Deze man maakte het leven van de beschuiteter een stuk eenvoudiger

Beschuit wordt pas echt een fijne beleving met het inkepinkje van Theo Tempels uit Apeldoorn. De uitvinder is geen gemakkelijke man. Dat is maar goed ook, want anders zouden de machtige beschuitbakkerijen gewoon over hem heen lopen. Een goed octrooi dien je te verdedigen.

Beschuit (met 'randuitsparing') bakken bij Bolletje in Almelo. De minder goede exemplaren worden ertussenuit gevist.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

De 77-jarige Theo Tempels is net terug van zijn zomervakantie met caravan op een camping in Frankrijk als hij thuis in een enorme toestand terechtkomt. Hij heeft 230 nieuwe e-mails en zijn voicemail zit helemaal vol.

Anderhalf jaar geleden was het gedoe weer begonnen. Bakkerijbedrijf Continental Bakeries had hem voor de rechter gesleept. Niet omdat Tempels iets verkeerd had gedaan. Nee. Het was nog erger. Het bedrijf beweerde voor de rechter dat zijn uitvinding helemaal niets voorstelde. Dat er helemaal niets inventiefs was aan zijn vondst. En dat de rechter daarom het octrooi van Theo Tempels op de beschuitinkeping moest vernietigen.

De man die het leven van alle beschuiteters in Nederland een stuk eenvoudiger heeft gemaakt, woont in een onopvallend rijtjeshuis in Apeldoorn. Tempels is een lange, dunne man, met grijs, golvend haar en een scheiding aan de rechterkant en een gebruind hoofd van zijn campingvakantie.

Hij is geen gemakkelijke man. Zo wil hij niet op de foto. 'Ik wil geen publiek eigendom worden.' Als de fotograaf zich vervolgens meldt bij Bolletje-fabriek om een foto te maken van de rollen ingekeept beschuit, blijkt Tempels de directeur al gebeld te hebben om ook dat tegen te houden. Tempels is een man die touwtjes graag zelf in handen heeft, zeg maar. 'Eigenzinnig', noemt hij het zelf.

Sinds Tempels ruim twintig jaar geleden de beschuitinkeping bedacht, wordt hij ineens uitvinder genoemd. Dat vindt hij zelf maar onzin. Hij is gewoon creatief en innovatief en rommelt graag met dingen, zijn hele leven al. 'Gewoon wat aanklooien.'

Wat lopen 'klooien'

Hij deed ooit de school voor luchtvaarttechniek in Scheveningen en kreeg na afloop een diploma voor 'flight engineer'. 'Beetje mechanische troep in de gaten houden', noemt hij dat zelf.

Hij werkte kort bij KLM en ging toen bij Bull aan de slag, een bedrijf dat mainframecomputers maakt. Bij dat bedrijf kwam hij erachter dat bazen helemaal niet zitten te wachten op innovatieve werknemers. Mensen zoals hij dus. Zo had hij op een dag wat lopen 'klooien' met een oscilloscoop, zodat hij letters en cijfers op het beeldscherm kon krijgen. 'Nou, dat was best wel een ding in die tijd hoor. Toen waren er nog geen computer beeldschermen.' Dus als hij het ook nog voor elkaar kreeg om ze in de goede volgorde te krijgen, kon hij woorden schrijven.

Opgewonden riep Tempels het hoofd ontwikkeling erbij om zijn vondst te laten zien. 'Die vond het niks.' Tenminste, dat zei hij. 'Hij wilde er niks mee omdat hij het zelf niet had uitgevonden.'

Dat soort mensen is hij zijn hele carrière tegengekomen. Ook bij Philips, waar hij later ging werken. Mensen van de academie, noemt hij die. Ja, daar is hij wel een beetje verzuurd van geworden, geeft hij eerlijk toe. 'Had ik weer iets bedacht, was iedereen jaloers.'

Maar goed, op 56-jarige leeftijd had hij daar geen last meer van. Hij kon toen met 'een mooie regeling' vertrekken bij Philips en ging met pensioen. En toen deed hij de vinding waarvan hij nog elke dag plezier heeft.

Om uit te leggen hoe hij erop kwam, is het belangrijk om te weten dat Tempels zelf een echte beschuitman is. 'Ik eet mijn hele leven al beschuit.' Vroeger als kind alleen op zondag, als een soort luxe versnapering. 'Maar nu eet ik er soms wel eens zeven achter elkaar. Dan heb ik er 's avonds ineens zin in.' Met kaas of jam. En hij eet alleen naturel beschuiten. Want volkoren, of nog erger, van die hippe spelt-beschuiten vindt hij helemaal niks. 'Dat haalt de essentie van beschuit weg.'

Eigen merk van AH als favoriet

Tempels probeert alle merken een keertje uit. Dat doet hij met zijn vrouw. Hij wil na een beetje aandringen - 'nu worden ze bij Bolletje pissig, vrees ik' -wel zeggen wat zijn favoriete merk is. 'De beschuiten van het eigen merk van Albert Heijn. Niet te hard - de beet is ook belangrijk - fijne structuur. Kortom, een goed recept.'

Maar bij elk beschuitje ergerde hij zich altijd aan dat gepruts om het schijfje uit de rol te krijgen. Dus ging hij op een ochtend naar de schuur, pakte een ronde vijl en haalde hem voorzichtig een paar keer heen en weer. Dat was het.

Vervolgens was het nog een heel gedoe om een octrooi te krijgen. Maar op 19 december 2000 was het rond. In het octrooi heet zijn vondst: 'een randuitsparing waarin de top van een vinger van een consument past, zodanig dat de consument het bovenste baksel van de in de strakke folie-omhulling verpakte stapel baksels kan uitnemen door de genoemde vingertop in de genoemde randuitsparing te steken en het product aan het aan de randuitsparing grenzende randzonedeel aan te grijpen'. Op 16 juni 2019 loopt het octrooi af.

Beschuitfabriek van Bolletje.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Eerste rechtszaak

Daarna begon het leuren met zijn vinding. Hij ging bij Continental Bakeries langs, dat aanvankelijk wel geïnteresseerd was. Na een paar weken kreeg hij hun eerste proefbaksel. Tempel zet een beschuitbus op tafel en haalt er een beschuitje uit. 'Ik heb ze nog steeds. Twintig jaar oud. Heb ze wel een paar keer weer in elkaar moeten lijmen.'

Tempels laat er een zien. 'Onverkoopbare zooi', zegt hij dan. 'Veel te grote inkeping. De beschuit is helemaal niet meer rond. Een echte beschuit is rond. Een beschuit is ook beleving.'

Dus ging Tempels naar concurrent Bolletje. Daar werd hij met een of ander 'lulverhaal' afgescheept. Maar twee jaar later leest hij ineens in de krant dat Bolletje met een revolutionaire beschuit komt. Zijn beschuit. Dat werd zijn eerste rechtszaak. Uiteindelijk schikte hij met Bolletje. Sindsdien mag Bolletje zijn uitvinding gebruiken en krijgt hij per rol beschuit een bedrag. Het bedrijf verkoopt jaarlijks rond de 25 miljoen rollen beschuit. Een keer per jaar rekenen ze af. Hoeveel wil hij niet zeggen.

Daarna kon hij jaren ongestoord genieten van zijn octrooi. Tot het bakkersbedrijf Van der Meulen vier jaar geleden probeerde zijn octrooi te laten vernietigen bij de rechter. Tempels schikte de zaak. Voortaan mocht ook Van der Meulen zijn inkeping gebruiken. 'Prima toch? Voor mij ook goed, als er nog meer van mijn beschuiten worden verkocht.'

En toen kreeg hij in januari 2015 een brief van Continenal Bakeries dat ook dat wilde proberen zijn octrooi bij de rechter te laten vernietigen. Tempels wist meteen dat hij nu nooit zou schikken. Bij Continental Bakeries konden ze nu ook kennis maken met zijn wat hoekige karakter. Kom zeg, hij was talloze keren bij ze langs geweest met z'n vinding. 'Toen moesten ze het niet. Dus zoeken ze het nu maar uit.' Dus nam Tempels weer adviseurs en advocaten in de arm.

Het werd een slepende zaak. In februari dit jaar mochten partijen bij de rechter hun verhaal doen. En daarna werd het vonnis van de rechtbank telkens uitgesteld, tot half augustus. Dus ging Tempels gewoon met zijn vrouw op vakantie. En toen hij terugkwam van vakantie bleek de rechter op 27 juli uitspraak te hebben gedaan. 'Mijn octrooi was spijkerhard volgens de rechter.' Dus stroomde zijn voicemail vol met felicitaties. Al denkt hij niet dat Continental Bakeries het er bij laat zitten. 'Ze gaan vast in hoger beroep.'

Dat maakt Tempels niets uit. Hij gaat nog drie jaar genieten van zijn octrooi en met plezier beschuit eten. En daarna zal hij het verhaal nog honderden keren moeten vertellen. 'Op feestjes vraagt iedereen er altijd naar.' Zoals laatst nog, het 50-jarige huwelijk van zijn zwager. Nou, dan weet hij van tevoren al dat hij aan de beurt is. 'Kom Theo, vertel nog eens over je beschuitavonturen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden