'Den Haag kan niet alles bedenken'

In de Rotterdamse Afrikaanderwijk zorgt voetbalclub Feijenoord voor jeugdleiders die sportactiviteiten organiseren om jongeren na schooltijd op het rechte pad te houden....

Hans Wansink

‘Het mooie is’, vertelt Martien Kromwijk, topman van wooncorporatie Woonbron, ‘dat je zoiets nooit in Den Haag kunt bedenken. Er komt geen overheid aan te pas.’

Sluipenderwijs hebben maatschappelijke organisaties als scholen, wooncorporaties en zorginstellingen veel terrein gewonnen op het openbaar bestuur. De tijd dat de overheid door het stellen van regels en het verstrekken van subsidies de kwaliteit van de samenleving kon bepalen, is voorbij. Er ontstaan nieuwe coalities van instellingen die voorheen alleen met hun eigen taken bezig waren.

Deze verschuiving van sociale initiatieven van de overheid naar samenwerkende maatschappelijke organisaties gaat gepaard met wrijvingen en competentietwisten. Ella Vogelaar, de gesneefde minister van Wonen, Wijken en Integratie, kan daarover meepraten. Evenals Martien Kromwijk, voorzitter van de Raad van Bestuur van de corporatie Woonbron, de club die het ss Rotterdam naar Katendrecht haalde. Sinds 2005 is Woonbron eigenaar van het historische cruiseschip, dat in Rotterdam-Zuid een nieuw leven moet beginnen als opleidingsinstituut, museum, hotel, theater en conferentieoord. De Tweede Kamer wijdde een spoeddebat aan het oplopen van de kosten om het schip te renoveren en opnieuw in te richten. De investering begon met 25 miljoen en liep op tot een kleine 200 miljoen.

Martien Kromwijk is de spin in het web van maatschappelijke organisaties die de achterstandswijken van Rotterdam sterker wil maken. Hij is bij talloze grensoverschrijdende initiatieven betrokken. Zo betaalt zijn corporatie op verschillende basisscholen een rechterhand van de directeur, een schoolmate, om in de school buurtactiviteiten te organiseren waar het onderwijsteam niet aan toekomt. Een school in Schiemond heeft zelfs een schoolverpleegkundige, die huishoudens wekelijks adviezen geeft over voeding, levensritme en gezondheid.

Vanwaar dat liefdewerk?

Kromwijk: ‘Het is niet altruïstisch. Het is een investering in de wijk. De kwaliteit van een school bepaalt heel sterk of mensen in een wijk willen wonen. Uiteindelijk werkt dat door in de koopprijs of de huurprijs van de woningen in die wijk. Als wij in staat zijn een wijk beter te laten functioneren, groeit bij ons de balans.’

Ziet u het opknappen van het ss Rotterdam nog steeds als een verantwoorde investering?

‘Zeker. Duizenden Rotterdammers stonden op 4 augustus langs de kade met tranen in hun ogen toen het schip weer thuiskwam. De trots van de oudere Rotterdammers die eraan gebouwd hebben, erop gevaren hebben, die er een geliefde op verloren hebben, gaat zich vermengen met de trots van de jonge, allochtone Rotterdammers die op het ss Rotterdam hun stage gaan doen. Het ss Rotterdam zorgt nu al voor extra bedrijvigheid en nieuw elan op Katendrecht. Het heeft de economische waarde van de huizen daar al vergroot.’

Kromwijk vertelt dat het initiatief tot deze ‘nieuwe coalitie rond werkgelegenheid, integratie, opleiding en wijkverbetering’ van het Albeda College kwam, een roc voor het mbo.

‘Er was een schreeuwend tekort aan leerwerkplekken. En de onderwijsuitval was hoog. Duizenden leerlingen krijgen hier een zeer stimulerende leeromgeving, die hun slaagkansen sterk verhoogt. Die jongeren komen op een cruiseschip waar de scheepsdiscipline nog heerst. Met die scheepsdiscipline leren ze hun beroep. Daar komt die trots om op dat schip stage te mogen doen nog bij. Dat moet enorm stimulerend zijn.’

Voerde u de investeringen op omdat u steeds meer mogelijkheden zag? Of groeide het u boven het hoofd?

‘De kansen die het ss Rotterdam biedt, bleken groter dan aanvankelijk gedacht. Dat nodigde uit tot extra investeringen. Maar de renovatie bleek moeilijk. De asbestsanering was technisch ingewikkeld. Dat was een moment van aarzeling over de goede afloop.

‘Recent was de maalstroom van media en politiek van een heftigheid dat zo’n aarzeling opnieuw optrad. Maar dit project is ontstaan uit een stedelijke ambitie die waarschijnlijk wordt gerealiseerd. Een corporatie moet dit kunnen, mogen en misschien ook wel verplicht zijn te doen. De ongewisheid zit niet bij de rechtmatigheid van het project. Die is door vier ministers bevestigd: door Dekker, Winsemius, Vogelaar en ook door Van der Laan.

‘Wat betreft de doelmatigheid is het even afwachten. Als het meezit, kost het evenveel als het opbrengt, terwijl het een enorme maatschappelijke waarde gaat opleveren. Dat is de ultieme investering! Maar laat het nu eens wat tegenvallen. Dan nog geldt dat tien of twintig miljoen een goede investering is in de waarde die het dertig jaar lang heeft.

‘Een derde aspect is dat je zo’n heel nieuwe activiteit zodanig over het voetlicht krijgt dat het openbaar bestuur er zich comfortabel bij voelt. Als maatschappelijke organisatie hebben wij de plicht het zo over de bühne te brengen dat de overheid erin kan mee gaan. Maar die andere partij moet het wel willen opbrengen zich in dit project te verdiepen.’

Hoe was de samenwerking met minister Vogelaar?

‘Ik heb Ella Vogelaar in die twee jaar meegemaakt als een minister die niet op de makkelijkste portefeuille zat, niet de makkelijkste omstandigheden had – geen geld – maar wel een belangrijk nationaal thema kreeg te beheren, namelijk de achterstandswijken. Ik was blij dat dat eindelijk zo geprofileerd in het hart van een regeerprogramma zat.

‘De manier waarop ze het gedaan heeft, heb ik indrukwekkend gevonden. Omdat ze in de wijken die ze heeft geselecteerd , absoluut het proces heeft versneld dat de partijen elkaar vinden en niet alleen maar hun eigen werk doen. Dat is knap. Ze heeft een enorm belangrijke rol gespeeld. Dat wordt weleens onderschat.’

Minister Bos voerde de vennootschapsbelasting voor corporaties in. Een logisch gevolg van de verzelfstandiging?

‘De steun die corporaties krijgen bestaat alleen nog uit de mogelijkheid om via het Waarborgfonds goedkoper te kunnen lenen. De baten daarvan bedragen in de sector zo’n tweehonderd miljoen euro aan lagere rentelasten. Het alsnog vullen van de lege begroting van de minister van Wijken, de vennootschapsbelasting en allerlei andere taken, zoals het betaalbaar aanbieden van woningen en het nieuwbouwprogramma, vertegenwoordigen een veel groter bedrag. De corporaties hebben een oneerlijk nadeel ten opzichte van commerciële ondernemingen. Omdat er in het verleden vermogens zijn opgebouwd, kan de overheid een tijdje overvragen. Ooit gaat de wal het schip keren, en zullen de corporaties geld te kort komen en pijnlijke keuzen moeten maken.’

Het politieke klimaat is omgeslagen. Komt de staat weer terug?

‘De complexiteit van de samenleving is zo sterk dat de staat dat niet meer kan terugpakken. De samenleving zal dat niet laten gebeuren. Je ziet nu twee bewegingen. De nieuwe flinkheid die Wouter Bos uitstraalt. Aan de andere kant de retro-partijen: de PVV, Verdonk en de SP. Zij willen bij elk probleem één wethouder of één minister aanwijzen: jij moet voor een oplossing zorgen.

‘Maar zo gemakkelijk gaat het niet meer. Ook niet met de woningmarkt. Het is gedecentraliseerd. En dat is maar goed ook, want de woningsituatie in Oost-Groningen kun je onmogelijk op dezelfde manier aanpakken als in Utrecht en Amsterdam. In die steden moet je helemaal niet meer streven naar een ontspannen woningmarkt. Want dan blijf je alleen maar nieuwe schillen aanbouwen.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden