De woede bij de vissers zit diep

Afsluiting was doodsteek voor bloeiend vissersdorp...

zoutkamp Het Lauwersmeer is jarig. Zaterdag wordt gevierd dat de Lauwerszee veertig jaar geleden werd afgesloten. ‘Feest in het Lauwersmeergebied’, jubelt de jubileumsite.

Het Lauwersmeergebied zonder Zoutkamp, dan toch zeker. De afsluiting van de Lauwerszee betekende het einde van het bloeiende vissersdorp. Veertig jaar geleden hing Zoutkamp de vlaggen halfstok op 23 mei. Zaterdag gebeurt dat weer.

Henk Rispens (70) weet het nog goed. Vanaf zijn 17de voer hij elke dag vanuit Zoutkamp naar de Lauwerszee, op zoek naar garnalen. ’s Avonds weer terug; dit alles met de ZK 46, de Zeemeeuw.

En toen werd het 1969. De Lauwerszee werd afgesloten. ‘We hadden het zien aankomen, maar nu gebeurde het ook. Het water kwam niet terug. Het werd een grote vuilnisbelt.’

Miljoenen organismen konden de plotselinge verandering van zout naar zoet water niet aan. De stank op de drooggevallen platen was ondraaglijk. ‘Een treurige toestand’, herinnert Rispens zich. ‘Alles ging dood.’

Alles, ook de garnalenvisserij van Zoutkamp, die het dorp draaiende hield. Zoutkamp lag niet meer aan zee; de vissers konden niet meer in eigen dorp opstappen. De haven verhuisde naar Lauwersoog. Henk Rispens moest zijn rijbewijs halen om daar te kunnen komen. ‘Dat was een hele uitgave. Als je dan in Lauwersoog aankwam, was er helemaal niks. Alleen maar modder en andere troep. Geen voorzieningen voor de vissers, geen visafslag. Pas na twee jaar begon het ergens op te lijken. Maar toen hadden we al twee jaar in de ellende gezeten.’

De vissers probeerden zo lang mogelijk hun werk te doen. Maar het sluitgat in de dijk werd kleiner en ze mochten er niet meer door. ‘De veerboot mocht natuurlijk wel. Die bobo’s lieten ons soms dagen voor de sluizen liggen. Terwijl wij aan het werk moesten. Dat heeft heel veel kwaad bloed gezet.’

Het werkterrein verleggen was nauwelijks een optie. De boten van de Zoutkampers waren geschikt voor een rustige binnenzee, maar voor de Wadden- of Noordzee waren ze veel te klein. Voor veel geld investeren in een groot schip dus, of stoppen met vissen. De Zeemeeuw was op zich groot en sterk genoeg, maar had geen accommodatie. De boot werd verbouwd en Rispens ging zwerven met zijn schip.

Het waren destijds de Friezen die voor de afsluiting van de Lauwerszee waren. In 1954 voerden ze actie in Leeuwarden: ‘De Lauwerssé moat ticht!’ Friezen die in Zoutkamp woonden, hadden het niet gemakkelijk. Rispens: ‘De oude visserslui waren zo kwaad, dat ze niet meer in winkels kochten waar een Fries vlaggetje hing.’

De strijd om schadevergoeding was lang en onbevredigend. ‘We moesten zelf aan de bel trekken. En na dertien jaar werd tachtig procent met een kluitje in het riet gestuurd. Zoutkamp werd aan zijn lot overgelaten. De visafslag en allerlei bedrijven vertrokken.’

De laatste twintig jaar is het dorp redelijk opgeknapt, vindt Rispens. En de huidige generatie heeft weinig met de geschiedenis. Bij oudere vissers zit de woede echter nog steeds diep. Het gesprek van de dag is het allang niet meer. ‘Maar als het dan ter sprake komt, gaat het van verdomme dit en verdomme dat.’

De feestcommissie belde ook bij Henk Rispens aan, of hij wilde meedoen met de festiviteiten op 23 mei. Daar hoefde hij niet over na te denken. Wat dachten ze wel niet? ‘Ik zou hartstikke gek wezen zeker. Voor mij is het geen feest. Ik hang de vlag halfstok. En het halve dorp doet mee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden