Deze 'simpele' stationsomroeper wist de NS-directie te verleiden tot genderneutrale taal

Bij de NS zal het 'dames en heren' vanaf november niet meer door het station schallen. Een Rotterdamse stationsomroeper legt uit waarom hij de NS-directie ertoe opriep met een videoboodschap.

Ronald van den Noorden Beeld Marlena Waldthausen

Een 'simpele omroepert uit Rotterdam', zo omschrijft hij zichzelf. Maar ondertussen heeft Ronald van Noorden wel een rolletje gespeeld bij de interne discussie over sekseneutrale aanspreekvormen bij de NS. De 'balorige' videoboodschap die hij naar directie stuurde, werd vrijdag door zijn werkgever gebruikt om wereldkundig te maken dat 'dames en heren' op het perron en in de trein plaatsmaakt voor 'beste reizigers'.

'Of u zich nu mannelijk voelt of vrouwelijk of iets ertussenin, de NS rijdt voor alle mensen', zegt Van Noorden (54) in de videoboodschap. Hij is vanachter zijn microfoon in de Rotterdamse omroepkamer dan al begonnen met: 'Dit is een genderneutraal bericht. De trein is beschikbaar voor ieder mens met een geldig vervoerbewijs, ongeacht geslacht en genderidentiteit en of die nu met elkaar in overeenstemming zijn of niet.'

Ergernis

Tien minuten nadat Van Noorden zijn video woensdag naar NS-baas Roger van Boxtel had gestuurd, liet de afdeling communicatie hem weten dat het bedrijf bekend zou maken dat de aanspreekvorm in treinen en op het perron genderneutraal worden. Van Noorden vond het prima dat de NS zijn boodschap wilde gebruiken, ondanks de 'delicate relatie met zijn broodheer'.

Hij maakte de video uit ergernis over het nieuws dat 'de potsierlijke geilneef met seksistisch neigingen' Donald Trump transgenders gaat weren uit het Amerikaanse leger. 'Ik probeer op te komen voor mensen die om wat voor reden dan ook uit de kast komen', zegt hij. 'Ik heb bij mijn lesbische nichtje meegemaakt dat dit niet gemakkelijk is. Lhbti's hebben echte problemen, in tegenstelling tot mensen die vanuit een comfortabele positie delibereren over woordgebruik, zoals nu gebeurt in alle reacties op het NS-besluit.'

Voetnoot

De maatregel viel niet bij al zijn NS-collega's goed. In reactie op de boodschap van de directie - 'Onze mensen op de trein willen graag dat iedereen zich welkom voelt' - schreef hoofdconducteur Lorin van Beek op Twitter: 'Ik heb nog nooit een collega in de trein hierover gehoord, dit is wat de kantoorcollega's misschien denken. We slaan een beetje door.'

Van Noorden is niet verrast. Hij begrijpt dat het voor velen een voetnoot is, vergeleken met andere kwesties. 'Conducteurs worden bedreigd, die hebben alle recht van klagen over hun eigen problemen', zegt hij. 'Daar moet ook wat aan worden gedaan.' Maar hij vindt het onzin te beweren dat de NS nu doorslaat.

'De mensen slaan door in hun reacties', zegt hij. 'Ik ben ook tegen 'hypercorrecte, onzijdige struikeltaal', maar daarvan is hier geen sprake. Dit is een kleine aanpassing, waar een groep enorm mee is geholpen. Mijn minimalistische inborst is juist trots dat de boodschap is ingekort. We zijn bijna terug bij af, toen voor elk bericht slechts 'attentie' klonk.'

Hivos

De Nederlandse ontwikkelingsorganisatie Hivos gebruikt net als de Angelsaksische bedrijven Apple, Gmail en Hotmail al langer genderneutrale klantformulieren. Bij donaties kan een donateur naast het gebruikelijke ‘man’ en ‘vrouw’ ook ‘anders’ invullen. ‘Genderneutraal communiceren gaat bij ons vanzelf’, zegt Hivos. ‘Het is niet zo zeer beleid, het is gewoon ingebakken in onze organisatie.’ De discussie over genderneutraliteit speelt in de Verenigde Staten al langer en lijkt definitief te zijn overgewaaid. (Nienke Toren)

Genderneutraliteit is dan ook niet nieuw in het land der omroepers. Op Schiphol klinkt nog altijd dit aloude 'attentie', terwijl de Amsterdamse vervoerder GVB al jaren 'beste reizigers' zegt. De NS volgt op 10 december.

Van Noorden zal het niet als omroeper meemaken. Hij moest opnieuw solliciteren op zijn baan, omdat het omroepwerk verder wordt geautomatiseerd en gecentraliseerd in Utrecht. Zeventien jaar nadat zijn stem voor het eerst door de ontvangsthal van Rotterdam CS schalde, wordt intern gezocht naar een nieuwe functie voor Van Noorden.

Toch vertrekt de omroeper (54) met een goed gevoel. 'Ik vind wel weer wat nieuws', zegt hij. 'Het is mooi dat de NS op de valreep toch nog iets positief van mij heeft opgepikt.' In zijn video vat hij het voor zijn reizigers nog een keer samen: 'Zoals u weet zijn de toiletten in de trein al jaren genderneutraal. Zo willen wij u voortaan ook aanspreken.'

Lees meer over de genderdiscussie

Het maakt niet uit hoe ze over je praten, als ze maar over je praten, dachten ze bij Sire. Bij de totstandkoming van de campagne over de opvoeding van jongens werden kritische geluiden terzijde geschoven.

De NS en de gemeente Amsterdam zijn niet de eerste Nederlandse organisaties die naar genderneutraal taalgebruik overstappen. Het Amsterdamse vervoersbedrijf GVB, Schiphol en goededoelenorganisatie Hivos maken al langer gebruik van het neutrale 'uw attentie alstublieft', 'beste reizigers' of 'beste donateur'.

In Amsterdam zijn 'vaders' en 'moeders' voortaan 'ouders'. 'Dames en heren' worden 'mensen' of 'bewoners'. De hoofdstad stapt over op genderneutraal taalgebruik. De afdeling diversiteit raadt ambtenaren aan er rekening mee te houden dat sommige mensen zich niet herkennen in de aanspreekvorm 'man' of 'vrouw' en publiceerde daarom een gids met 'regenboogtaaltips.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden