De OndernemingInnovative Solutions In Space

Delfts bedrijf levert satellietlancering op bestelling

Het Delftse Innovative Solutions In Space is wereldrecordhouder satelliet-uitzetten. De mini-voertuigen, vaak niet groter van een pak melk, zijn breed inzetbaar. Van een onderzoekslabje om sneller een medicijn te ontwikkelen, tot een satellietje voor de krijgsmacht.

Innovative Solutions In Space, bouwer van nanosatellieten.Beeld Sabine van Wechem

Hij moet altijd even kijken, als een van ‘zijn’ raketten gelanceerd wordt. Helaas voor Jeroen Rotteveel gebeurt dat meestal voor het krieken van de dag. En helaas wordt 80 procent van de lanceringen uitgesteld, vaak vanwege het weer. Dan waait het ergens te hard in een hoge luchtlaag of is de bewolking te dicht. 

Zo ook op de dag van het interview: alle omstandigheden waren perfect voor een lancering op de lanceerbasis Kourou in Frans-Guyana, maar nu raasde er weer een tyfoon over Zuid-Korea. Daar staat een volgstation dat vluchtdata van de langsrazende raket moet opvangen en doorsturen. Vanwege het noodweer lag dat grondstation eruit. Dus ging de lancering niet door. En was Rotteveel weer eens voor niets in alle vroegte opgestaan. Twee dagen later wordt hij beloond en verdwijnt de Europese Vega-raket alsnog richting het zwerk, met aan boord maar liefst 53 satellieten van Rotteveels bedrijf. 

Innovative Solutions In Space, kortweg Isis, is gespecialiseerd in de bouw en lancering van zogenoemde nanosatellieten, minuscule kunstmanen, vaak ter grootte van een pak melk. Deze satellietjes worden met tientallen tegelijk vanuit de raket uitgezet, zoals een muilbroedervis die haar jongen uitspuwt, om vervolgens in een lage baan rond de aarde uit te zwermen.

Isis is houder van het wereldrecord satelliet-uitzetten: enkele jaren geleden werden maar liefst 105 kunstmaantjes tegelijk gelanceerd. Geen bedrijf heeft meer satellieten in de hemel hangen dan de Delftse onderneming; zelfs Elon Musk, die met SpaceX werkt aan een wereldwijd dekkend netwerk van internetsatellieten, moet Isis per lancering qua aantallen voor zich dulden.

Hoewel lanceringen inmiddels routine zijn, wil Rotteveel toch altijd nog even meekijken. Wat dus betekent dat hij geregeld in alle vroegte naar zijn laptop zit te staren. Zeker dit keer, want door corona lagen lanceringen wereldwijd maanden stil. Eerst doordat lanceerbases vanwege het virus niet bemand konden worden, later doordat toeleveranciers niet de benodigde onderdelen konden leveren.

Bliepjes opvangen

Toen Rotteveel in 2006 met een aantal medestudenten van de TU Delft zijn bedrijf begon, stonden cubesats, zoals de nanosatellieten ook genoemd worden, nog in de kinderschoenen. Voor een afstudeerproject hadden de studievrienden het voor elkaar gebokst een cubesat te lanceren die als verstekeling mee mocht met een Indiase raket die een paar grote jongens uitzette. Die eerste satelliet, de Delfi-C3, kon niet veel. Bij elke passage kon het grondstation in Delft wat bliepjes opvangen, met wat versleutelde meetgegevens; vergelijkbaar met de eerste Spoetnik. Hij werkt trouwens nog steeds.

Inmiddels is er veel veranderd en huizen in de ruimtemelkpakjes complete laboratoria, die vaak tot meer in staat zijn dan de kleerkasten van vroeger. Neem de satelliet die nu mee gaat en die Isis heeft gebouwd voor een Zwitserse farmaceut. Dit kunstmaantje bevat een compleet laboratorium voor onderzoek naar E. coliebacteriën. Door het ontbreken van zwaartekracht kan sneller worden ontdekt welk eiwit wat precies doet, zegt Rotteveel. Zulk medicijnonderzoek in de ruimte kan de ontwikkeltijd van een medicijn verkorten.

Het labje doet zelfstandig de analyse en stuurt de gegevens terug naar aarde. Na gebruik zal de minisatelliet – een zogenoemde one-off, op maat gemaakt in Delft –  terugvallen naar aarde. Zo’n wegwerplabje kost ongeveer een miljoen euro. ‘De moeite waard in een traject waarin miljarden omgaan’, zegt Rotteveel.

Isis levert de satellieten, de apparatuur om ze vanuit de raket in de ruimte uit te zetten, het ticket voor de raket en vaak ook alle benodigde elektronica aan boord, zoals stroomvoorziening, radio-aansturing, antennes, dataverzending, zonnepanelen. ‘Veel van onze klanten willen iets doen in de ruimte, maar willen niet zelf een satelliet ontwikkelen. Dat deel doen wij. We zien onszelf als Space as a Service.’

Oprichter en directeur Jeroen Rotteveel.Beeld Sabine van Wechem

Miniaturisering van de elektronica – met dank aan ontwikkelingen in de smartphonewereld – hebben ertoe geleid dat kleine satellieten nu heel veel meer kunnen dan vijftien jaar geleden. Tegen veel lagere kosten. ‘Ze hebben de ruimtevaart echt gedemocratiseerd’, zegt Rotteveel. ‘Onze satellieten zijn snel en goedkoop. Dat leidde tot een andere manier van werken: je lanceert, leert, verbetert en lanceert daarna een nieuwe.’

Deze snelle cycli leiden tot veel snellere innovatie. Met zo’n grote satelliet van tientallen miljarden mag niets mis gaan. Dus worden partijen voorzichtig, wat de innovatie remt. Vijftien jaar geleden was innovatie in de ruimtevaart op een dieptepunt, zegt Rotteveel. ‘De Koude Oorlog was voorbij, er gebeurde niet meer zo veel na veertig jaar pionieren.’

Spionagesatelliet

Inmiddels bruist het weer. Ook defensie ziet voordelen: in plaats van een enorme spionagesatelliet met een gigantisch objectief, bouw je nu dertig kleintjes in een lagere baan met kleinere lenzen aan boord. ‘Die bieden nu in bijna real-time een soort Google Earth.’ 

Hoewel de kwaliteit van de beelden van één satelliet misschien minder is, kun je door gegevens van meerdere satellieten te combineren, juist een veel hogere detaillering bereiken, die actueler is bovendien, omdat er altijd wel een van de driehonderd satellieten in de buurt is. ‘Dankzij dit soort satellieten hadden we binnen een half uur al beelden vanuit de ruimte van de explosie in Beiroet.’

Geen wonder dat bij een van de komende lanceringen ook een satelliet van de Nederlandse krijgsmacht zit. Die weet ook dat een grote satelliet niet alleen te kostbaar is, maar dat die ook veel kwetsbaarder is dan tientallen kleintjes.

Die democratisering van de ruimte brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee, realiseert Rotteveel zich. Isis bouwt en lanceert geen satellieten die direct op het strijdveld ingezet kunnen worden, alleen observatie en communicatie. Ook is er het probleem van ruimteafval. Dat bestaat zeker, zegt Rotteveel, zeker op de steeds populairdere hoogte van 500 tot 650 kilometer waar zijn bedrijf doorgaans opereert. Mogelijk zal de eis tot terugvallen naar de aarde (voor deze baan nu 25 jaar) strenger worden. 

Probleem is dat hiervoor 193 landen op een lijn moeten komen, anders trekken ruimtecowboys naar het land dat lak aan de afspraken heeft. Rotteveel verwacht dat de industrie zelf tot afspraken komt. ‘Het is immers onze business. Als er niets geregeld wordt, kunnen we straks niet meer lanceren.’

Aan het eind van het gesprek kijkt Rotteveel op de klok. Half vijf ’s middags. Nog een uur of twaalf tot de lancering. Onzeker is dan nog of de Zuid-Koreaanse tyfoon roet in het eten zal gooien. ‘Ik kom uit een familie van bloembollenkwekers’, grinnikt hij. ‘Ik heb thuis altijd gezegd dat ik niet in de zaak wilde, want ik wilde niet afhankelijk zijn van het weer. En zie nu eens.’

Bedrijf Innovative Solutions In Space

Waar Delft

Sinds 2006

Aantal werknemers 115

Jaaromzet 12 miljoen euro

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden