Deze thuisbatterij moet ons energieoverschot opvangen

Stroomnet kan op warme dagen alle zonne-energie niet meer aan

Nog nooit werd in Nederland per dag zoveel zonne-energie opgewekt. Dat heeft ook nadelen: waar laat je het teveel aan zonnestroom? In kleine centrales aan huis, bijvoorbeeld.

Taco Kooistra uit Sloten met zijn thuisbatterij. Foto Marcel Wogram / de Volkskrant

In de kern van het schilderachtige dorp Sloten, gemeente Amsterdam, staat sinds kort een energiecentrale. Een kleine, zonder rookpluim, verspreid over vijftig privéwoningen. Eénvijftigste van de centrale hangt in de meterkast van de woning van Taco Kooistra, een verbouwde kleuterschool. Een bijna manshoge batterij die voor een kleinere meterkast algauw te groot zou zijn. Buiten hangt nog een 'omvormer', een apparaat ter grootte van een forse reiskoffer die de zonnestroom uit de panelen en de batterij geschikt maakt voor het elektriciteitsnet.

Kooistra liet vijf jaar geleden 32 zonnepanelen op zijn dak plaatsen, waarmee hij nagenoeg in zijn hele stroombehoefte voorziet. Maar nu gaat hij een stap verder: hij is net als 49 andere zonnepaneelbezitters in de buurt deel geworden van de virtuele energiecentrale Virtual Power Plant.

De Slotense energiecentrale is een experiment van onder andere netbeheerder Alliander. Alliander wil namelijk graag weten of batterijen als deze gebruikt kunnen worden om het groeiende aanbod aan zonne-energie in goede banen te leiden, zegt projectmanager Jan Willem Eising van Alliander. 'Het stroomnet wordt steeds zwaarder belast doordat er steeds meer zonnepanelen komen die allemaal op hetzelfde moment maximaal produceren.' Hij kijkt even op zijn horloge, wijst dan naar de staalblauwe lucht. 'Nu dus, rond het middaguur, hartje zomer.'

Nog nooit werd er in Nederland per dag zoveel zonne-energie opgewekt als de afgelopen week, meldde energieleverancier Eneco woensdag. De totale capaciteit van de Nederlandse zonnepanelen groeide het afgelopen jaar met maar liefst 30 procent. Die snelle groei stelt de netwerkbedrijven voor problemen, want het stroomnet kan het stijgende stroomaanbod op zonnige dagen op een gegeven moment niet meer aan.

Opslag in de autobatterij

Diverse netbeheerders en energiebedrijven hebben projecten met batterijen. Zo heeft Eneco vorig jaar zijn CrowdNett gelanceerd, een project vergelijkbaar met de Virtual Power Plant, maar dan niet geconcentreerd in één regio. Stedin heeft in de Gorcumse wijk Hoog Dalem een vergelijkbaar project. Andere projecten gebruiken de batterijen van elektrische auto's als opslagmedium. In Utrecht experimenteert LomboXnet al geruime tijd met dergelijke mogelijkheden. Deze week kwam EnergieDirect met een project voor zestig deelnemers. Voordeel van de projecten met de auto is dat er geen aparte dure batterij hoeft te worden gekocht. 'Maar het nadeel is dat de auto niet altijd op het juist moment aan de laadpaal staat', zegt Jan Willem Eising van Alliander.

Oude netwerken kunnen minder aan

Dat aanbod kent steeds hogere pieken. 'In nieuwe wijken is dat zelden een probleem', zegt Eising. 'We leggen daar veel zwaardere netwerken aan dan vroeger.' Maar de capaciteit van de oudere netwerken, zoals dat rond Sloten, wordt zwaar op de proef gesteld. Eising: 'Je zou de oude kabels kunnen vervangen door drie maal zo zware. Maar dat is heel duur.' Liever stelt Alliander die vervanging uit tot het oude netwerk zijn technische levensduur van veertig jaar heeft uitgediend.

De kosten waarover Eising spreekt, zijn geen klein bier. Bureau Ecofys rekende vorig jaar in opdracht van de netbeheerders uit dat de elektriciteitssector als gevolg van de opkomst van wind- en zonne-energie jaarlijks 2,2 miljard euro extra kosten moet gaan maken. Dat zijn bijvoorbeeld kosten om gas- of kolencentrales in stand te houden, kosten van verzwaring van kabels en schakelstations en kosten doordat het netwerk minder efficiënt wordt bij hoge belasting. Met de juiste maatregelen, bijvoorbeeld het plaatsen van batterijen, kunnen de kosten worden beperkt tot 1,5 miljard per jaar. Per aansluiting kan dat tot 120 euro per jaar schelen.

Dus hup, iedereen aan de batterij, zou je zeggen. Maar er is één probleem: de consument heeft geen financieel belang bij de aanschaf daarvan zolang de salderingsregeling bestaat. Die houdt in dat elke zonnepanelenbezitter de stroom die hij niet meteen zelf gebruikt, terug kan leveren aan het net. Zo draait (soms letterlijk) de stroommeter achteruit, totdat de stroomrekening nagenoeg nul is. De energieleverancier brengt alleen het saldo van de verbruikte en geleverde stroom in rekening. Een investering van 8.000 euro in een batterij zoals Kooistra die nu in huis heeft, loont daarom niet.

Maar netwerkbeheerders willen graag testen wat batterijen voor effect hebben op de belasting van het net. 'De vraag is of we met dit soort ingrepen oude netwerken lang genoeg in stand kunnen houden tot ze hun levensduur hebben uitgediend', zegt Eising van Alliander.

Het blijft een liefhebbersproject

Virtual Power Plant bedacht twee manieren om deelname aan het experiment aantrekkelijk te maken. De batterij blijft eigendom van Virtual Power Plant. Als het project na twee jaar is afgelopen, kunnen de deelnemers haar overnemen voor een paar honderd euro. Een vorstelijke korting, al doet die niets af aan het feit dat je er dan nog steeds niets aan hebt.

De deelnemers kunnen ook gedurende het project nog wat geld verdienen. Energiebedrijf Greenspread gaat handel drijven met hun stroom. De vijftig batterijen worden als één cluster aangeboden op de stroommarkt. Stijgt de prijs van stroom op de energiebeurs, dan kan de Virtual Power Plant meteen leveren. 'Daar kunnen we winst mee maken', zegt Jan Scheepers van Greenspread. 'Die winst verdelen we onder de deelnemers.' Maar meer dan enkele tientjes per jaar zal dat deelnemers als Kooistra niet opleveren. Het blijft een liefhebbersproject.

Maar de deelnemers hebben toch zeker een voordeel als de stroom een keer mocht uitvallen? Dan hebben zij hun batterij nog. 'Nee', zegt projectmanager Eising, 'die schakelt dan ook meteen uit. Als er een storing is, moeten monteurs veilig aan het netwerk kunnen sleutelen. Dus moet de spanning ervan af.'

En Taco Kooistra, waarom doet die eigenlijk mee? Financieel levert het hem weinig op en hij is wel een flinke hap uit zijn meterkast kwijt. 'Voor het milieu, natuurlijk. Maar ik vind het ook machtig interessant', grinnikt hij, terwijl hij de app bestudeert die zijn stroomverbruik en -productie registreert. 'En het is geheel verzorgd.'

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.