De witte motor hapert en de boer kwijnt

Gerard Wiggers (47) kijkt lichtelijk geïrriteerd naar de vloer van de koeienstal, die bezaaid is met kuilvoer en hooi. ‘Die kan wel een veegbeurt gebruiken’, bromt hij. ‘Maar daar kom ik even niet aan toe. Actievoeren is nu belangrijker.’

Van onze verslaggeefster Yvonne Hofs

Wiggers’ vijftig Montbéliarde-melkkoeien werken in de stal kalmpjes hun balen hooi weg, onwetend van het feit dat ze al enige tijd in een liefdadigheidsinstelling wonen. Hun kost en inwoning kan allang niet meer betaald worden van de melk die ze twee keer per dag aan hun eigenaar afstaan. Zuivelcoöperatie FrieslandCampina betaalt nog geen 24 cent voor een liter melk, terwijl Wiggers pas bij een prijs van 40 cent een beetje geld gaat verdienen. De Achterhoeker boert nu keihard achteruit, net als vrijwel alle andere 18 duizend Nederlandse melkveehouders.

Gerard, echtgenote Annelies (45) en oudste zoon Martijn (20) zitten ’s ochtends rond de keukentafel in hun boerderij De Stegge, in het buurtschap Miste bij Winterswijk. De twee jongere kinderen zijn naar school.

Naast het melken, slachten de Wiggersen elk jaar zo’n honderd stuks vee. Het vlees, dat door een lokale slager tot worst, gehakt en vele andere vleesproducten wordt verwerkt, verkopen ze zelf. Deels in de boerderijwinkel aan huis, deels op boerenmarkten en als cateraar op evenementen. ‘Gelukkig levert het vlees nog wat op’, verzucht Annelies. ‘Ik ben blij dat we dat erbij hebben, want aan de melk verdienen we niets meer.’ Annelies draait ook nog drie nachtdiensten per week in de thuiszorg.

Hun benarde situatie is het gevolg van de liberalisering van de Europese landbouwmarkt. Vorig jaar november besloot de Europese Commissie de melkquota jaarlijks te verruimen en in 2015 helemaal af te schaffen. Melkveehouders mogen vanaf dat moment zoveel melk produceren als ze kunnen: een sterke stimulans voor ongebreidelde schaalvergroting.

In de aanloop naar het besluit waren de melkprijzen hoog; 2007 was een zeer goed jaar voor de sector. Met het oog op de voedselcrisis en de stijgende welvaart in Azië (de Aziaten gingen steeds meer zuivel nuttigen) leek bescherming niet langer nodig. De tijd was rijp om de landbouw op eigen benen te laten staan, vond de EU.

Maar de economische crisis gooit roet in het eten en dreigt op een slachting onder boeren uit te draaien. Voor Gerard Wiggers is het glashelder: ‘Nederlandse boeren kunnen niet concurreren op de wereldmarkt. Goede grond kost hier tien keer zoveel als in Frankrijk, arbeid kost in sommige landen een dollar per dag. We hebben in Nederland te maken met allerlei milieuregels en andere wetgeving waar onze concurrenten buiten Europa niet aan hoeven te voldoen.’ Zoon Martijn vult aan: ‘Ik heb een paar maanden stage gelopen in Nieuw-Zeeland, bij een melkveehouder die vijfduizend koeien had. Daarvan slaan ze in Nederland steil achterover. Zulke grote bedrijven zijn hier niet en kunnen hier niet.’ Annelies: ‘Het publiek wil ook helemaal geen megastallen. Overal waar er een dreigt te komen, ontstaat verzet.’

Gerard wijst naar buiten, waar zich het befaamde coulissenlandschap van de Achterhoek ontvouwt. ‘Dit is een Nationaal Landschap, een landschap dat geschapen is door boeren. De kavels zijn hier klein en versnipperd, wat schaalvergroting erg moeilijk maakt. Als minister Verburg en LTO (de grootste belangenorganisatie voor agrariërs in Nederland, red.) hun zin krijgen, is er straks alleen nog landbouw mogelijk in Flevoland. Dan wordt de Achterhoek een grote wildernis.’

De Wiggersen zijn totaal niet te spreken over de belangenbehartiging door LTO, die net als minister Verburg (Landbouw) voor liberalisering is. Ze zijn actieve leden van de Dutch Dairymen Board (DDB), een vakbond van melkveehouders die in Nederland actievoert voor hogere melkprijzen en een protectionistisch landbouwbeleid. De DDB pleit voor een Europees productieplafond, importbeperkingen en vindt dat een onafhankelijk Europees instituut een minimum melkprijs moet vaststellen.

Hoewel ze keihard moeten werken om het hoofd boven water houden, maken ze toch tijd vrij voor de acties van de DDB. Ze hebben op de boerderij gratis melk uitgedeeld aan consumenten en Gerard is woensdagmiddag met enkele lotgenoten op de A12 wezen demonstreren. Aan de melkstaking, de leveringsstop aan de fabriek, doen ze echter niet mee. ‘Niet omdat we er niet achter staan’, legt Annelies uit. ‘Maar in alle eerlijkheid: we kunnen het beetje geld dat we voor de melk krijgen gewoon niet missen.’ Martijn merkt lacherig op dat een meelevende bezoeker bezorgd vroeg of ze het zich wel konden veroorloven gratis melk uit te delen. ‘We waren van plan 100 liter weg te geven. Maar dat is dus niet meer dan 20 euro! Cola is in de supermarkt duurder dan melk. Erger nog: mineraalwater is duurder.’ Hij heeft net de agrarische opleiding veehouderij afgerond en wil niets liever dan ooit het bedrijf van zijn ouders overnemen. Een droom die nu elk dag aan onhaalbaarheid wint.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden