Reportage Testlaboratorium Boeing

Deze tweedehands Boeing vliegt rond met 50 experimenten voor het vliegtuig van morgen

Aankomst Boeing ecoDemonstrator in Frankfurt. Beeld Boeing

Boeing beleeft een rampjaar, maar er gaan ook dingen goed. In Frankfurt toonde de vliegtuigbouwer deze week een vliegend testlaboratorium met tal van snufjes die de komende jaren hun weg zullen vinden in cockpit, cabine en bagageruim.

De Boeing 777 aan het eind van de slurf bij gate E9 ziet er van de buitenzijde uit als alle andere blinkende witte sigaren die deze dag op de luchthaven van Frankfurt landen en opstijgen. Maar het interieur oogt alsof het toestel halverwege de sloop weer in gebruik is genomen.

Plukjes stoelen staan verweesd in de leeggetrokken cabine. In een deel van de wand zijn de panelen weggehaald en gaapt een gat waarin het isolatiemateriaal zichtbaar is. Waar ooit de zakenreiziger met een glaasje prikwijn in zijn business seat wegzonk, staan torens met meet- en communicatieapparatuur opgesteld.

Toch is dit ogenschijnlijke rommeltje Boeings oogappel. Het is een vliegend laboratorium waarmee ingenieurs, wetenschappers en toeleveranciers vernieuwingen en verbeteringen uittesten. Sinds 2012 heeft de Amerikaanse vliegtuigbouwer zes van deze ‘ecoDemonstrators’ de lucht ingestuurd. Om te zien of wat op de tekentafel is bedacht op een hoogte van 40 duizend voet aan de verwachtingen voldoet.

Afgelopen week mochten duizend luchtvaartexperts, journalisten en Duitse studenten in Frankfurt een kijkje nemen in de 777. Het toestel werd vorig jaar door Air China na zeventien jaar dienst afgedankt. In juli kuste Boeing het weer tot leven. Zo’n groot evenement rond een ecoDemonstrator was er niet eerder, stellen medewerkers van de fabrikant in Frankfurt zelf verwonderd vast.

Annus horribilis 

De reden laat zich raden: Boeing wil wel weer eens positief in het nieuws staan, na een jaar vol rampspoed. In oktober vorig jaar en opnieuw in maart vielen 737 Max-toestellen zonder aanwijsbare reden uit de lucht. Het gevolg: 346 doden en een vliegverbod dat nu al acht maanden van kracht is. Talloos zijn de berichten sindsdien over andere gebreken en gebrekkige kwaliteitscontroles.

Zelfs als de ecoDemonstrator in Frankfurt bezoek ontvangt duurt de annus horribilis voort. De Amerikaanse transportongevallenraad NTSB publiceerde dinsdag het eindverslag van een onderzoek naar een motorexplosie in 2018. Die vernielde een cabineraam, waarna een passagier naar buiten werd gezogen. De NTSB verordonneerde reparaties aan de Boeing 737 NG. Daarvan vliegen er meer dan zevenduizend rond, waaronder vijftig bij KLM.

‘Het is enorme tragedie’, zegt Douglas Christensen, projectleider voor de ecoDemonstrator, over de rampen met de 737 Max. Maar de diepe crisis waarin het toestel de luchtvaart en zijn hofleverancier heeft gestort, heeft volgens hem geen gevolgen voor het testprogramma. Sterker nog: de editie van 2019 heeft een recordaantal experimenten aan boord, vijftig in totaal tegen de 112 van zijn vijf voorgangers gezamenlijk. Boeing steekt jaarlijks tussen de 3- en 5 miljard dollar in onderzoek.

50 experimenten heeft de nieuwe ecoDemonstrator aan boord. Zijn vijf voorgangers kwamen gezamenlijk tot 112.

Innovaties

De innovaties die in de 777 meevliegen variëren van de verbetering van de aerodynamica, wat weerstand en dus kerosine scheelt, tot toepassingen die het comfort van de passagiers moeten verbeteren. Neem bijvoorbeeld de dunne oled-schermen die tegen het plafond zijn geplakt, om daar beelden van de ondergaande zon of de lokale sterrenhemel te tonen. Andere sfeerverlichting kruipt achter de bagagevakken vandaan: discolampen voor wie naar Las Vegas vliegt en een kunstmatig noorderlicht voor wie op het poolgebied afkoerst.

Andere vondsten moeten het werk van de bemanning verlichten, of ze overbodig maken. Een Duitse universiteit showt technologie die de copiloot brodeloos maakt. Sommige innovaties zijn kleiner. ‘Door de business seats op afstand bedienbaar te maken kun je ze met een druk op de knop allemaal tegelijk in dezelfde stand zetten’, vertelt een Boeing-ingenieur. Hij wijst naar het kwartet luxe stoelen in het midden van de cabine, die op commando hun voetensteun optrekken. ‘Nu kun je er met een stofzuiger onderlangs.’

Bühler Motor uit Neurenberg is een van Boeings toeleveranciers die apparatuur test op de ecoDemonstrator. Het bedrijf levert kleine motoren die in vliegtuigstoelen alle standen kan zetten. ‘Het is te duur voor de economy class’, erkent productmanager Patrick Schmehl. ‘Maar de zakenreiziger betaalt duizenden euro’s voor zijn vlucht. Die kun je als luchtvaartmaatschappij aan je binden als die met een app op zijn smartphone zijn stoel in zijn favoriete stand kan zetten nog voor hij aan boord stapt.’

Van alle innovaties die zijn getest op eerdere ecoDemonstrators is ruim eenderde inmiddels toegepast, aldus Christensen. ‘De helft ontwikkelen we verder en de rest hebben we opzijgelegd, omdat ze nu de moeite niet waard zijn.’ Er zijn geen wettelijke beperkingen aan wat Boeing mag testen. ‘Het moet natuurlijk wel veilig zijn om mee te vliegen. Maar er kan veel. In 2015 vlogen we met een 757 met een heel andere linkervleugel dan de rechter.’

Geen van de innovaties die in Frankfurt zijn te zien oogt groots of meeslepend. Gaat de ontwikkeling van nieuwe luchtvaarttechnologie zo traag of lijkt dat maar zo? Het duurt gewoon lang voordat nieuwe producten zijn goedgekeurd, zegt Jan Bode, projektträger bij het Duitse bureau voor lucht- en ruimtevaart DLR. ‘De eisen aan vliegtuigen zijn heel streng, strenger dan elders. De marge voor fouten is nihil. Een auto kun je bij panne op de vluchtstrook stilzetten. In de lucht heb je die optie niet.’

Vier voorbeelden van experimenten aan boord van de ecoDemonstrator:

Vier vindingen die de Boeing test

1. Slimme windvaantjes

Ze zijn amper drie vingers breed, de metalen vaantjes die haaks op de vleugel van het vliegtuig staan. Maar die dwergvleugeltjes, vortex generators, voeren de lucht efficiënter over de vleugel bij het opstijgen en landen. Daardoor ondervindt een vliegtuig minder weerstand, vliegt het zuiniger en maakt het minder lawaai. Op kruishoogte remmen ze het vliegtuig echter af. In samenwerking met Nasa ontwikkelde Boeing vaantjes die bij lage temperatuur zichzelf omklappen. Daarvoor wordt een mechanisme gebruikt met een metaallegering die bij lage temperaturen krimpt. Dat treft: op kruishoogte (9 tot 12 kilometer boven de aarde) is het 50 graden onder nul.

2. Zelfreinigend toilet

Een bezoek aan het toilet aan boord van een vliegtuig is vaak een bezoeking, zeker op lange transcontinentale vluchten waar vierhonderd passagiers soms slechts zes wc’s moeten delen. Gemiddeld doet elke luchtreiziger zo’n 2,4 keer per langeafstandsvlucht zijn behoefte. Boeing hoopt het kleinste kamertje wat hygiënischer te krijgen door lampen te installeren die ultraviolet licht uitstralen. Zo kunnen we een toilet binnen luttele seconden van 99,9 procent van alle microscopische ziektekiemen ontdoen, aldus de fabrikant. Op de vloer van de ecoDemonstrator heeft Boeing een speciale mat aangebracht die nattigheid absorbeert. De mat kan na elke vlucht snel worden vervangen.

3. Vliegend netwerk

Vliegtuigen zijn complexe computernetwerken. Overal komen data vandaan... behalve uit de cabine. Boeing en toeleveranciers willen dat veranderen, zodat de bemanning niet alle kastdeurtjes hoeven te openen om de chocoladerepen te vinden. Nu moeten ze dat wel, want het is de cateraar die de kastjes en trolleys vult, waardoor de versnaperingen op elke vlucht weer ergens anders liggen. Door producten te voorzien van elektronische labels kan de bemanning op een app sneller zien waar alles ligt. Warmtesensoren laten zien welke rijen wellicht een dekentje kunnen gebruiken. De passagier moet in de toekomst op zijn smartphone kunnen checken welke toiletten vrij zijn.

4. Coole containers

Gemiddeld 20 procent van bederfelijke waren – voedsel, planten, medicijnen – gaat tijdens het vervoer door de lucht verloren. Vrachtvervoer in de luchtvaart gebeurt met containers met internationaal vastgelegde afmetingen. Van die unit load devices (ULD’s) zijn er wereldwijd 900 duizend in gebruik. Van slechts een deel valt de temperatuur te regelen, maar die uitvoeringen zijn zwaar en duur. Met ULD-leveranciers werkt Boeing aan een nieuwe, betaalbare en lichtere variant, voorzien van technologie om de temperatuur op afstand te regelen. Daarvoor moet de transporteur wel in het vrachtruim kunnen kijken. Een voorbeeld van het internet of things op 12 kilometer hoogte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden