ColumnKoen Haegens

De zomer van de massaconsumptie is begonnen – tijd om over krimp te praten

null Beeld

Op het kerkhof van jong gesneuvelde corona-ideeën, ergens tussen ‘minder vliegen’ en ‘het einde van het kantoor’ in, ligt een sober ogend massagraf. De bewoners richten zich elke crisis op, om korte tijd later alweer te worden afgeserveerd. Ik heb het over wat de milieubeweging meestal met de Engelse naam ‘degrowth’ samenvat. Ook wel bekend als: krimp.

Het k-woord was even populair toen de banken er in 2008 een potje van maakten. In plaats van zo snel mogelijk terug te keren naar de economische boom van de ­jaren nul, moesten westerse landen van de nood een deugd maken. Stoppen met ‘meer’. Genoegen nemen met ‘minder’. Omdat het huidige economische model van eindeloze groei ecologisch onhoudbaar is. Om maar te zwijgen van de steeds hogere schuldenberg. Dat klinkt logisch. Maar de recessie ging voorbij en we hervatten de koopjesjacht. Alsof er niets gebeurd was.

Tijdens de eerste lockdown, toen zelfbenoemde goeroes elke dag een nieuwe historische ommezwaai verkondigden, was het k-woord weer van de partij. Fabrieken kwamen tot stilstand, winkels sloten de deuren, de CO2-uitstoot nam drastisch af. Het resort op Bali werd ingeruild voor een midweek Drenthe. De Nederlandse economie slonk bijna 4 procent. De feeststemming was desondanks ver te zoeken. Die ontstaat pas nu de pandemie achter de rug lijkt. Deze week deed het Centraal Plan­bureau nog een schepje bovenop de toch al juichende voorspellingen van de banken, IMF en DNB. We groeien 3,2 procent. Hoera!

Eerlijk is eerlijk: ‘Team krimp’ heeft de nederlaag deels aan zichzelf te wijten. Ontgroeien heeft een pr-probleem. Het duikt steevast op in tijden van misère. Mensen vrezen voor hun baan. Ze zien landen als Griekenland in de afgrond storten en zijn bang voor bezuinigingen op pensioenen, onderwijs of gezondheidszorg. Niet het beste moment om een discussie aan te snijden over de keerzijde van welvaart.

Het is alsof je een hond slaat, elke keer dat die de naam van de buurman hoort. Logisch dat hij een hekel aan hem krijgt. Terwijl het volkomen logisch is dat een economie die functioneert als een fiets – doortrappen of omvallen – niet het eeuwige leven kan hebben.

De grote economen hadden meer visie. Groei is handig om netelige verdelingskwesties te omzeilen. Voor arme landen is het cruciaal. Maar uiteindelijk heeft het leven meer te bieden dan het kale streven naar nóg meer ­Primark-rommel en Chinese fidget toys in de kast. Adam Smith voorzag een stationaire economie. Marx hoopte dat het kapitalisme zou overgaan in een samenleving ‘van ieder naar zijn mogelijkheden, aan ieder naar zijn behoeften’. Keynes schreef een vrolijk essay over de 15-urige werkweek.

Mensen identificeren krimp met ellende. Een goeroe zou daarin een kans zien. Waarom niet de omgekeerde pavlovreactie kweken? Juist nu Nederland gevaccineerd en wel de Zomer van de Massaconsumptie in rolt, is het moment daar om over degrowth te praten. Klachten over drukte: het kan anders! Is het feest: begin over krimp. Net zolang tot we met een positief gevoel staan te kwispelen bij de term.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden