Denk af en toe eens als een piraat

Van buitenbeentjes kun je het nodige leren, zelfs als ze crimineel zijn. Ze dwingen je te denken buiten de veilige paden en dat is nuttig voor een ondernemer, zegt econoom Alexa Clay.

Beeld Claudie de Cleen

Een waarschuwing vooraf: wissel na het lezen van dit verhaal uw kantoorbaan vooral niet in voor een plek op een piratenschip. Word ook geen lid van de maffia en blijf verre van drugsdealers.

'Maar', zo zegt econoom Alexa Clay, 'neem ze wel serieus. Dat ze heel veel verkeerd doen, betekent niet dat we niks van buitenbeentjes kunnen leren. Want dat is mijn doel: om te laten zien dat goed en slim ondernemerschap ook buiten de gebaande paden bestaat.'

Kijk bijvoorbeeld naar de Somalische Abdi Hassan, zegt Clay. Een voormalige visser die, net als veel van zijn collega's, merkte dat zijn zee steeds minder opleverde, waarna hij besloot zijn roer figuurlijk om te gooien en piraat werd.

Samen met haar collega Kyra Maya Phillips interviewde de Amerikaanse Clay een hele rits piraten en andere 'vreemde ondernemers' en schreef daarover het boek De Buitenbeentjeseconomie over wat wij - ondernemers, werkgevers en werknemers - allemaal kunnen leren van 'buitenbeentjes' als kamelenmelkers, hackers, Zuid-Amerikaanse drugsdealers en Somalische piraten.

Econoom Alexa Clay.

Het creëren van kansen

'Uiteraard vertolken de piraten een geschiedenis van terreur, van moord en van diefstal', zegt Clay. 'Dat is verschrikkelijk, maar laten we eerlijk zijn: ze staan ook voor een geschiedenis van een kleine informele industrie die uitgroeide tot een grote, internationale en geperfectioneerde bedrijfstak. Ze vertolken een geschiedenis van het creëren van kansen op een markt die helemaal niet lijkt te bestaan.'

'In plaats van zich bij hun lot neer te leggen, namen individuen als Abdi Hassan het heft in eigen hand', zegt Clay. 'Ze bleven niet vissen, maar zagen, gedreven door schaarste, een kans en grepen die. Ze legden de kiem voor iets waaruit een lucratieve en intelligente criminele beweging zou ontstaan. Van zulk ondernemerschap kan iedereen wat leren. Ook als je bij een bank werkt of op een kantoor.'

Innovatie

De belangrijkste conclusie die Clay en Phillips distilleerden uit de gesprekken die ze voerden met typen als Chinese namaakfabrikanten, moordenaars, drugsdealers, hackers, kunstenaars, ravers, kluizenaars en Amish-boeren: het idee dat de vrijemarkteconomie een monopolie op innovatie heeft, is verkeerd. Innovatie vindt ook plaats in de grijze, zwarte en onontgonnen gebieden. Want juist in de marge van de regels is ruimte voor vernieuwing.

'Als je aan ondernemers denkt, kom je al vrij snel terecht bij Silicon Valley-achtige personen', zegt Clay. 'Dat is natuurlijk terecht, maar wat wij duidelijk willen maken, is dat je ook elders kunt kijken. Dat in alle hoeken van de samenleving - in de krochten zelfs - personen rondlopen die het goed doen op hun manier.'

De strijd tegen het establishment

Zonder illegale downloaders zou er nooit zoiets zijn ontstaan als Netflix of Spotify, zegt Clay. 'Of kijk naar hackers. Zij kunnen heel goed werk doen omdat ze zwaktes in het systeem weten bloot te leggen. Of nog een voorbeeld: Airbnb en Uber. Zijn we er met zijn allen nu zoveel slechter van geworden sinds die bedrijven de regels braken en de strijd aangingen met het establishment?'

Maar ook van de echt zwaardere criminelen is te leren, zegt Clay. 'Latijns-Amerikaanse drugskartels werken vaak bijzonder efficiënt en effectief, al was het maar omdat elke fout een levenslange gevangenisstraf kan opleveren. Of erger. En nogmaals: moreel gezien kun je een eindeloze lijst opstellen van waarom ze in en in slecht zijn. Mijn punt is echter dat je naast afkeuring ook iets van ze kunt leren.'

Provoceer en daag uit

Clay en Phillips benoemen vijf lessen specifiek, te weten: sjacher en hossel zo nu en dan, provoceer, stuur geregeld bij, kopieer en - tot slot - daag het establishment uit.

En dat zijn niet enkel lessen die personen aan de rand van de maatschappij ter harte kunnen nemen, zegt Clay. 'Iedereen kan iets leren van buitenbeentjes. Het gaat namelijk altijd om de vraag: zijn de regels die wij volgen nog wel bij de tijd? Zijn ze logisch? En: moet ik met ze breken?'

Daarvoor moet je uit je comfortzone. Clay: 'Daarmee bedoel ik niet dat u naar Brazilië moet reizen om tussen de indianen ayahuasca te roken. Nee, wanneer je baas al tien jaar zegt dat je linksom moet gaan, is het slim eens goed nadenken waarom je vandaag niet rechtsaf slaat. Zet vraagtekens bij alle ingesleten patronen. Trek je eigen lijn, ook al mag dat eigenlijk niet.'

Leren van buitenbeentjes

En voor de werkgevers: kijk bij sollicitatieprocedures nu eens verder dan status, diploma's en achternamen, maar kijk naar prestaties. Niet dat Unilever nu direct de consigliere van de cosa nostra als CFO moet aanstellen, maar het is wel zo dat ook de maffia een multinational is met een miljardenomzet en dat dus ook daar, op die onverwachte plaats, ervaring voorhanden is die bruikbaar kan zijn.

'Maar nogmaals, ruil nu niet direct uw baan in voor een enkeltje Corleone', zegt Clay. 'Het enige wat ik wil benadrukken is: ook al werkt u al twintig jaar op dezelfde verdieping van hetzelfde kantoorpand, ook dan kunt u wat leren van de buitenbeentjes. Het is altijd goed om idiote ideeën serieus te nemen. Daar heeft iedereen wat aan. Want een bedrijf zonder buitenbeentjes, is gedoemd te mislukken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden