

Staatsvijand

Wat hierboven staat is natuurlijk fictie. Johan Cruijff en Louis van Gaal zullen nog eerder een liefdessonnettenkrans voor elkaar componeren dan dat ABN Amro een persbericht als hierboven de wereld instuurt. Maar eigenlijk zou de bank dat wel moeten doen. Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem zei donderdag in de Tweede Kamer dat hij heeft overwogen de top van ABN Amro weg te sturen als de raad van commissarissen zou blijven volharden in de salarisverhoging van zes naar zeven ton voor de raad van bestuur. Dijsselbloem besloot echter dat hij het niet kon maken om aan te sturen op het ontslag van de bestuurders, omdat zij juridisch gezien in hun recht stonden. De salarisverhoging was in 2012 immers goedgekeurd door de Tweede Kamer.

Maar na de pijnlijke hoorzitting in de Tweede Kamer, waarin ABN Amro's president-commissaris Rik baron van Slingelandt dinsdag de salarisverhoging kwam verdedigen, had de top van de bank alsnog de eer aan zichzelf kunnen houden. Van Slingelandts optreden versterkte het vooroordeel dat sinds de crisis zo'n beetje alles is veranderd, behalve de banken zelf. Natuurlijk, de hoorzitting leek wel gesponsord door de zuivelindustrie, zoveel boter had de Tweede Kamer op haar hoofd. En ja, er liep dinsdagavond een fijn lijntje tussen hoorzitting en inquisitie. Als de overheid ooit besluit om, à la de 'Two Minutes Hate' uit George Orwells roman 1984, een propagandafilmpje te monteren waarop het volk elke dag twee minuten alle frustratie en woede kan projecteren, dan kan Van Slingelandt daarin zo figureren in de rol van staatsvijand.

De slag om de publieke opinie is niet meer te winnen voor de bestuurders van ABN Amro. Joris Luyendijks boek over de financiële wereld, Dit kan niet waar zijn, stond zes weken stijf bovenaan de bestsellerlijsten. De verleiders vieren triomf na triomf in de Nederlandse theaters met hun satire op de bankensector. Het Verenigd Koninkrijk kent inmiddels het initiatief wewilldrivethemtotheairport.co.uk, waarin al meer dan 1.100 vrijwilligers zich hebben aangeboden om bankiers een lift naar het vliegveld te geven als ze dreigen het land te verlaten uit onvrede over lage bonussen of salarissen. Zijn Zalm & co in dit klimaat nog wel de juiste mensen om het vertrouwen van de maatschappij, politiek én het ABN Amro-personeel terug te winnen, zoals Dijsselbloem de missie donderdag verwoordde?

Antenne

De Volkskrant doet een voorzetje voor een geheel nieuwe raad van bestuur, met vijf mensen die wél het publieke vertrouwen kunnen terugwinnen. Door een bank te bouwen die niet puur op winst is gericht, zich niet in al te drieste avonturen stort en beseft dat ze op aarde is om de maatschappij te dienen, en niet andersom. Het zijn bovendien mensen die, met een beetje geluk, genoegen nemen met een voor bankiersbegrippen bescheiden salaris. Goede bestuurders krijg je niet voor een ton, zei Van Slingelandt tijdens de hoorzitting. De Volkskrant, ook de zuinigste niet, maakt er twee ton van. Zijn voor dat jaarsalaris echt geen goede bestuurders te vinden?

Merel van Vroonhoven, voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten, legde de afgelopen dagen nog maar eens de vinger op de zere plek van de financiële sector. 'Er is onvoldoende besef dat er écht iets anders nodig is', zei ze in NRC Handelsblad. 'Men heeft de neiging om deuren dicht te houden en door te gaan op de oude manier.' Dat wil niet zeggen dat er helemaal niets is veranderd, maar de veranderingen zijn voor een belangrijk deel het resultaat van externe druk, aldus Van Vroonhoven. Ze verbaast zich over de slecht afgestelde maatschappelijke antenne bij banken en verzekeraars, waarvoor de beloningsdiscussie rond ABN Amro in haar ogen symptomatisch is. 'Dit doet ook ontzettend veel afbreuk aan al het goede dat al wel is gebeurd. De banken en verzekeraars schieten zichzelf in eigen voet.'

Het salaris van twee ton moet geen onoverkomelijke moeilijkheden opleveren, hoewel Van Vroonhoven wel wat water bij de wijn zal moeten doen: ze verdient nu ruim 230 duizend euro per jaar, waarmee ze precies aan de Wet normering topinkomens voldoet, blijkt uit het afgelopen week gepubliceerde jaarverslag van de AFM.

Ook Kees Vendrik, jarenlang de kundige financieel woordvoerder voor GroenLinks in de Tweede Kamer en tegenwoordig lid van de Algemene Rekenkamer, krijgt een plek in de schaduwraad van bestuur. 'Bankiers zouden moeten begrijpen dat de democratie niet is uitgevonden om geen keuze te hebben. Dat is de politieke essentie van de kredietcrisis van 2008', schreef hij in het lezenswaardige boek Het crisisdiner, dat hij met journalist Egbert Kalse samenstelde.

Bescheiden

Vendrik laat via een woordvoerder van de Algemene Rekenkamer weten dat hij het, als lid van een instituut dat de overheid (en dus ook ABN Amro) moet controleren, niet opportuun acht om als privépersoon allerlei meningen te debiteren. Ook de reactie van oud-Rabobank-topman en voormalig informateur Herman Wijffels, door de Volkskrant gepolst voor een rol als adviseur van de raad van bestuur, loopt niet over van ijdelheid. 'Dat is ridicuul, een man van 73 die zich daar nog voor beschikbaar stelt', zegt hij. Die reacties maken ze alleen maar geschikter, dit soort bescheidenheid past perfect bij het nieuwe ABN Amro.

Maar het is wel prettig om aan het hoofd van de raad van bestuur een echte, ervaren bankier te hebben. Jeroen Smit, schrijver van de bestseller De Prooi over de ondergang van ABN Amro, noemt Peter Blom, directievoorzitter van Triodos Bank, een aantal jaar geleden door de Financial Times uitgeroepen tot de duurzaamste bank ter wereld. Smit: 'ABN Amro en ING willen uitstralen dat ze een ambitieuze, state of the art-bank zijn, met marktconforme salarissen. Als ze in een lijst van vijftig internationale banken dan tot het kwadrant van de slechtste betalers blijken te behoren, leidt dat tot paniek, want als dat bekend wordt, schaadt dat de concurrentiepositie van de bank, denkt men zelf. Triodos redeneert precies andersom.

Blom zegt: wij betalen 10 procent minder dan de markt, want wij zijn Triodos en wij hebben een andere doelstellingen, namelijk duurzaam en verantwoord bankieren. Personeel dat bij Triodos wil werken, doet het waarschijnlijk niet in de eerste plaats voor de beloning, maar voor het gedachtengoed. Wat Blom daarmee doet zou best weleens de toekomst kunnen zijn: dat er opnieuw een generatie bankiers opstaat die haar werk doet om het prestige dat ze ontlenen aan hun maatschappelijke nut in plaats van aan hun salaris, zoals ook leerkrachten niet het onderwijs ingaan voor de beloning.' Peter Blom heeft wel een jaarsalaris van 272 duizend euro, maar we gokken erop dat hij graag zal willen zakken voor de goede zaak. Aan bonussen doet Triodos in elk geval niet.

Giftige cocktail

'Volkomen terecht, die klachten over de beloningen', verzucht een bankier, 'maar het is een gevecht van een paar jaar geleden'. Een nog grotere bedreiging voor de banken dan de publieke opinie, zegt hij op voorwaarde van anonimiteit, zijn alle technologische innovaties op financieel gebied die elkaar de laatste jaren razendsnel opvolgen. 'Bitcoin, Apple Pay, betalingen via Facebook, peer-to-peer lenen, crowdfunding', somt hij er een aantal op.

Maar ook bijvoorbeeld BillGuard, een app die betalingen naspeurt op zwendel, verborgen kosten of fouten van de bank, en die klanten alarmeert als er iets mis is. Of succesvolle platforms als OnDeck, die kredieten bieden aan bedrijven en zo de traditionele banken buitenspel zetten.

'Als de wereld buiten de bank sneller verandert dan erbinnen, dan weet je dat je een probleem hebt. Banken hebben op de lange termijn een vrij moeilijk verdienmodel - dankzij alle technologische vernieuwingen hebben klanten ons straks misschien helemaal niet meer nodig. Het verlies van draagvlak bij het publiek en de technologische bedreigingen, dat is samen een behoorlijk giftige cocktail.'

Daarom, zegt hij, hebben banken in de raden van bestuur juist behoefte aan types als internetondernemer Alexander Klöpping of Daniel Ropers, de man achter Bol.com. Of aan Ali Niknam, die zijn bedrijf TransIP tot een van de grootste webhostingproviders van de Benelux maakte. Bovendien kreeg Niknam onlangs van De Nederlandsche Bank een bankvergunning - een prestatie op zichzelf - voor zijn nieuwe bank genaamd Bunq.

'Als ik aan internetondernemers vraag welk type bedrijf ze zouden willen starten, dan antwoorden ze allemaal: een bank', zegt Alexander Klöpping. 'Het is een van die industrieën waar je boos van wordt - niet zozeer om hun slechte reputatie, maar om de slechte producten die ze maken. Waarom staat geld nog steeds niet meteen op iemands rekening als je het in het weekend overmaakt, waarom kun je nog steeds niet twee jaar of meer transactiegeschiedenis bekijken, waarom kan ik nog steeds niet makkelijk de rekening splitten als ik met vrienden uit eten ga? En waarom ziet internetbankieren er bij alle banken nog steeds uit alsof we in 2002 leven?'

Banken worden aan alle kanten ingehaald, ziet Klöpping. 'Er zijn duizenden startups die maar een doel hebben: de grootbanken kapot maken. Ze bestrijken allemaal een kleine niche, maar bij elkaar opgeteld bieden die duizenden startups betere service dan de banken. Banken vertonen het stuiptrekkinggedrag van een dinosaurus. Ze willen alles zelf blijven doen, maar de realiteit is dat ze shittige producten maken. Het ligt zo voor het oprapen. Het is dat ik zelf nu andere dingen aan het doen ben, maar anders, dzjeezus...'

Ali Niknam, Kees Vendrik, Peter Blom, Merel van Vroonhoven en Alexander Klöpping.Beeld Illustratie Antonia Hrastar
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden